निर्भिद्य हैहया द्रव्यं ददृशुर्धनलिप्सया । ब्राह्मणाश्चुकुशः सर्वे भीताश्च शरणं गताः
हयहे धनाच्या लोभाने घरं फोडून धन शोधू लागले; सर्व ब्राह्मण घाबरून पळून गेले आणि कुठेतरी आसरा घेतला.
अतिचिन्वत्सु विप्राणां भवनान्निःसृतं बहु । निजघ्नुस्ताञ्छरैः कोपाद्वाडवाञ्छरणागतान्
ब्राह्मणांच्या घरातून जसे जसे धन बाहेर येऊ लागले, तसे हयहे रागाने, जणू घोड्यांना गोठ्यात मारावे तसे, आश्रय घेतलेल्या लोकांवर बाणांनी हल्ला करू लागले.
ययुस्ते गिरिदुर्गांश्च यत्र वै भृगवः स्थिताः । आगर्भादनुकृन्तन्तश्चेरुश्चैव महीमिमाम्
ते डोंगरातील किल्ल्यांकडे गेले जिथे भृगू लपले होते, आणि गर्भात असतानाच कापून टाकू लागले, आणि संपूर्ण पृथ्वीवर हिंडू लागले.
प्राप्तान्प्राप्तान्भृगून्सर्वान्निजघ्नुर्निशितैः शरैः । आबालवृद्धानपरानवमन्य च पातकम्
ज्यांना ज्या भृगूंना सापडले, लहान असो वा मोठे, सर्वांना तीक्ष्ण बाणांनी ठार केले, आणि त्यात काहीही पाप वाटले नाही.
एवमुत्पाट्यमानेषु भार्गवेषु यतस्ततः । हन्युर्गर्भांश्च नारीणां गृहीत्वा हैहया भृशम्
भृगू सर्वत्र नष्ट होत असताना, हयहे स्त्रियांना पकडून त्यांच्या गर्भातील मुलांनाही निर्दयपणे मारू लागले.
रुरुदुस्ताः स्त्रियः कामं कुरर्य इव दुःखिताः । गर्भाश्च कृन्तिता यासां क्षत्रियैः पापनिश्चयैः
त्या स्त्रिया दुःखाने, जणू शोकमग्न करड्या पक्ष्यांसारख्या, रडू लागल्या; ज्यांच्या गर्भात क्षत्रियांनी पापी हेतूने कापून टाकले.
अन्येऽप्याहुश्च तान्दृप्तान्मुनयस्तीर्थवासिनः । मुञ्चन्तु क्षत्रियाः क्रोधं ब्राह्मणेषु भयावहम्
इतर तीर्थस्थ ऋषींनी त्या गर्विष्ठ लोकांबद्दल म्हटले: 'क्षत्रियांनी ब्राह्मणांवरचा राग सोडावा, कारण तो भय आणणारा आहे.'
अयुक्तमेतदारब्धं भवद्भिः कर्म गर्हितम् । यद्गर्भान्भृगुपत्नीनां निहन्युः क्षत्रियर्षभाः
'हे कृत्य योग्य नाही, हे निंदनीय आहे; की श्रेष्ठ क्षत्रियांनी भृगूंच्या स्त्रियांच्या गर्भातील मुलांना मारावे.'
अत्युग्रपुण्यपापानामिहैव फलमाप्नुयात् । तस्माज्जुगुप्सितं कर्म त्यक्तव्यं भूतिमिच्छता
'इथे फार पुण्य किंवा पाप असलेल्यांना लगेचच फळ मिळते; म्हणून जो सुख-समृद्धी इच्छितो त्याने असे घृणास्पद कृत्य सोडावे.'
तानाहुर्हैहयाः क्रुद्धा मुनीनथ दयापरान् । भवन्तः साधवः सर्वे नार्थज्ञाः पापकर्मणाम्
मग रागाने हयहे त्या दयाळू ऋषींना म्हणाले: 'तुम्ही सर्व सज्जन आहात, पण दुष्टांची नीती तुम्हाला माहीत नाही.'
एभिर्हृतं धनं सर्वं पूर्वजानां महात्मनाम् । वञ्चयित्वा छलाभिज्ञैर्मार्गे पाटच्चरैरिव
या धूर्तांनी आमच्या पूर्वजांचं सगळं धन फसवून घेतलं, अगदी वाटसरूंना वाटेत लुबाडणाऱ्या चोरांसारखं.
एते प्रतारका दम्भास्तादृशा बकवृत्तयः । उत्पन्ने च महाकार्ये प्रार्थिता विनयेन ते
हे लोक खोटारडे, ढोंगी आणि बगळ्यांसारखी वागणूक असलेले होते; मोठ्या अडचणीच्या वेळी त्यांना विनयाने विनंती केली गेली.
न ददुः प्रार्थितं विप्राः पादवृद्ध्यापि याचिताः । नास्तीतिवादिनः स्तब्धाः दुःखितान्वीक्ष्य याज्यकान्
पण ब्राह्मणांनी हात जोडून विनंती केली तरी मागितलेलं काहीच दिलं नाही; ते हट्टी, नास्तिक आणि कठोर होते, आणि यजमानांचे दु:ख बघूनही हलले नाहीत.
धनं प्राप्तं कार्तवीर्याद्रक्षितं केन हेतुना । न कृताः क्रतवः किं तैर्दानं चार्थिषु भूरिशः
कातर्वीर्यापासून मिळवलेलं धन कोणत्या कारणासाठी जपलं गेलं? त्यातून ना यज्ञ केले, ना गरजूंना दान दिलं.
