नहुष उवाच अहमिन्द्रोऽद्य भो विप्राः सर्वशक्तिसमन्वितः । कार्यमत्र प्रकुर्वन्तु भवन्तो विगतस्मयाः
नहुष म्हणाला — आज मीच इंद्र आहे, हे विप्रांनो, सर्व सामर्थ्य माझ्यात आहे. तुम्ही अहंकार सोडून हे काम पूर्ण करा.
इन्द्रासनं मया प्राप्तं नेन्द्राणी मामुपैति च । आकारिता च मां सूते प्रेमपूर्वमिदं वचः
इंद्राचं आसन मी मिळवलं आहे आणि इंद्राणी माझ्याकडे येते आहे. तिने प्रेमाने मला हे बोलावणं दिलं आहे.
मुनियानेन देवेन्द्र मामुपैहि सुराधिप । देवदेव महाराज मत्प्रियं कुरु मानद
देवेंद्र, देवराज, ऋषींच्या वाहनावर बसून माझ्याकडे ये. देवांचा देव, राजाधिराज, माझं प्रिय कार्य पूर्ण कर.
एतत्कार्यं मुनिश्रेष्ठा ममात्यन्तं दुरासदम् । भवद्भिस्तु प्रकर्तव्यं सर्वथैव दयालुभिः
मुनिश्रेष्ठांनो, हे कार्य माझ्यासाठी अत्यंत कठीण आहे. पण तुम्ही सर्व दयाळू असल्याने, ते पूर्णपणे तुमच्याच हातून व्हावं.
मनो दहति मे कामः शक्रपत्न्यां प्रवर्तितम् । भवन्तः शरणं मेऽद्य कुरुध्वं कार्यमद्भुतम्
शक्रपत्नी शचीसाठी माझ्या मनात प्रबळ इच्छा पेटली आहे. आज तुम्हीच माझं आश्रय आहात; हे अद्भुत कार्य करा.
अगस्तिप्रमुखास्तस्य श्रुत्वा वाक्यमसत्करम् । अङ्गीचक्रुश्च भावित्वात्कृपया परमर्षयः
अगस्त्यांसह सर्व महर्षींनी त्याचं अनुचित बोलणं ऐकून, मनात विचार करून आणि दयेमुळे ते मान्य केलं.
अङ्गीकृतेऽथ तद्वाक्ये मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । मुदं प्राप नृपः कामं पौलोमीकृतमानसः
त्या तत्वदर्शी ऋषींनी त्याचं म्हणणं मान्य केल्यावर, पौलोमीच्या प्रेमात गुंतलेल्या त्या राजाला हवी तशी आनंदाची प्राप्ती झाली.
आरुह्य शिबिकां रम्यां संस्थितस्त्वरयान्वितः । वाहान्कृत्वा मुनीन्दिव्यान्सर्प सर्पेति चाब्रवीत्
तो सुंदर पालखीवर बसला आणि घाईने तिथे स्थिर झाला. मग त्याने ऋषींना वाहक म्हणून सांगितलं, 'लवकर चला, चला!'
कामार्तः सोऽस्पृशन्मूढः पादेन मुनिमस्तकम् । अगस्तिं तापसश्रेष्ठं लोपामुद्रापतिं तदा
कामाने अंध झालेला आणि बुद्धी गमावलेला तो राजा, त्या क्षणी, लोपा मुद्रेचे पती आणि तपस्वी श्रेष्ठ अगस्त्य ऋषींच्या डोक्यावर पाय ठेवून गेला.
वातापिभक्षकर्तारं समुद्रस्यापि शोषकम् । कशया ताडयामास पञ्चबाणशराहतः
ज्यांनी वातापीला गिळलं आणि समुद्र वाळवला, अशा ऋषीला, कामदेवाच्या बाणांनी जखमी झाल्यासारखा, त्याने चाबकाने मारलं.
इन्द्राणीहृतचित्तोऽसौ सर्पेति प्रब्रुवन्मुनिम् । तं शशाप मुनिः क्रुद्धः कशाघातमनुस्मरन्
इंद्राणीच्या मोहाने त्याचं मन हरपलं होतं. तो ऋषींना पुन्हा पुन्हा 'लवकर चला' असं सांगत होता. चाबकाचा मार आठवून, त्या ऋषीने रागाने त्याला शाप दिला.
सर्पो भव दुराचार वने घोरवपुर्महान् । बहुवर्षसहस्राणि यत्र क्लेशो महान्भवेत्
दुष्ट माणसा, आता तू जंगलात भयानक आणि मोठ्या रूपात साप होऊन राहा. तिथे तुला हजारो वर्षे मोठ्या यातना भोगाव्या लागतील.
विचरिष्यसि वीर्येण पुनः स्वर्गमवाप्स्यसि । दृष्ट्वा युधिष्ठिरं नाम तव मोक्षो भविष्यति
तू तुझ्या शक्तीने तिथे भटकशील आणि नंतर पुन्हा स्वर्गात जाशील. युधिष्ठिर नावाच्या पुरुषाला पाहिल्यावर तुला मुक्ती मिळेल.
प्रश्नानामुत्तरं श्रुत्वा धर्मपुत्रमुखात्ततः । व्यास उवाच एवं शप्तः स राजर्षिः स्तुत्वा तं मुनिसत्तमम्
धर्मपुत्राच्या तोंडून आपल्या प्रश्नांची उत्तरे ऐकून, व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे शाप मिळाल्यावर त्या राजर्षीने त्या श्रेष्ठ ऋषीचे स्तुती केली.
