कलावधर्मबहुले नराणां का गतिर्भवेत् । यद्यस्ति तदुपायश्चेद्दयया तं वदस्व मे
जनमेजय म्हणाले: भगवन्, सर्व धर्म जाणणारे, सर्व शास्त्रांचे तज्ञ, या अधर्माने भरलेल्या कलियुगात माणसांचे पुढे काय होईल? काही उपाय असेल तर कृपेनं मला सांगा.
व्यास उवाच एक एव महाराज तत्रोपायोऽस्ति नापरः । सर्वदोषनिरासार्थं ध्यायेद्देवीपदाम्बुजम्
व्यास म्हणाले: महाराज, इथे एकच उपाय आहे, दुसरा नाही; सर्व दोष दूर करण्यासाठी देवीच्या चरणकमळांचे ध्यान करावे.
न सन्त्यघानि तावन्ति यावती शक्तिरस्ति हि । नास्ति देव्याः पापदाहे तस्माद्भीतिः कुतो नृप
देवीमध्ये जितकी शक्ती आहे, तितकी पापे नाहीतच. देवीच्या भक्तांना पाप जळत नाही, मग राजन, भीती कशाची?
अवशेनापि यन्नाम लीलयोच्चारितं यदि । किं किं ददाति तज्ज्ञातुं समर्था न हरादयः
अनाहूतपणे, सहजपणे तिचे नाव उच्चारले तरी, ती काय देते हे कोणालाही समजत नाही; शंकरादी देवतांनाही हे कळत नाही.
प्रायश्चित्तं तु पापानां श्रीदेवीनामसंस्मृतिः । तस्मात्कलिभयाद्राजन् पुण्यक्षेत्रे वसेन्नरः
पापांवर खरे प्रायश्चित्त म्हणजे देवीच्या नावाचा स्मरण. म्हणून, कलियुगाच्या भीतीने माणसाने पुण्यभूमीत राहावे.
निरन्तरं पराम्बाया नामसंस्मरणं चरेत् । छित्त्वा भित्त्वा च भूतानि हत्वा सर्वमिदं जगत्
सर्वकाळ परांबाच्या नावाचे स्मरण करावे; जरी त्याने सर्व जगातील प्राणी मारले, फोडले किंवा नष्ट केले तरी—
देवीं नमति भक्त्या यो न स पापैर्विलिप्यते । रहस्यं सर्वशास्त्राणां मया राजन्नुदीरितम्
जो भक्तीने देवीला वंदन करतो, त्याला पाप चिकटत नाही. राजन, मी सर्व शास्त्रांचे रहस्य सांगितले.
विमृश्यैतदशेषेण भज देवीपदाम्बुजम् । अजपां नाम गायत्रीं जपन्ति निखिला जनाः
हे सर्व नीट विचार करून देवीच्या चरणकमळांची भक्ती कर. सर्व लोक अजपा गायत्रीचे नाव घेतात.
महिमानं न जानन्ति मायाया वैभवं महत् । गायत्रीं ब्राह्मणाः सर्वे जपन्ति हृदयान्तरे
मायेचे मोठेपण, तिची महान शक्ती कुणालाही माहीत नाही. सर्व ब्राह्मण हृदयात गायत्रीचा जप करतात.
महिमानं न जानन्ति मायाया वैभवं महत् । एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टं तत्त्वया नृप । युगधर्मव्यवस्थायां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
मायेचे मोठेपण, तिची महान शक्ती कुणालाही माहीत नाही. राजन, तू विचारलेले सर्व मी सांगितले. युगधर्माच्या व्यवस्थेत अजून काय ऐकायचे आहे?
हरिश्चन्द्रस्य जलोदरव्याधिपीडावर्णनम् राजोवाच तीर्थानि भुवि पुण्यानि ब्रूहि मे मुनिसत्तम । गम्यानि मानवैर्देवैः क्षेत्राणि सरितस्तथा
हरिश्चंद्राच्या जलोदर आजाराचे वर्णन
फलं च यादृशं यत्र तीर्थेषु स्नानदानतः । विधिं तु तीर्थयात्रायां नियमांश्च विशेषतः
राजा म्हणाला: मुनीश्रेष्ठा, पृथ्वीवरील तीर्थक्षेत्रे, देव-मानवांनी जावे अशी क्षेत्रे आणि नद्या, तिथे स्नान-दानाने मिळणारे फळ, तसेच तीर्थयात्रेचे नियम व विशेष आचार मला सांग.
व्यास उवाच शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि तीर्थानि विविधानि च । येषु तीर्थेषु देवीनां प्रशस्तान्यायनानि च
व्यास म्हणाले, राजन, ऐक. मी तुला विविध पवित्र स्थळांची आणि त्या ठिकाणी देवींच्या पूजेच्या उत्तम पद्धतींची माहिती सांगतो.
नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा यमुना च सरस्वती । नर्मदा गण्डकी सिन्धुर्गोमती तमसा तथा
नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ आहे, त्यानंतर यमुना, सरस्वती, नर्मदा, गंडकी, सिंधू, गोमती आणि तमसा या आहेत.
कावेरी चन्द्रभागा च पुण्या वेत्रवती शुभा । चर्मण्वती च सरयूस्तापी साभ्रमती तथा
कावेरी आणि चंद्रभागा या पवित्र आहेत, तसेच पुण्यवती वेत्रवती, शुभा चर्मण्वती, सरयू, तापी आणि साबरमती देखील आहेत.
