स्वप्ने गत्वा तदा देवी प्राह ताः प्रमदोत्तमाः । युष्मासु मध्ये कस्याश्चिद्भविता चोरुजः पुमान्
तेव्हा त्या उत्तम स्त्रियांना स्वप्नात देवीने सांगितले: 'तुमच्यातील एका स्त्रीच्या पोटी मोठ्या तेजाचा पुत्र जन्माला येईल.'
मदंशशक्तिसम्भिन्नः स वः कार्यं विधास्यति । इत्यादिश्य पराम्बा सा पश्चादन्तर्हिताभवत्
'माझ्या शक्तीचा अंश असलेला तो पुत्र तुमचे कार्य पूर्ण करील.' असे सांगून ती परात्पर माता अदृश्य झाली.
जागृतास्तु ततः सर्वा मुदमापुर्वराङ्गनाः । काचित्तासां भयोद्विग्ना कामिनी चतुरा भृशम्
सर्व स्त्रिया जाग्या झाल्यावर आनंदित झाल्या; पण त्यातली एक, भीती आणि इच्छा यांनी व्याकुळ, तशीच राहिली.
दधार चोरुणैकेन गर्भं सा कुलवृद्धये । पलायनपरा दृष्टा क्षत्रियैर्ब्राह्मणी यदा
कुलाची वाढ व्हावी म्हणून तिने एका तेजस्वी पुरुषाकडून गर्भ धारण केला; जेव्हा क्षत्रियांनी त्या ब्राह्मण स्त्रीला पळताना पाहिले, तेव्हा त्यांनी तिचा पाठलाग केला.
विह्वला तेजसा युक्ता तदा ते दुद्रुवुर्भृशम् । गृह्यतां वध्यतां नारी सगर्भा याति सत्वरा
ती तेजाने उजळून निघाली आणि घाईने पळू लागली; क्षत्रिय ओरडले, 'ती गर्भवती स्त्री पळते आहे, तिला पकडा, मारा!'
इति ब्रुवन्तः सम्प्राप्ताः कामिनीं खड्गपाणयः । सा भयार्ता तु तान्दृष्ट्वा रुरोद समुपागतान्
असे म्हणत, तलवार हातात घेऊन ते तिच्याजवळ आले; ती स्त्री घाबरून, ते जवळ येताना पाहून रडू लागली.
गर्भस्य रक्षणार्थं सा चुक्रोशातिभयातुरा । रुदतीं मातरं श्रुत्वा दीनां प्राणविवर्जिताम्
ती गर्भाच्या रक्षणासाठी फारच घाबरून ओरडली; तिची आई रडताना, अगदी हतबल आणि जणू प्राणहीन झालेली, तिने ऐकली.
निराधारां क्रन्दमानां क्षत्रियैर्भृशतापिताम् । गृहीतामिव सिंहेन सगर्भां हरिणीं यथा
ती आधाराविना रडत होती, क्षत्रियांकडून फार त्रासलेली; जणू एखाद्या सिंहाने पकडलेली गरोदर हरिणीच.
साश्रुनेत्रां वेपमानां सङ्क्रुध्य बालकस्तदा । भित्त्वोरुं निर्जगामाशु गर्भः सूर्य इवापरः
डोळ्यांत अश्रू, शरीर थरथरत असताना, त्या मुलाला राग आला; मग तो गर्भ आईच्या मांडी फाडून, दुसऱ्या सूर्यासारखा झपाट्याने बाहेर आला.
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां तेजसा बालकः शुभः । दर्शनाद्बालकस्याशु सर्वे जाता विलोचनाः
त्या शुभ मुलाच्या तेजामुळे क्षत्रियांचे डोळे दिपले; त्या मुलाला पाहताच सगळे क्षणात आंधळे झाले.
बभ्रमुर्गिरिदुर्गेषु जन्मान्धा इव क्षत्रियाः । चिन्तितं मनसा सर्वैः किमेतदिति साम्प्रतम्
क्षत्रिय जणू जन्मतः आंधळे असावेत, असे डोंगरातील किल्ल्यांत भरकटू लागले; सगळ्यांच्या मनात विचार आला, 'हे काय घडते आहे?'
सर्वे चक्षुर्विहीना यज्जाता स्म बालदर्शनात् । ब्राह्मण्यास्तु प्रभावोऽयं सतीव्रतबलं महत्
त्या मुलाला पाहिल्यामुळे सगळे डोळ्याविना झाले; ही त्या ब्राह्मण स्त्रीची शक्ती आणि तिच्या पवित्रतेचे मोठे बळ आहे.
क्षणाद्वामोघसङ्कल्पाः किं करिष्यन्तिदुःखिताः । इति सञ्चिन्त्य मनसा नेत्रहीना निराश्रयाः
क्षणात त्यांचे सगळे संकल्प फोल ठरले; आता हे दुःखी लोक काय करतील? असे मनात विचार करत, ते आंधळे आणि आधाराविना झाले.
ब्राह्मणीं शरणं जग्मुर्हैहया गतचेतसः । प्रणेमुस्तां भयत्रस्तां कृताञ्जलिपुटाश्च ते
हैहय, ज्यांचे मन हरवले होते, त्यांनी त्या ब्राह्मण स्त्रीकडे आश्रय घेतला; भीतीने थरथरत, त्यांनी हात जोडून तिला वंदन केले.
ऊचुश्चैनां भयोद्विग्नां दृष्ट्यर्थं क्षत्रियर्षभाः । प्रसीद सुभगे मातः सेवकास्ते वयं किल
क्षत्रियांचे प्रमुख भीतीने व्याकुळ होऊन, डोळ्यांसाठी तिच्याशी बोलले: 'माऊली, कृपा कर, आम्ही खरेच तुझे सेवक आहोत.'