स्वर्गात्पपात सहसा सर्परूपधरोऽभवत् । बृहस्पतिस्ततो गत्वा तरसा मानसं प्रति
तो अचानक स्वर्गातून खाली पडला आणि सापाचं रूप घेतलं. त्यानंतर बृहस्पती वेगाने मानसाकडे गेला.
इन्द्राय सर्ववृत्तान्तं कथयामास विस्तरात् । तच्छ्रुत्वा मघवा राज्ञः स्वर्गात्प्रच्यवनादिकम्
त्याने इंद्राला सगळ्या घडलेल्या गोष्टी सविस्तर सांगितल्या. राजा स्वर्गातून खाली पडला आणि त्यासंबंधीचं सगळं ऐकून,
मुदितोऽभून्महाराज स्थितस्तत्रैव वासवः । देवाश्च मुनयो दृष्ट्वा नहुषं पतितं भुवि
महान राजा वासव आनंदित झाला आणि तिथेच राहिला. देव आणि ऋषी, नहुष पृथ्वीवर पडलेला आहे हे पाहून,
जग्मुः सर्वेऽपि तत्रैव यत्रेन्द्रः सरसि स्थितः । तमाश्वास्य सुराः सर्वे मुनिभिः सहितास्तदा
ते सगळे तिथे गेले जिथे इंद्र सरोवराजवळ उभा होता. मग त्या वेळी सर्व देवांनी आणि ऋषींनी मिळून त्याला धीर दिला.
स्वर्गे समानयामासुर्मानपूर्वं शचीपतिम् । समागतं ततः शक्रं सर्वे ते मुनयः सुराः
आदराने त्यांनी शचीपतीला पुन्हा स्वर्गात नेलं. त्यानंतर सर्व ऋषी आणि देव शक्राच्या सभेत एकत्र आले.
स्थापयित्वाऽऽसने पश्चादभिषेकं दधुः शिवम् । इन्द्रोऽपि स्वासनं प्राप्य शच्या सह सुरालये
त्याला आसनावर बसवल्यावर, त्यांनी शुभ अभिषेक केला. इंद्राने आपलं आसन पुन्हा मिळवलं आणि शचीसोबत देवांच्या निवासात राहू लागला.
चिक्रीड नन्दने रम्ये कानने प्रेमयुक्तया । व्यास उवाच एवमिन्द्रेण सम्प्राप्तं दुःखं परमदारुणम्
तो नंदनवनात, रम्य अशा वनात, प्रेमाने आनंदाने खेळू लागला. व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे इंद्राने अत्यंत भयंकर दुःख सहन केलं.
हत्वासुरं कामरूपं विश्वरूपं महामुनिम् । पुनर्देव्याः प्रसादेन स्वस्थानं प्राप्तवान्नृप
कामरूप धारण करणाऱ्या, विश्वरूप नावाच्या महान ऋषी असुराचा वध करून, त्या देवीच्या कृपेने इंद्राने पुन्हा आपलं स्थान मिळवलं, राजन.
एतत्ते सर्वमाख्यातं वृत्रासुरवधाश्रयम् । यत्पृष्टोऽहं त्वया राजन् कथानकमनुत्तमम्
वृत्रासुराच्या वधाच्या कथेला आधार देऊन, तू विचारलेल्या उत्तम गोष्टी मी तुला सांगितल्या, राजन.
यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमाप्नुयात् । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्
माणूस जसं कर्म करतो, तसं फळ त्याला मिळतं. केलेलं शुभ किंवा अशुभ कर्म, ते नक्कीच भोगावंच लागतं.
कर्मणां गहनगतिवर्णनम् जनमेजय उवाच कथितं चरितं ब्रह्मञ्छक्रस्याद्भुतकर्मणः । स्थानभ्रंशस्तथा दुःखप्राप्तिरुक्ता विशेषतः
जनमेजय म्हणाला: ब्राह्मण, तू इंद्राच्या अद्भुत कर्मांची, त्याच्या पदच्युतीची आणि त्याने भोगलेल्या दुःखांची सविस्तर कथा सांगितलीस.
यत्र देवाधिदेव्याश्च महिमातीव वर्णितः । सन्देहोऽत्र ममाप्यस्ति यच्छक्रोऽपि महातपाः
जिथे देवी आणि देवतांची मोठी महती सांगितली गेली, तिथे मला एक शंका आहे—इतका मोठा तपस्वी इंद्रसुद्धा,
देवाधिपत्यमासाद्य दुःसहं दुःखमन्वभूत् । मखानां तु शतं कृत्वा प्राप्तं स्थानमनुत्तमम्
देवतांचा स्वामी होऊनही, त्याला असह्य दुःख कसे आले? शंभर यज्ञ केल्यावर त्याने पुन्हा आपले श्रेष्ठ स्थान मिळवले.
देवेशत्वं च सम्प्राप्य भ्रष्टः स्थानादसौ कथम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व कारणं करुणानिधे
देवतांचा राजा होऊनही, तो आपल्या स्थानावरून कसा खाली पडला? हे सर्व कारण, दयामूर्ती, मला कृपया सांग.
सर्वज्ञोऽसि मुनिश्रेष्ठ पुराणानां प्रवर्तकः । नावाच्यं महतां किञ्चिच्छिष्ये च श्रद्धयान्विते
तू सर्वज्ञ आहेस, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ आहेस, पुराणांचा प्रवर्तक आहेस; श्रद्धावान शिष्याला काहीही सांगण्यात काहीच दोष नाही.
तस्मात्कुरु महाभाग मत्सन्देहापनोदनम् । सूत उवाच इति पृष्टः स राज्ञा वै तदा सत्यवतीसुतः
म्हणून, भाग्यवान, माझ्या या शंका दूर कर. सूत म्हणतो: राजाने असे विचारल्यावर, सत्यवतीचा मुलगा,