किं करोमि पितः प्राप्यं कष्टं कायप्रपातजम् । अन्यदेहसमुत्पत्तौ जनकं वद साम्प्रतम्
'वडील, हे शरीर पाडण्याचं हे दुःख मला आलं आहे, मी काय करू? दुसरं शरीर मिळाल्यावर माझे वडील कोण असतील ते सांगा.'
तथा मे देहसंयोगः पूर्ववत्समपद्यताम् । यादृशं ज्ञानमेतस्मिन्देहे तत्रास्तु तत्पितः
'माझं शरीर पुन्हा पूर्वीसारखं मिळावं आणि या शरीरात जे ज्ञान आहे तेच त्या नव्या शरीरात असावं, हे वडील.'
समर्थोऽसि महाराज प्रसादं कर्तुमर्हसि । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा प्रोवाच तं सुतम्
राजा, तुझ्यात हे सामर्थ्य आहे; तू कृपा करायला हवीस. वसिष्ठाचं बोलणं ऐकून ब्रह्मदेवाने आपल्या मुलाला सांगितलं.
मित्रावरुणयोस्तेजस्त्वं प्रविश्य स्थिरो भव । तस्मादयोनिजः काले भविता त्वं न संशयः
मित्र आणि वरुण यांच्या तेजात तू प्रवेश कर आणि स्थिर रहा. म्हणून, योग्य वेळी, तू गर्भाशिवाय जन्म घेशील, याबद्दल काहीही शंका नाही.
पुनर्देहं समासाद्य धर्मयुक्तो भविष्यसि । भूतात्मा वेदवित्कामं सर्वज्ञः सर्वपूजितः
पुन्हा शरीर मिळाल्यावर, तू धर्मशील, सर्व प्राण्यांचा सार जाणणारा, वेदज्ञ, इच्छित गोष्टी साधणारा, सर्वज्ञ आणि सर्वांचा सन्मान मिळवणारा होशील.
एवमुक्तस्तदा पित्रा प्रययौ वरुणालयम् । कृत्वा प्रदक्षिणं प्रीत्या प्रणम्य च पितामहम्
वडिलांनी असे सांगितल्यावर, त्याने आनंदाने वडिलांची प्रदक्षिणा घातली आणि वाकून नमस्कार केला, मग वरुणाच्या निवासस्थानी गेला.
विवेश स तयोर्देहे मित्रावरुणयोः किल । जीवांशेन वसिष्ठोऽथ त्यक्त्वा देहमनुत्तमम्
म्हणतात, त्याने मित्र आणि वरुण यांच्या शरीरात प्रवेश केला. मग वसिष्ठाने आपल्या जीवाचा अंश सोडून उत्तम शरीर त्यागले.
कदाचित्तूर्वशी राजन्नागता वरुणालयम् । यदृच्छया वरारोहा सखीगणसमावृता
एकदा, राजन, सुंदर रूप असलेली उर्वशी आपल्या सखींसह सहजच वरुणाच्या निवासस्थानी आली.
दृष्ट्वा तामप्सरां दिव्यां रूपयौवनसंयुताम् । जातौ कामातुरौ देवौ तदा तामूचतुर्नृप
ती दिव्य अप्सरा, सौंदर्य आणि तारुण्याने युक्त, पाहून त्या दोन्ही देवांना कामाची तीव्रता आली आणि त्यांनी तिला संबोधून सांगितले, राजन.
विवशौ चारुसर्वाङ्गीं देवकन्यां मनोरमाम् । आवां त्वमनवद्याङ्गि वरयस्व समाकुलौ
दोघेही असहाय्य होऊन त्या सुंदर, मोहक देवकन्येला म्हणाले, 'हे निर्दोष अंग असणाऱ्या, आम्हा दोघांना निवड, कारण तुझ्यामुळे आम्ही दोघेही अस्वस्थ झालो आहोत.'
