सुषुवे तनयं नारी सर्वलक्षणसंयुतम् । मुदं प्राप नृपस्तत्र पुत्रे जाते विशाम्पते
त्या स्त्रीने सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त असा मुलगा जन्माला घातला आणि पुत्र जन्मल्यावर राजा अत्यंत आनंदित झाला.
कृतवाञ्जातकर्मादिसंस्कारविधिमुत्तमम् । ददौ हिरण्यं गा दोग्धीर्ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः
त्याने जातकर्मादी उत्तम संस्कार विधी केले आणि विशेषतः ब्राह्मणांना सोनं व दूध देणाऱ्या गायी दान केल्या.
जन्मोत्सवेऽतिसंवृत्ते गेहे वै यादसाम्पतिः । आजगाम महाराज विप्रवेषधरस्तथा
मुलाच्या जन्माचा मोठा उत्सव घरात झाला तेव्हा जलचरांचा स्वामी ब्राह्मणाचा वेष घेऊन तेथे आला.
पूजितः पार्थिवेनाथ दत्त्वा विधिवदासनम् । कार्ये पृष्टेऽब्रवीद्वाक्यं वरुणोऽस्मीति भूपतिम्
राजाने त्याचे योग्य आदरातिथ्य करून आसन दिले आणि त्याच्या येण्याचे कारण विचारले, तेव्हा वरुणाने आपली ओळख सांगितली.
कुरु यज्ञं सुतं कृत्वा पशुं परमपावनम् । सत्यवाग्भव राजेन्द्र संकल्पस्तु त्वया कृतः
राजाधिराज, पुत्राला यज्ञासाठी पशू म्हणून निवडून यज्ञ कर; सत्य बोल, कारण तू अशी प्रतिज्ञा केली आहेस.
तच्छ्रुत्वा वचनं राजा विह्वलोऽतिव्यथाकुलः । संस्तभ्याधिं नृपः प्राह वरुणं सत्कृताञ्जलिः
हे ऐकून राजा खूपच व्याकुळ व दुःखी झाला; पण मन आवरून त्याने हात जोडून वरुणाला उत्तर दिले.
स्वामिन्करोमि तं यज्ञं सर्वथा विधिपूर्वकम् । मया ते यत्प्रतिज्ञातं भवामि सत्यवागहम्
स्वामी, मी तो यज्ञ सर्व प्रकारे विधिप्रमाणे करीन; मी तुला जे वचन दिलं आहे, ते सत्य बोलून पूर्ण करीन.
पूर्णे मासे विशुध्येत धर्मपत्नी सुरोत्तम । विशुद्धायां तु भार्यायां कर्तव्यः स पशोर्मखः
देवतांमध्ये श्रेष्ठ, एक महिना पूर्ण झाल्यावर माझी धर्मपत्नी शुद्ध होईल; तेव्हा ती शुद्ध झाल्यावर पुत्राला पशू मानून यज्ञ करावा लागेल.
व्यास उवाच इत्युक्ते वचने राज्ञा वरुणः स्वगृहं गतः । राजा बभूव सन्तुष्टः किञ्चिच्चिन्तातुरस्तथा
व्यास म्हणाले: राजाने असे सांगितल्यावर वरुण आपल्या घरी गेला; राजा समाधानात होता, पण थोडासा चिंतेतही पडला.
पूर्णे मासि पुनः पाशी परीक्षार्थं नृपालये । आजगाम द्विजो भूत्वा सुवेषः सुष्ठुभाषकः
महिना पूर्ण झाल्यावर पाशधारी पुन्हा राजाच्या राजवाड्यात ब्राह्मणाचा वेष घेऊन, नीटनेटक्या वाणीने, त्याची परीक्षा घ्यायला आला.
कृतार्हणं सुखासीनं भूपतिस्तं सुरोत्तमम् । उवाच विनयोपेतो हेतुगर्भं वचस्तदा
राजाने त्याचे योग्य स्वागत करून त्याला सुखाने बसवले आणि नम्रतेने त्या श्रेष्ठ देवतेला विचारपूर्वक बोलले.
असंस्कृतं सुतं स्वामिन्यूपे बध्नामि तं कथम् । संस्कत्य क्षत्रियं कृत्वा यजेऽहं यज्ञमुत्तमम्
स्वामी, माझा मुलगा अजून संस्कार झालेला नाही, मग त्याला यूपाशी कसा बांधू? त्याला संस्कार करून क्षत्रिय बनवल्यावर मी तो श्रेष्ठ यज्ञ करीन.
दयसे यदि देव त्वं ज्ञात्वा दीनं स्वसेवकम् । असंस्कृतस्य बालस्य नाधिकारोऽस्ति कुत्रचित्
देवा, जर तुला माझ्यावर दया असेल आणि मी तुझा दुःखी सेवक आहे हे तुला ठाऊक असेल, तर समज की अजून संस्कार न झालेल्या मुलाला कुठल्याही विधीत अधिकार नाही.
वरुण उवाच प्रतारयसि राजेन्द्र कृत्वा समयमग्रतः । दुस्त्यजस्तव जानामि सुतस्नेहो ह्यपुत्रिणः
वरुण म्हणाले: राजाधिराज, माझ्या समोर वचन देऊन तू मला फसवत आहेस; पुत्रप्रेम सोडणे कठीण आहे, विशेषतः ज्याला आधी मूल नव्हते त्याला.
गृहं व्रजामि भूपाल वचनात्तव कोमलात् । कियत्कालं प्रतीक्ष्याहमागमिष्यामि ते गृहम्
राजा, तुझे कोमल शब्द ऐकून मी घरी परततो; थोडा काळ थांबून मी पुन्हा तुझ्या घरी येईन.