एताश्च कथिता राजन्नन्याश्च शतशः पुनः । तासां समुद्रगाः पुण्याः स्वल्पपुण्या ह्यनब्धिगाः
राजन, या नद्यांची मी नावे सांगितली आणि याशिवाय शेकडो इतर नद्या आहेत. त्यापैकी ज्या नद्या समुद्राला मिळतात त्या फार पुण्यदायी आहेत, आणि ज्या समुद्राला मिळत नाहीत त्यांचे पुण्य कमी असते.
समुद्रगानां ताः पुण्याः सर्वदौघवहास्तु याः । मासद्वयं श्रावणादौ ताश्च सर्वा रजस्वलाः
समुद्राला मिळणाऱ्या आणि सर्व प्रवाह एकत्र वाहणाऱ्या नद्या पुण्यदायी आहेत. पण श्रावण महिन्यापासून दोन महिने त्या सर्व नद्या अपवित्र होतात.
भवन्ति वृष्टियोगेन ग्राम्यवारिवहास्तथा । पुष्करं च कुरुक्षेत्रं धर्मारण्यं सुपावनम्
पावसामुळे त्या नद्यांमध्ये गावातील पाणी मिसळते. पुष्कर, कुरुक्षेत्र आणि अत्यंत पवित्र धर्मारण्य हेही पुण्यस्थळे आहेत.
प्रभासं च प्रयागं च नैमिषारण्यमेव च । विश्रुतं चार्बुदारण्यं शैलाश्च पावनास्तथा
प्रभास, प्रयाग, नैमिषारण्य, प्रसिद्ध अर्बुदारण्य आणि पवित्र पर्वत हेही सुप्रसिद्ध आहेत.
श्रीशैलश्च सुमेरुश्च पर्वतो गन्धमादनः । सरांसि चैव पुण्यानि मानसं सर्वविश्रुतम्
श्रीशैल, सुमेरू, गंधमादन पर्वत आणि पवित्र सरोवरे, विशेषतः सर्वत्र प्रसिद्ध मानस हेही पुण्यदायी आहेत.
तथा बिन्दुसरः श्रेष्ठमच्छोदं नाम पावनम् । आश्रमास्तु तथा पुण्या मुनीनां भावितात्मनाम्
तसेच, श्रेष्ठ बिंदुसर, पावन अशी अचछोद नावाची सरोवर आणि शुद्धचित्त असलेल्या ऋषींची आश्रमेदेखील पवित्र आहेत.
विश्रुतस्तु सदा पुण्यः ख्यातो बदरिकाश्रमः । नरनारायणौ यत्र तेपाते तौ मुनी तपः
सदैव प्रसिद्ध आणि पुण्यदायी बदरिकाश्रम हे नावाजलेले आहे, जिथे नर आणि नारायण या दोन ऋषींनी तपस्या केली.
वामनाश्रम आख्यातः शतयूपाश्रमस्तथा । येन यत्र तपस्तप्तं तस्य नाम्नातिविश्रुतः
वामन आश्रम आणि शतयूप आश्रम अशीही प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत. ज्या ठिकाणी ज्या ऋषींनी तप केला, त्या त्या नावाने ती स्थळे ओळखली जातात.
एवं पुण्यानि स्थानानि ह्यसंख्यातानि भूतले । मुनिभिः परिगीतानि पावनानि महीपते
राजन, अशा असंख्य पुण्यस्थळे या पृथ्वीवर आहेत, जी ऋषींनी गौरविलेली आणि पावन करणारी आहेत.
एषु स्थानेषु सर्वत्र देवीस्थानानि भूपते । दर्शनात्पापहारीणि वसन्ति नियमेन च
राजन, या सर्व ठिकाणी देवीची स्थाने आहेत. त्या ठिकाणी दर्शन घेतल्याने पापांचा नाश होतो आणि त्या नेहमीच तेथे असतात.
कथयिष्यामि तान्यग्रे प्रसङ्गेन च कानिचित् । तीर्थानि नृप दानानि व्रतानि च मखास्तथा
राजन, मी पुढे योग्य वेळी काही तीर्थस्थळे, दान, व्रते आणि यज्ञ यांची माहिती सांगणार आहे.
तपांसि पुण्यकर्माणि सापेक्षाणि महीपते । द्रव्यशुद्धिं क्रियाशुद्धिं मनःशुद्धिमपेक्ष्य च
राजन, तपश्चर्या आणि पुण्यकर्मे करताना द्रव्याची शुद्धता, कृतीची शुद्धता आणि मनाची शुद्धता आवश्यक असते.
पावनानि हि तीर्थानि तपांसि च व्रतानि च । कदाचिद्द्रव्यशुद्धिः स्यात्क्रियाशुद्धिः कदाचन
खरं तर, तीर्थस्थळे, तपश्चर्या आणि व्रते ही पावन करणारी आहेत. कधी कधी द्रव्याची शुद्धता असते, तर कधी कृतीची शुद्धता असते.
दुर्लभा मनसः शुद्धिः सर्वेषां सर्वदा नृप । मनस्तु चञ्चलं राजन्ननेकविषयाश्रितम्
राजन, सर्वांसाठी मनाची शुद्धता नेहमीच मिळवणे कठीण असते, कारण मन चंचल असते आणि अनेक विषयांमध्ये गुंतलेले असते.
कथं शुद्धं भवेद्राजन्नानाभावसमाश्रितम् । कामक्रोधौ तथा लोभो ह्यहङ्कारो मदस्तथा
राजन, मन अनेक प्रकारच्या भावनांमध्ये गुंतलेले असताना ते शुद्ध कसे होईल? कारण त्यात इच्छा, राग, लोभ, अहंकार आणि गर्व असतात.