नहुषो नाम राजर्षिः स्थापितो भवदासने । त्रिदशैर्मुनिभिश्चैव स मां बाधति नित्यशः
नहुष नावाचा एक राजर्षी देव आणि ऋषी यांच्या इच्छेने तुझ्या आसनावर बसवला आहे. तो मला नेहमी त्रास देतो.
पतिं मां कुरु चार्वङ्गि: तुरासाहं सुराधिपम् । एवं वदति मां पाप्मा किं करोमि बलार्दन
सुंदर अंगवाली, तू मला आपली पत्नी कर. मी त्या सुराधिपाला नाकारलं आहे. असं तो पापी मला सांगतो — बलार्दन, मी काय करू?
इन्द्र उवाच कालाकाङ्क्षी वरारोहे संस्थितोऽस्मि यदृच्छया । तथा त्वमपि कल्याणि सुस्थिरं स्वमनः कुरु
इंद्र म्हणाला — सुंदर रूपवती, मी इथे योग्य वेळेची वाट पाहत आहे, हे सर्व नियतीचं आहे. तूही, कल्याणी, आपलं मन स्थिर ठेव.
व्यास उवाच इत्युक्ता तेन सा देवी पतिनातिप्रशंसिना । निःश्वसन्त्याह तं शक्रं वेपमानातिदुःखिता
व्यास म्हणाले — आपल्या अत्यंत गुणी पतीने असं बोलल्यावर, देवी खोल श्वास घेत, थरथरत आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन इंद्राला म्हणाली:
कथं तिष्ठे महाभाग पापात्मा मां वशानुगाम् । करिष्यति मदोन्मत्तो वरदानेन गर्वितः
महा भाग्यवान, मी कशी राहू? तो पापी, वरामुळे गर्विष्ठ आणि मदाने वेडा झालेला, मला आपल्या इच्छेनुसार वागवेल.
देवाश्च मुनयः सर्वे मामूचुस्तद्भयाकुलाः । तं भजस्व वरारोहे देवराजं स्मरातुरम्
सर्व देव आणि ऋषी भीतीने थरथरत मला म्हणाले — 'सुंदर रूपवती, त्या प्रेमाने व्याकुळ असलेल्या देवराजाची सेवा कर.'
बृहस्पतिस्तु शत्रुघ्न वाडवो बलवर्जितः । कथं मां रक्षितुं शक्तो भवेद्देवानुगः सदा
बृहस्पति, शत्रूंचा संहार करणारा, आता अग्नी विझल्यासारखा शक्तिहीन झाला आहे. नेहमी देवांचा भक्त असणारा तो मला कसा वाचवू शकेल?
तस्माच्चिन्तास्ति महती नार्यहं वशवर्तिनी । अनाथा किं करिष्यामि विपरीते विधौ विभो
म्हणूनच मला मोठी चिंता आहे. मी दुसऱ्याच्या अधीन असलेली स्त्री आहे. अनाथपणात, विपरीत काळात, प्रभो, मी काय करू?
नार्यस्म्यहं न कुलटा त्वच्चित्तातिपतिव्रता । नास्ति मे शरणं तत्र यो मां रक्षति दुःखिताम्
मी स्त्री आहे, पण कुटिल नाही. माझं मन पूर्णपणे तुझ्यावरच आहे. तिथे मला कोणतंही आश्रय नाही — माझ्या दुःखात मला कोणीच वाचवणार नाही.
इन्द्र उवाच उपायं प्रब्रवीम्यद्य तं कुरुष्व वरानने । शीलं ते दुःखिते काले परित्रातं भविष्यति
इंद्र म्हणाला — सुंदर मुखवाली, आज मी तुला एक उपाय सांगतो. तो कर. या दुःखाच्या काळात तुझं चारित्र्यच तुझं रक्षण करील.
परेण रक्षिता नारी न भवेच्च पतिव्रता । उपायैः कोटिभिः कामभिन्नचित्तातिचञ्चला
इतर कुणी स्त्रीचं रक्षण केलं तरी ती पतीपरायण होत नाही; तिचं मन वासनेनं छिन्नभिन्न झालेलं, फारच चंचल असतं आणि ती असंख्य उपाय करते.
शीलमेव हि नारीणां सदा रक्षति पापतः । तस्मात्त्वं शीलमास्थाय स्थिरा भव शुचिस्मिते
स्त्रियांचं वाईटापासून खरं रक्षण तिच्या चारित्र्यानं होतं; म्हणून, पवित्र हास्य असलेल्या तू, नेहमी चांगुलपणावर ठाम राहा.
यदा त्वां नहुषो राजा बलादाकर्षयेत्खलः । तदा त्वं समयं कृत्वा गजं वञ्चय भूपतिम्
जेव्हा दुष्ट नहुष राजा तुला जबरदस्तीने पकडेल, तेव्हा काहीतरी करार करून, हत्तीच्या नावाखाली त्याला फसव.
एकान्ते तत्समीपे त्वं गत्वा वद मदालसे । ऋषियानेन दिव्येन मामुपैहि जगत्पते
त्याच्या जवळ एकटी जाऊन म्हणावं, 'जगाचा स्वामी, ऋषीच्या दिव्य वाहनावरून माझ्याकडे ये.'
एवं तव वशे प्रीता भविष्यामीति मे ततम् । इति तं वद सुश्रोणि तदा तु परिमोहितः
'असं केल्यावर मी तुझ्या अधीन राहीन आणि तुझ्या इच्छेनुसार वागेन' असं त्याला सांग, सुंदर नितंब असलेल्या; तेव्हा तो मोहून तुझ्यावर विश्वास ठेवेल.