भवितव्यं त्वया तात तदा सत्यवचोऽन्वितम् । अन्यथा त्वयि मुञ्चामि कोपं शापसमन्वितम्
पण त्यानंतर, पुत्रा, तुला सत्य बोललेले पाळावेच लागेल; नाहीतर मी तुझ्यावर राग आणि शाप सोडीन.
राजोवाच समावर्तनकर्मान्ते सर्वथा यादसांपते । कृत्वा पुत्रपशुं यज्ञे यजिष्ये विधिपूर्वकम्
राजा म्हणाला, शिक्षण पूर्ण झाल्यावर आणि सर्व प्रकारे जलदेवतेला दिलेले वचन मी पाळीन. माझ्या मुलाला यज्ञासाठी पशू म्हणून समर्पित करून, सर्व विधीनुसार यज्ञ करीन.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणः प्रीतमानसः । तथेत्युक्त्वा ययौ तूर्णं नृपस्तु सुस्थितोऽभवत्
व्यास म्हणाले, राजाचे हे बोल ऐकून वरुणाचा मन आनंदित झाला. 'तसेच होवो' असे म्हणून तो तिथून लगेच निघून गेला, आणि राजा निर्धास्तपणे तिथेच राहिला.
रोहिताख्य इति ख्यातः सुतस्तस्य विवृद्धिमान् । सञ्जातश्चतुरः सर्वविद्यानां च विशारदः
त्याचा मुलगा, ज्याचे नाव रोहित होते, मोठा झाला आणि सर्व विद्या शिकून त्यात पारंगत झाला.
यज्ञस्य कारणं तेन ज्ञातं सर्वं सविस्तरम् । भयभीतस्ततः सोऽपि मत्वा मरणमात्मनः
यज्ञ का करायचा हे सर्व कारण त्याला सविस्तर समजले. मग स्वतःच्या मृत्यूची भीती वाटून तो घाबरला.
कृत्वा पलायनं वीरो गतोऽसौ गिरिगह्वरे । अगम्ये नृपतिस्थाने स्थितस्तत्र भयातुरः
मग तो धाडसाने पळून गेला आणि डोंगरातील गुहेत लपला. राजाला न सापडेल अशा ठिकाणी तो भीतीने राहू लागला.
प्राप्ते कालेऽथ वरुणो यज्ञार्थी नृपतेर्गृहम् । गत्वा तमाह भूपालं कुरु यज्ञं विशांपते
नंतर योग्य वेळ आली तेव्हा, यज्ञासाठी इच्छुक असलेला वरुण राजाच्या घरी गेला आणि म्हणाला, 'राजाधिराज, यज्ञ कर.'
प्रम्लानवदनो राजा तमाह व्यथितेन्द्रियः । किं करोमि गतः क्वापि सुतो मे सुरसत्तम
राजा दुःखी चेहरा करून, मनाने अस्वस्थ होत वरुणाला म्हणाला, 'मी काय करू? माझा मुलगा कुठेतरी निघून गेला आहे, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ.'
श्रुत्वा तद्वचनं राज्ञः कुपितो यादसांपतिः । शशाप तं नृपं कोपादसत्यवादिनं भृशम्
राजाचे बोल ऐकून जलदेवता रागावली आणि खोटे बोलल्याबद्दल त्या राजाला संतापाने शाप दिला.
जलोदराभिधो व्याधिर्देहे भवतु ते नृप । यतः प्रतारितश्चाहं कृत्वा कपटपण्डित
'राजा, तुझ्या शरीरात जलोदर नावाचा रोग होवो, कारण तू कपटीपणाने मला फसवले आहेस.'
इति शप्त्वा ययौ धाम स्वकं पाशधरस्तदा । राजा चिन्तातुरस्तस्थौ भवने व्याधिपीडितः
असा शाप देऊन पाशधारी देवता आपल्या स्थानावर निघून गेला. राजा मात्र रोगाने त्रस्त होऊन, चिंतेने आपल्या महालात राहू लागला.
यदातिव्याधितो राजा रोगेण शापजेन ह । तदा शुश्राव पुत्रोऽपि पितरं व्याधिपीडितम्
जेव्हा राजा शापामुळे झालेल्या रोगाने फारच त्रस्त झाला, तेव्हा त्याचा मुलगाही वडिलांना आजारी असल्याचे ऐकून गेला.
पान्थिकः प्राह पुत्रं हि पिता ते भृशदुःखितः । जलोदरविकारेण शापजेन नृपात्मज
एका प्रवाशाने त्या मुलाला सांगितले, 'राजपुत्रा, तुझ्या वडिलांना शापामुळे झालेल्या जलोदर रोगाने फार त्रास होतो आहे.'
विनष्टं जीवितं तेऽद्य वृथा जातस्य दुर्मते । यत्त्यक्त्वा पितरं दुःस्थं प्राप्तोऽसि गिरिगह्वरम्
'मूर्खा, आज तुझे जीवन व्यर्थ गेले, कारण तु आजारी वडिलांना सोडून डोंगरातील गुहेत राहायला आला आहेस.'
किमनेन शरीरेण प्राप्तं ते जन्मनः फलम् । देहदं दुःखितं कृत्वा स्थितोऽस्यत्र सुताधम
'या शरीराने तुझ्या जन्माचे काय फळ मिळाले? वडिलांना दुःख देऊन तू इथे बसला आहेस, हे वाईट पुत्रा.'