बभ्रमुर्गिरिदुर्गेषु जन्मान्धा इव क्षत्रियाः । चिन्तितं मनसा सर्वैः किमेतदिति साम्प्रतम्
क्षत्रिय जणू जन्मतः आंधळे असावेत, असे डोंगरातील किल्ल्यांत भरकटू लागले; सगळ्यांच्या मनात विचार आला, 'हे काय घडते आहे?'
सर्वे चक्षुर्विहीना यज्जाता स्म बालदर्शनात् । ब्राह्मण्यास्तु प्रभावोऽयं सतीव्रतबलं महत्
त्या मुलाला पाहिल्यामुळे सगळे डोळ्याविना झाले; ही त्या ब्राह्मण स्त्रीची शक्ती आणि तिच्या पवित्रतेचे मोठे बळ आहे.
क्षणाद्वामोघसङ्कल्पाः किं करिष्यन्तिदुःखिताः । इति सञ्चिन्त्य मनसा नेत्रहीना निराश्रयाः
क्षणात त्यांचे सगळे संकल्प फोल ठरले; आता हे दुःखी लोक काय करतील? असे मनात विचार करत, ते आंधळे आणि आधाराविना झाले.
ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर्हैहया गतचेतसः । प्रणेमुस्तां भयत्रस्तां कृताञ्जलिपुटाश्च ते
हैहय, ज्यांचे मन हरवले होते, त्यांनी त्या ब्राह्मण स्त्रीकडे आश्रय घेतला; भीतीने थरथरत, त्यांनी हात जोडून तिला वंदन केले.
ऊचुश्चैनां भयोद्विग्नां दृष्ट्यर्थं क्षत्रियर्षभाः । प्रसीद सुभगे मातः सेवकास्ते वयं किल
क्षत्रियांचे प्रमुख भीतीने व्याकुळ होऊन, डोळ्यांसाठी तिच्याशी बोलले: 'माऊली, कृपा कर, आम्ही खरेच तुझे सेवक आहोत.'
कृतापराधा रम्भोरु क्षत्रियाः पापबुद्धयः । दर्शनात्तव तन्वङ्गि जाताः सर्वे विलोचनाः
रंभोरू, या पापी मनाच्या क्षत्रियांनी अपराध केला; तुझ्या दर्शनामुळे, तन्वंगी, आम्ही सगळे आंधळे झालो आहोत.
मुखं ते नैव पश्यामो जन्मान्धा इव भामिनि । अद्भुतं ते तपो वीर्यं किं कुर्मः पापकारिणः
सुंदरी, आम्हाला तुझे मुख दिसत नाही, जणू आम्ही जन्मतः आंधळेच; तुझे तपश्चर्येचे सामर्थ्य अद्भुत आहे—आम्ही पापी काय करणार?
शरणं ते प्रपन्नाः स्मो देहि चक्षूंषि मानदे । अन्धत्वं मरणादुग्रं कृपां कर्तुं त्वमर्हसि
आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत; मान्ये, आम्हाला पुन्हा डोळे दे. हे कठीण आंधळेपण मृत्यूपेक्षा भयंकर आहे; तू दया करायला हवीस.
पुनर्दृष्टिप्रदानेन सेवकान्क्षत्रियान्कुरु । उपरम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः
पुन्हा आम्हाला दृष्टी देऊन, आम्हा क्षत्रियांना आपले सेवक कर; आम्ही वाईट कृत्ये सोडून, एकत्र निघून जाऊ.
अतः परं न कर्तव्यमीदृशं कर्म कर्हिचित् । भार्गवाणां तु सर्वेषां सेवकाः स्मो वयं किल
यापुढे असे कृत्य कधीही करायचे नाही; आम्ही सगळे भृगुवंशीयांचे सेवक आहोत.
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं क्षन्तव्यं तत्त्वयाधुना । वैरं नातः परं क्वापि भृगुभिः क्षत्रियैः सह
अज्ञानामुळे केलेले पाप तू आता माफ कर; यापुढे भृगु आणि क्षत्रिय यांच्यात कुठेही वैर राहणार नाही.
कर्तव्यं शपथैः सम्यग्वर्तितव्यं तु हैहयैः । सपुत्रा भव सुश्रोणि प्रणताः स्मो वयं च ते
योग्य शपथ घेऊन, हैहयांनी नीट वागले पाहिजे; सुंदर नितंबवाली, तू आपल्या मुलासोबत रहा, आम्ही सर्व तुझ्या चरणी आहोत.
प्रसादं कुरु कल्याणि न द्विष्यामः कदाचन । व्यास उवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्राह्मणी विस्मयान्विता
कल्याणी, कृपा कर, आम्ही कधीच द्वेष करणार नाही; व्यास म्हणतो—त्यांची वचने ऐकून, ती ब्राह्मण स्त्री आश्चर्यचकित झाली.
तानाह प्रणतान्दुःस्थानाश्वास्य गतलोचनान् । गृहीता न मया दृष्टिर्युष्माकं क्षत्रियाः किल
ती त्यांच्या पुढे वाकून, दुःखी आणि डोळे गेलेल्या लोकांना धीर देत म्हणाली: 'हे क्षत्रियांनो, मी तुमची दृष्टी घेतलेली नाही.'
नाहं रुषान्विता सत्यं कारणं शृणुताद्य यत् । अयं च भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः
मी खरोखर रागावलेली नाही, आज मी याचे कारण सांगेन, ऐका. हा भृगुवंशीय नक्की माझ्या मांडीपासून जन्मलेला आहे आणि आज तुमच्यावर फारच रागावलेला आहे.