कामान्धः स मुनीन् याने योजयिष्यति पार्थिवः । अवश्यं तापसो भूपं शापदग्धं करिष्यति
वासनेनं आंधळा झालेला तो राजा ऋषींना आपलं वाहन बनवायला सांगेल; तेव्हा तो तपस्वी राजाला शाप देऊन त्याचं नुकसान करेल.
साहाय्यं जगदम्बा ते करिष्यति न संशयः । जगदम्बापदस्मर्तुः सङ्कटं न कदाचन
जगदंबा नक्कीच तुझी मदत करील—यात शंका नाही; कारण जी व्यक्ती जगदंबेच्या पायांचा स्मरण करते, तिला कधीच संकट येत नाही.
यदि जायेत तच्चापि ज्ञेयं तत्स्वस्तये किल । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मणिद्वीपाधिवासिनीम्
काही घडलं तरी ते तुझ्या भल्यासाठीच आहे असं समज; म्हणून, सर्व प्रयत्न करून मणिद्वीपावर राहणाऱ्या देवीची भक्ती कर.
भज त्वं भुवनेशानीं गुरुवाक्यानुसारतः । व्यास उवाच इत्याख्याता शची तेन जगाम नहुषं प्रति
गुरूच्या सांगण्याप्रमाणे तू भुवनेश्वरीची भक्ती कर; व्यास म्हणतो—असं सांगितल्यावर शची नहुषाकडे गेली.
तथेत्युक्त्वातिविश्वस्ता भाविकार्ये कृतोद्यमा । नहुषस्तां समालोक्य मुदितो वाक्यमब्रवीत्
'तसं होऊ दे' असं म्हणून, भविष्यातील कार्यावर पूर्ण विश्वास ठेवून ती निघाली; नहुष तिला पाहून आनंदानं म्हणाला—
स्वागतं सत्यवचनैस्त्वदधीनोऽस्मि कामिनि । दासोऽहं तव सत्येन पालितं वचनं त्वया
'स्वागत आहे! तुझ्या सत्य बोलण्यामुळे मी तुझ्या अधीन झालोय, सुंदर स्त्री; तुझ्या सत्यामुळे मी तुझा दास आहे, आणि तुझं वचन पाळलं गेलं आहे.'
यदागता समीपे मे तुष्टोऽस्मि मितभाषिणि । न च व्रीडा त्वया कार्या भक्तं मां भज सुस्मिते
'तू माझ्या जवळ आलीस म्हणून मी खूश आहे, मितभाषिणी; तुला काही लाज वाटायचं कारण नाही—माझी भक्ती स्वीकार, हसऱ्या मुखी.'
कार्यं वद विशालाक्षि करिष्यामि तव प्रियम् । शच्युवाच सर्वं कृतं त्वया कार्यं मम कृत्रिमवासव
'काय हवंय ते सांग, विशाल डोळ्यांची; मी तुझं आवडेल ते करीन.' शची म्हणाली—'हे खोट्या इंद्रा, माझं सगळं काम तू केलंस.'
मनोरथोऽस्ति मे देव शृणु चित्तेऽधुना विभो । वाञ्छितं कुरु कल्याण त्वद्वशाहमतः परम्
'माझी एक इच्छा आहे, हे देव; आता मन लावून ऐक, महाबळा. माझी इच्छा पूर्ण कर, कल्याणी; आता मी तुझ्या अधीन आहे.'
ब्रवीमि मानसोत्साहं त्वं तं कर्तुमिहार्हसि । नहुष उवाच कार्यं त्वं ब्रूहि चन्द्रास्ये करोमि तव वाञ्छितम्
'मी मनापासूनची इच्छा सांगते; ती इथे तू पूर्ण करावी.' नहुष म्हणाला—'चंद्रासारख्या मुखाची, काय हवंय ते सांग; मी तुझी इच्छा पूर्ण करीन.'
अलभ्यमपि दास्यामि तुभ्यं सुभ्रु वदस्व माम् । शच्युवाच कथं ब्रवीमि राजेन्द्र प्रत्ययो नास्ति मे तव
'माझ्या गोडीला जरी ते अशक्य असलं, तरी मी तुला देईन, सुंदर भुवया असलेल्या; सांग फक्त.' शची म्हणाली—'राजाधिराजा, मी कसं सांगू? मला तुझ्यावर विश्वास नाही.'
शपथं कुरु राजेन्द्र यत्करोमि प्रियं तव । राजानः सत्यवचसो दुर्लभा एव भूतले
'राजाधिराजा, शपथ घे की तू माझं आवडेल ते करशील; कारण या पृथ्वीवर सत्य बोलणारे राजे फारच दुर्मिळ आहेत.'
पश्चाद्ब्रवीम्यहं राजन् ज्ञात्वा सत्येन यन्त्रितम् । कृते चेद्वाञ्छिते भूप सदा ते वशवर्तिनी
'नंतर मी तुला सांगेन, राजा, कारण मग तू सत्याच्या बंधनात असशील; आणि जर माझी इच्छा पूर्ण झाली, तर मी कायम तुझ्या अधीन राहीन.'
भविष्यामि तुराषाड् वै सत्यमेतद्वचो मम । नहुष उवाच अवश्यमेव कर्तव्यं वचनं तव सुन्दरि
मी नक्की तुरष्कांचा राजा होईन; हे माझं खरं वचन आहे. नहुष म्हणाला — सुंदर स्त्री, तुझं सांगणं नक्कीच पाळावं लागेल.
शपामि सुकृतेनाहं यज्ञदानकृतेन वै । शच्युवाच इन्द्रस्य हरयो वाहा गजश्चैव रथस्तथा
मी माझ्या पुण्याच्या जोरावर, यज्ञ आणि दानाच्या सामर्थ्याने तुला शाप देते. शची म्हणाली — इंद्राचे घोडे, हत्ती आणि रथ,