न सञ्चितव्यं विप्रैस्तु धनं चापि कदाचन । यष्टव्यं विधिवद्देयं भोक्तव्यं च यथासुखम्
ब्राह्मणांनी कधीच धन साठवू नये; ते यथाविधी यज्ञासाठी वापरावं, दान द्यावं आणि योग्य तेवढंच उपभोगावं.
द्रव्ये चौरभयं प्रोक्तं तथा राजभयं द्विजाः । वह्नेर्भयं महाघोरं तथा धूर्तभयं महत्
धनात चोरांचा, राजाचा, भीषण आगीचा आणि धूर्तांचा मोठा धोका असतो, हे द्विजांनो.
येन केनाप्युपायेन धनं त्यजति रक्षकम् । अथवासौ मृतो याति द्रव्यं त्यक्त्वा ह्यसद्गतिम्
कुठल्याही मार्गाने धनाचा रक्षक ते धन सोडून देतो, किंवा तो मरण पावला की धन मागे राहून तो वाईट अवस्थेला जातो.
पादवृद्ध्या तथास्माभिः प्रार्थितं विनयान्वितैः । तथापि लोभसन्दिग्धैर्न दत्तं नः पुरोहितैः
आम्हीही हात जोडून आणि नम्रपणे विनंती केली; तरीही आमचे पुरोहित लोभाने अंध झालेले होते, म्हणून त्यांनी आम्हाला काहीच दिलं नाही.
दानं भोगस्तथा नाशो धनस्य गतिरीदृशी । दानभोगौ कृतीनां च नाशः पापात्मनां किल
धनाचा मार्ग तीन प्रकारचा असतो: दान, उपभोग आणि नाश; सत्पुरुषांसाठी दान व उपभोग, पण दुष्टांसाठी नाशच.
न दाता न च यो भोक्ता कृपणो गुप्तितत्परः । राज्ञासौ सर्वथा दण्ड्यो वञ्चको दुःखभाङ्नरः
जो ना दान देतो, ना उपभोगतो, फक्त धन साठवण्यात मग्न असतो, असा कपटी माणूस नेहमीच राजाकडून शिक्षा मिळवतो आणि दु:खी राहतो.
तस्माद्वयं गुरूनेतान्वञ्चकान्ब्राह्मणाधमान् । हन्तुं समुद्यताः सर्वे न क्रोधव्यं महात्मभिः
म्हणून आम्ही सर्वांनी हे कपटी, नीच ब्राह्मण गुरु मारण्याचा निर्धार केला आहे; मोठ्या मनाच्या लोकांनी रागावू नये.
व्यास उवाच इत्युक्त्वा हेतुमद्वाक्यं तानाश्वास्य मुनीनथ । विचेरुश्च विचिन्वाना भृगुदाराननेकशः
व्यास म्हणाले: असं कारण सांगून, आणि त्या ऋषींना धीर देऊन, त्यांनी भृगूंच्या स्त्रिया सर्वत्र शोधायला सुरुवात केली.
भयार्ता भृगुपत्न्यस्तु हिमवन्तं धराधरम् । प्रपेदिरे रुदन्त्यश्च वेपमानाः कृशा भृशम्
भृगूंच्या पत्नी घाबरलेल्या, रडत, थरथरत आणि खूपच कृश झालेल्या, हिमालय पर्वताकडे पळून गेल्या.
एवं ते हैहयैर्विप्राः पीडिता धनकामुकैः । निहताश्च यथाकामं संरब्धैः पापकर्मभिः
अशाप्रकारे, धनाच्या लालसेने हैहयांनी ब्राह्मणांना छळलं आणि रागाने, पापी कृत्यांनी त्यांना मनासारखं मारलं.
लोभ एव मनुष्याणां देहसंस्थो महारिपुः । सर्वदुःखाकरः प्रोक्तो दुःखदः प्राणनाशकः
लोभ हा माणसाच्या शरीरात वसणारा मोठा शत्रू आहे; तो सर्व दु:खांचा कारण, वेदना देणारा आणि प्राण नष्ट करणारा आहे.
सर्वपापस्य मूलं हि सर्वदा तृष्णयान्वितः । विरोधकृत्त्रिवर्णानां सर्वार्तेः कारणं तथा
सर्व पापांचं मूळ नेहमीच तृष्णेत असतं; ती तिन्ही वर्णांमध्ये भांडणं घडवते आणि सर्व दु:खांचं कारण ठरते.
लोभात्त्यजन्ति धर्मं वै कुलधर्मं तथैव हि । मातरं भ्रातरं हन्ति पितरं बान्धवं तथा
लोभामुळे लोक धर्म आणि कुलधर्म सोडतात; आई, भाऊ, वडील आणि नातेवाईक यांनाही मारतात.
गुरुं मित्रं तथा भार्यां पुत्रं च भगिनीं तथा । लोभाविष्टो न किं कुर्यादकृत्यं पापमोहितः
लोभाने पछाडलेला माणूस गुरु, मित्र, पत्नी, मुलगा आणि बहीण यांनाही मारतो; लोभाने वेडावलेल्या माणसाने कोणतंही पाप केलं नाही असं नाही.
क्रोधात्कामादहङ्काराल्लोभ एव महारिपुः । प्राणांस्त्यजति लोभेन किं पुनः स्यादनावृतम्
राग, क्रोध आणि अहंकार यांच्यापेक्षा लोभ हाच सर्वात मोठा शत्रू आहे; लोभासाठी माणूस आपले प्राणही सोडतो, मग त्याने काय झाकून ठेवले नाही असे काय उरते?
पूर्वजास्ते महाराज धर्मज्ञाः सत्पथे स्थिताः । पाण्डवाः कौरवाश्चैव लोभेन निधनं गताः
राजा, तुझे पूर्वज, धर्माची जाण असलेले आणि योग्य मार्गावर चालणारे पांडव आणि कौरव, हे सगळे लोभामुळेच नष्ट झाले.