विहरस्व यथाकामं स्थानेऽस्मिन्वरवर्णिनि । तथोक्ता सा ततो देवी ताभ्यां तत्र स्थितावशा
'हे सुंदर वर्ण असणाऱ्या, या ठिकाणी हवे तसे विहार कर.' असे सांगितल्यावर, त्या दोघांच्या इच्छेने ती देवी तिथेच राहिली.
कृत्वा भावं स्थिरं देवी मित्रावरुणयोर्गृहे । सा गृहीत्वा तयोर्भावं संस्थिता चारुदर्शना
देवीने आपला मनोभाव मित्र आणि वरुण यांच्या घरात स्थिर केला आणि त्या दोघांचा भाव स्वीकारून, ती सुंदर दिसणारी तिथेच राहिली.
तयोस्तु पतितं वीर्यं कुम्भे दैवादनावृते । तस्माज्जातौ मुनी राजन्द्वावेवातिमनोहरौ
त्या दोघांचे वीर्य, दैवाने, उघड्या कलशात पडले; त्यातून, राजन, दोन अतिशय मोहक ऋषी जन्मले.
अगस्तिः प्रथमस्तत्र वसिष्ठश्चापरस्तथा । मित्रावरुणयोर्वीर्यात्तापसावृषिसत्तमौ
त्यात प्रथम अगस्ती आणि नंतर वसिष्ठ; मित्र आणि वरुण यांच्या तेजातून हे दोघे तपस्वी श्रेष्ठ ऋषी झाले.
प्रथमस्तु वनं प्राप्तो बाल एव महातपाः । इक्ष्वाकुस्तु वसिष्ठं तं बालं वव्रे पुरोहितम्
पहिला मुलगा, लहान असतानाच, वनात गेला आणि मोठा तपस्वी झाला; इक्ष्वाकूने त्या बाल वसिष्ठाला आपला पुरोहित म्हणून निवडले.
वंशस्यास्य सुखार्थं ते पालयामास पार्थिव । विशेषेण मुनिं ज्ञात्वा प्रीत्या युक्तो बभूव ह
आपल्या वंशाच्या सुखासाठी त्या राजाने त्याची काळजी घेतली; तो विशेषतः त्याला ऋषी म्हणून ओळखून प्रेमाने त्याच्याशी जोडला.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वसिष्ठस्य च कारणम् । शापाद्देहान्तरप्राप्तिर्मित्रावरुणयोः कुले
हे सर्व तुला सांगितले आहे, आणि वसिष्ठाला शापामुळे मित्र-वरुण यांच्या कुळात दुसरे शरीर का मिळाले, हेही सांगितले.
देवीमहिम्नि नानाभाववर्णनम् जनमेजय उवाच देहप्राप्तिर्वसिष्ठस्य कथिता भवता किल । निमिः कथं पुनर्देहं प्राप्तवानिति मे वद
देवीच्या महिम्याचे विविध रूपांचे वर्णन. जनमेजय म्हणाला: वसिष्ठाला शरीर कसे मिळाले, ते तू सांगितलेस; आता निमीला पुन्हा शरीर कसे मिळाले, ते मला सांग.
व्यास उवाच वसिष्ठेन च सम्प्राप्तः पुनर्देहो नराधिप । निमिना न तथा प्राप्तो देहः शापादनन्तरम्
व्यास म्हणाले: वसिष्ठाला खरोखरच पुन्हा शरीर मिळाले, राजन, पण निमीला शापानंतर तसे शरीर मिळाले नाही.
यदा शप्तो वसिष्ठेन तदा ते ब्राह्मणाः क्रतौ ऋत्विजो ये वृता राज्ञा ते सर्वे समचिन्तयन्
जेव्हा वसिष्ठाने त्याला शाप दिला, तेव्हा त्या यज्ञासाठी राजाने नेमलेले सर्व ब्राह्मण पुजारी एकत्र विचार करू लागले.