कृतापराधा रम्भोरु क्षत्रियाः पापबुद्धयः । दर्शनात्तव तन्वङ्गि जाताः सर्वे विलोचनाः
रंभोरू, या पापी मनाच्या क्षत्रियांनी अपराध केला; तुझ्या दर्शनामुळे, तन्वंगी, आम्ही सगळे आंधळे झालो आहोत.
मुखं ते नैव पश्यामो जन्मान्धा इव भामिनि । अद्भुतं ते तपो वीर्यं किं कुर्मः पापकारिणः
सुंदरी, आम्हाला तुझे मुख दिसत नाही, जणू आम्ही जन्मतः आंधळेच; तुझे तपश्चर्येचे सामर्थ्य अद्भुत आहे—आम्ही पापी काय करणार?
शरणं ते प्रपन्नाः स्मो देहि चक्षूंषि मानदे । अन्धत्वं मरणादुग्रं कृपां कर्तुं त्वमर्हसि
आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत; मान्ये, आम्हाला पुन्हा डोळे दे. हे कठीण आंधळेपण मृत्यूपेक्षा भयंकर आहे; तू दया करायला हवीस.
पुनर्दृष्टिप्रदानेन सेवकान्क्षत्रियान्कुरु । उपरम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः
पुन्हा आम्हाला दृष्टी देऊन, आम्हा क्षत्रियांना आपले सेवक कर; आम्ही वाईट कृत्ये सोडून, एकत्र निघून जाऊ.
अतः परं न कर्तव्यमीदृशं कर्म कर्हिचित् । भार्गवाणां तु सर्वेषां सेवकाः स्मो वयं किल
यापुढे असे कृत्य कधीही करायचे नाही; आम्ही सगळे भृगुवंशीयांचे सेवक आहोत.
अज्ञानाद्यत्कृतं पापं क्षन्तव्यं तत्त्वयाधुना । वैरं नातः परं क्वापि भृगुभिः क्षत्रियैः सह
अज्ञानामुळे केलेले पाप तू आता माफ कर; यापुढे भृगु आणि क्षत्रिय यांच्यात कुठेही वैर राहणार नाही.
कर्तव्यं शपथैः सम्यग्वर्तितव्यं तु हैहयैः । सपुत्रा भव सुश्रोणि प्रणताः स्मो वयं च ते
योग्य शपथ घेऊन, हैहयांनी नीट वागले पाहिजे; सुंदर नितंबवाली, तू आपल्या मुलासोबत रहा, आम्ही सर्व तुझ्या चरणी आहोत.
प्रसादं कुरु कल्याणि न द्विष्यामः कदाचन । व्यास उवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्राह्मणी विस्मयान्विता
कल्याणी, कृपा कर, आम्ही कधीच द्वेष करणार नाही; व्यास म्हणतो—त्यांची वचने ऐकून, ती ब्राह्मण स्त्री आश्चर्यचकित झाली.
तानाह प्रणतान्दुःस्थानाश्वास्य गतलोचनान् । गृहीता न मया दृष्टिर्युष्माकं क्षत्रियाः किल
ती त्यांच्या पुढे वाकून, दुःखी आणि डोळे गेलेल्या लोकांना धीर देत म्हणाली: 'हे क्षत्रियांनो, मी तुमची दृष्टी घेतलेली नाही.'
नाहं रुषान्विता सत्यं कारणं शृणुताद्य यत् । अयं च भार्गवो नूनमूरुजः कुपितोऽद्य वः
मी खरोखर रागावलेली नाही, आज मी याचे कारण सांगेन, ऐका. हा भृगुवंशीय नक्की माझ्या मांडीपासून जन्मलेला आहे आणि आज तुमच्यावर फारच रागावलेला आहे.
चक्षूंषि तेन युष्माकं स्तम्भितानि रुषावता । स्वबन्धून्निहताञ्ज्ञात्वा गर्भस्थानपि क्षत्रियैः
त्याच्या रागामुळे त्याने तुमची डोळे बंद केली आहेत. कारण, क्षत्रियांकडून आपल्या नातेवाईकांचा, अगदी गर्भात असलेल्या मुलांचाही, वध झाल्याचे त्याला कळले.
अनागसो धर्मपरांस्तापसान्धनकाम्यया । गर्भानपि यदा यूयं भृगूनघ्नंस्तु पुत्रकाः
माझ्या मुलांनो, जे निरपराध होते, धर्मनिष्ठ होते, त्या तपस्वी भृगूंच्या आणि त्यांच्या गर्भातील मुलांचाही तुम्ही धनाच्या लोभाने वध केला.
तदायमूरुणा गर्भो मया वर्षशतं धृतः । षडङ्गश्चाखिलो वेदो गृहीतोऽनेन चाञ्जसा
मग मी माझ्या मांडीने हा गर्भ शंभर वर्षे पोटात धरला. याने सहजपणे संपूर्ण वेद आणि त्याचे सहा अंग शिकून घेतले.
गर्भस्थेनापि बालेन भृगुवंशविवृद्धये । सोऽपि पितृवधान्नूनं क्रोथेद्धो हन्तुमिच्छति
हा लहान मुलगा गर्भात असतानाच भृगुवंश वाढावा म्हणून जन्माला आला. आता वडिलांच्या हत्येमुळे त्याच्या मनात राग पेटला आहे आणि तो नाश करायचा इच्छितो.
भगवत्याः प्रसादेन जातोऽयं मम बालकः । तेजसा यस्य दिव्येन चक्षूंषि मुषितानि वः
देवीच्या कृपेने हा मुलगा मला झाला. त्याच्या दिव्य तेजामुळे तुमची दृष्टी हरवली आहे.