चक्षूंषि तेन युष्माकं स्तम्भितानि रुषावता । स्वबन्धून्निहताञ्ज्ञात्वा गर्भस्थानपि क्षत्रियैः
त्याच्या रागामुळे त्याने तुमची डोळे बंद केली आहेत. कारण, क्षत्रियांकडून आपल्या नातेवाईकांचा, अगदी गर्भात असलेल्या मुलांचाही, वध झाल्याचे त्याला कळले.
अनागसो धर्मपरांस्तापसान्धनकाम्यया । गर्भानपि यदा यूयं भृगूनघ्नंस्तु पुत्रकाः
माझ्या मुलांनो, जे निरपराध होते, धर्मनिष्ठ होते, त्या तपस्वी भृगूंच्या आणि त्यांच्या गर्भातील मुलांचाही तुम्ही धनाच्या लोभाने वध केला.
तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः । षडङ्गश्चाखिलो वेदो गृहीतोऽनेन चाञ्जसा
मग मी माझ्या मांडीने हा गर्भ शंभर वर्षे पोटात धरला. याने सहजपणे संपूर्ण वेद आणि त्याचे सहा अंग शिकून घेतले.
गर्भस्थेनापि बालेन भृगुवंशविवृद्धये । सोऽपि पितृवधान्नूनं क्रोथेद्धो हन्तुमिच्छति
हा लहान मुलगा गर्भात असतानाच भृगुवंश वाढावा म्हणून जन्माला आला. आता वडिलांच्या हत्येमुळे त्याच्या मनात राग पेटला आहे आणि तो नाश करायचा इच्छितो.
भगवत्याः प्रसादेन जातोऽयं मम बालकः । तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः
देवीच्या कृपेने हा मुलगा मला झाला. त्याच्या दिव्य तेजामुळे तुमची दृष्टी हरवली आहे.
तस्मादौर्वं सुतं मेऽद्य याचध्वं विनयान्विताः । प्रणिपातेन तुष्टोऽसौ दृष्टिं वः प्रतिमोक्ष्यति
म्हणून आज तुम्ही सर्वांनी नम्रतेने माझ्या औरव या मुलाची क्षमा मागा. तो प्रसन्न झाला तर तुमची दृष्टी परत देईल.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या हैहयास्तुष्टुवुश्च तम् । प्रणेमुर्विनयोपेता ऊरुजं मुनिसत्तमम्
व्यास म्हणाले: तिचे बोलणे ऐकून हैहयांनी त्याचे स्तवन केले आणि नम्रतेने त्या श्रेष्ठ ऋषी औरवाला वंदन केले.
स सन्तुष्टो बभूवाथ तानुवाच विचक्षुषः । गच्छध्वं स्वगृहान्भूपा ममाख्यानकृतं वचः
तो संतुष्ट झाला आणि दृष्टी दिल्यावर म्हणाला, 'राजहो, माझे बोलणे लक्षात ठेवा आणि आता आपल्या घरी परत जा.'
अवश्यम्भाविभावास्ते भवन्ति देवनिर्मिताः । नात्र शोकस्तु कर्तव्यः पुरुषेण विजानता
जे घडायचे ते देवांनी ठरवलेले असते. त्यामुळे सुज्ञ माणसाने त्यावर शोक करू नये.
पूर्ववदृषयः सर्वे प्राप्नुवन्तु यथासुखम् । व्रजन्तु विगतक्रोधा भवनानि यथासुखम्
सर्व ऋषींना पूर्वीप्रमाणे सुख मिळो आणि ते राग सोडून आपल्या घरी जावोत.
इति तेन समादिष्टा हैहयाः प्राप्तलोचनाः । और्वमामन्त्र्य जग्मुस्ते सदनानि यथारुचि
त्याच्या आज्ञेने हैहयांना पुन्हा दृष्टी मिळाली. त्यांनी औरवाला वंदन करून आपल्या इच्छेप्रमाणे घरी परत गेले.
ब्राह्मणी तं सुतं दिव्यं गृहीत्वा स्वाश्रमं गता । पालयामास भूपाल तेजस्विनमतन्द्रिता
त्या ब्राह्मणीने आपला दिव्य पुत्र घेतला आणि आपल्या आश्रमात गेली. तिने त्या तेजस्वी मुलाचे मन लावून पालन केले, राजन.
एवं ते कथितं राजन् भृगूणां तु विनाशनम् । लोभाविष्टैः क्षत्रियैश्च यत्कृतं पातकं किल
राजन, अशा प्रकारे भृगूंचा नाश कसा झाला आणि लोभाने पछाडलेल्या क्षत्रियांनी कोणते पाप केले, ते तुला सांगितले.
जनमेजय उवाच श्रुतं मया महत्कर्म क्षत्रियाणाञ्च दारुणम् । कारणं लोभ एवात्र दुःखदश्चोभयोस्तु सः
जनमेजय म्हणाले: मी हे महान कर्म आणि क्षत्रियांनी केलेला भयंकर प्रकार ऐकला. येथे लोभच कारण आहे आणि त्याने दोन्ही बाजूंना दुःख दिले.
किञ्चित्प्रष्टुमिहेच्छामि संशयं वासवीसुत । हैहयास्ते कथं नाम्ना ख्याता भुवि नृपात्मजाः
मला एक शंका विचारायची आहे, वासवीपुत्रा. हे हैहय राजपुत्र पृथ्वीवर त्या नावाने कसे प्रसिद्ध झाले?