किं कर्तव्यमहोऽस्माभिः शापदग्धो महीपतिः । अस्मिन्यज्ञे त्वसम्पूर्णे दीक्षायुक्तश्च धार्मिकः
आता आपण काय करावं? राजा शापामुळे नष्ट झाला आहे; हा यज्ञ अजून पूर्ण झालेला नाही, आणि तो धर्मशील असून अजूनही दीक्षा घेतलेली आहे.
किं कर्तव्यं कार्यमेतद्विपरीतमभूत्किल । अवश्यम्भाविभावत्वादशक्ताः स्म निवारणे
आता काय करावं? हे घडलेलं काम अगदी उलट घडलं; हे घडणारच होतं, म्हणून आपण काहीच करू शकलो नाही.
मन्त्रैर्बहुविधैर्देहं तदा तस्य महात्मनः । रक्षितं धारयामासुः किञ्चिच्छ्वसनसंयुतम्
त्या महान आत्म्याचं शरीर आम्ही अनेक प्रकारच्या मंत्रांनी वाचवलं आणि थोडा श्वास चालू ठेवला.
गन्धैर्माल्यैश्च विविधैः पूज्यमानं मुहुर्मुहुः । मन्त्रशक्त्या प्रतिष्टभ्य निर्विकारं सुपूजितम्
वेगवेगळ्या सुवासिक द्रव्यांनी आणि फुलांच्या माळांनी पुन्हा पुन्हा पूजा करत, मंत्रशक्तीने त्याला स्थिर ठेवून अगदी योग्य रीतीने पूजन केलं.
समाप्ते च क्रतौ तत्र देवाः सर्वे समागताः । ऋत्विग्भिस्तु स्तुताः सर्वे सुप्रीताश्चाभवन्नृप
यज्ञ संपल्यावर सर्व देवता तिथे एकत्र आल्या; ऋत्विजांनी त्यांची स्तुती केली आणि सर्व देवता अत्यंत प्रसन्न झाल्या, राजन.
विज्ञप्ता मुनिभिः स्तोत्रैर्निर्विण्णात्मानमब्रुवन् । प्रसन्नाः स्म महीपाल वरं वरय सुव्रत
मुनींनी स्तोत्रांनी प्रार्थना केली, तेव्हा देवतांनी निराश झालेल्या त्याला सांगितलं, 'आम्ही तृप्त झालो आहोत, हे पृथ्वीचे रक्षक; तू हवा तसा वर माग.'
यज्ञेनानेन राजर्षे वरं जन्म विधीयते । देवदेहं नृदेहं वा यत्ते मनसि वाञ्छितम्
या यज्ञामुळे, राजर्षी, तुला जन्माचा वर मिळेल — देवाचा असो किंवा मनुष्याचा, तुझ्या मनात जे हवं आहे ते मिळेल.
दृप्तः कामं पुरोधास्ते मृत्युलोके यथासुखम् । एवमुक्तो निमेरात्मा सन्तुष्टस्तानुवाच ह
तुझा पुरोहित अभिमानी असला तरी मर्त्यलोकात त्याला हवे तसे सुख उपभोगू दे. असं सांगितल्यावर निमीच्या आत्म्याने समाधानी होऊन उत्तर दिलं.
न देहे मम वाञ्छास्ति सर्वदैव विनश्वरे । वासो मे सर्वसत्त्वानां दृष्टावस्तु सुरोत्तमाः
माझ्या शरीराची मला कधीच इच्छा नाही, कारण ते नेहमी नाशवंत असतं; हे श्रेष्ठ देवांनो, माझं वास्तव्य सर्व सत्त्वांच्या डोळ्यांत असू दे, जसं दिसतं तसं.
नेत्रेषु सर्वभूतानां वायुभूतश्चराम्यहम् । एवमुक्ताः सुरास्तत्र निमेरात्मानमब्रुवन्
मी सर्व जीवांच्या डोळ्यांत वाऱ्यासारखा वावरत राहीन. असं सांगितल्यावर देवतांनी तिथे निमीच्या आत्म्याला उत्तर दिलं.