अनेककोटिजन्मोत्थपुण्यपुञ्जैर्हि लभ्यते । इत्युक्ता सा तदा देवी तामाह प्रणता पुरः
"असं दर्शन असंख्य जन्मांच्या पुण्यसंचयानेच मिळतं." असं सांगून देवीने तिच्यासमोर नतमस्तक झालेल्या पौलोमीला पुढे बोलले.
शक्रपत्नी भगवतीं प्रसन्नां परमेश्वरीम् । वाञ्छामि दर्शनं मातः पत्युः परमदुर्लभम्
शक्रपत्नीने प्रसन्न आणि परब्रह्मस्वरूप भगवतीला वंदन करून म्हणाली, "माते, मला माझ्या पतीचं, अत्यंत दुर्मिळ असं दर्शन हवं आहे."
नहुषाद्भयनाशं च स्वपदप्रापणं तथा । देव्युवाच गच्छ त्वमनया दूत्या सार्धं श्रीमानसं सरः
नहुषामुळे निर्माण झालेलं भीतीचं सावट दूर होईल आणि तुला पुन्हा आपलं स्थान मिळेल.
यत्र मे मूर्तिरचला विश्वकामाभिधा मता । तत्र पश्यसि शक्रं त्वं दुःखितं भयविह्वलम्
देवी म्हणाली — तू या दूतिणीसोबत श्रीमानस सरोवराकडे जा. तिथे माझी अचल मूर्ती, विश्वकामे नावाने ओळखली जाणारी, वास करते. तिथेच तुला दुःखी आणि घाबरलेला इंद्र दिसेल.
मोहयिष्यामि राजानं कालेन कियता पुनः । स्वस्था भव विशालाक्षि करोमि तव चेप्सितम्
थोड्याच वेळात मी त्या राजाला मोहात टाकीन. विशाल नेत्रांची तू, काळजी करू नकोस; तुझी इच्छा मी पूर्ण करीन.
भ्रंशयिष्यामि भूपालं मोहितं त्रिदशासनात् । व्यास उवाच देवीदूती तां गृहीत्वा शक्रपत्नीं त्वरान्विता
मी मोहग्रस्त झालेल्या त्या राजाला देवांच्या आसनावरून खाली पाडीन.
प्रापयामास सान्निध्यं स्वपत्युः परमेश्वरीम् । सा दृष्ट्वा तं पतिं बाला सुरेशं गुप्तसंस्थितम् । मुदिताभूद्वरं वीक्ष्य बहुकालाभिवाञ्छितम्
व्यास म्हणाले — देवीच्या दूतिणीने इंद्रपत्नीला घेऊन, घाईने तिला तिच्या पती, परमेश्वर, यांच्या सान्निध्यात नेले. तिथे तिने आपला पती, देवांचा राजा, लपून बसलेला पाहिला आणि अनेक काळापासून ज्याची तिला आस होती तो प्रियकर पाहून ती अत्यंत आनंदित झाली.
नहुषस्वर्गच्युतिवर्णनम् व्यास उवाच तां वीक्ष्य विपुलापाङ्गीं रहः शोकसमन्विताम् । आखण्डलः प्रियां भार्यां विस्मितश्चाब्रवीत्तदा
नहुषाच्या स्वर्गच्युत होण्याची कथा — व्यास म्हणाले: मोठ्या डोळ्यांची, एकटी आणि दुःखाने भरलेली तिला पाहून, अंखडळाने आपल्या प्रिय पत्नीला आश्चर्याने विचारले:
कथमत्रागता कान्ते कथं ज्ञातस्त्वया ह्यहम् । दुर्ज्ञेयः सर्वभूतानां संस्थितोऽस्मि शुभानने
प्रिये, तू इथे कशी आलीस? तुला मी कसा सापडलो? मी सर्व जीवांना अगम्य आणि लपून राहिलो आहे, शुभे.
शच्युवाच देव देव्याः प्रसादेन ज्ञातोऽस्यद्य भवानिह । पुनस्तस्याः प्रसादेन प्राप्तास्मि त्वां दिवस्पते
शची म्हणाली — स्वामी, देवीच्या कृपेने आज मी तुला इथे शोधू शकले. पुन्हा तिच्याच कृपेने, हे दिवस्पती, मी तुझ्यापर्यंत पोहोचले.
नहुषो नाम राजर्षिः स्थापितो भवदासने । त्रिदशैर्मुनिभिश्चैव स मां बाधति नित्यशः
नहुष नावाचा एक राजर्षी देव आणि ऋषी यांच्या इच्छेने तुझ्या आसनावर बसवला आहे. तो मला नेहमी त्रास देतो.
पतिं मां कुरु चार्वङ्गि: तुरासाहं सुराधिपम् । एवं वदति मां पाप्मा किं करोमि बलार्दन
सुंदर अंगवाली, तू मला आपली पत्नी कर. मी त्या सुराधिपाला नाकारलं आहे. असं तो पापी मला सांगतो — बलार्दन, मी काय करू?
इन्द्र उवाच कालाकाङ्क्षी वरारोहे संस्थितोऽस्मि यदृच्छया । तथा त्वमपि कल्याणि सुस्थिरं स्वमनः कुरु
इंद्र म्हणाला — सुंदर रूपवती, मी इथे योग्य वेळेची वाट पाहत आहे, हे सर्व नियतीचं आहे. तूही, कल्याणी, आपलं मन स्थिर ठेव.
व्यास उवाच इत्युक्ता तेन सा देवी पतिनातिप्रशंसिना । निःश्वसन्त्याह तं शक्रं वेपमानातिदुःखिता
व्यास म्हणाले — आपल्या अत्यंत गुणी पतीने असं बोलल्यावर, देवी खोल श्वास घेत, थरथरत आणि दुःखाने व्याकुळ होऊन इंद्राला म्हणाली:
कथं तिष्ठे महाभाग पापात्मा मां वशानुगाम् । करिष्यति मदोन्मत्तो वरदानेन गर्वितः
महा भाग्यवान, मी कशी राहू? तो पापी, वरामुळे गर्विष्ठ आणि मदाने वेडा झालेला, मला आपल्या इच्छेनुसार वागवेल.
देवाश्च मुनयः सर्वे मामूचुस्तद्भयाकुलाः । तं भजस्व वरारोहे देवराजं स्मरातुरम्
सर्व देव आणि ऋषी भीतीने थरथरत मला म्हणाले — 'सुंदर रूपवती, त्या प्रेमाने व्याकुळ असलेल्या देवराजाची सेवा कर.'
बृहस्पतिस्तु शत्रुघ्न वाडवो बलवर्जितः । कथं मां रक्षितुं शक्तो भवेद्देवानुगः सदा
बृहस्पति, शत्रूंचा संहार करणारा, आता अग्नी विझल्यासारखा शक्तिहीन झाला आहे. नेहमी देवांचा भक्त असणारा तो मला कसा वाचवू शकेल?
तस्माच्चिन्तास्ति महती नार्यहं वशवर्तिनी । अनाथा किं करिष्यामि विपरीते विधौ विभो
म्हणूनच मला मोठी चिंता आहे. मी दुसऱ्याच्या अधीन असलेली स्त्री आहे. अनाथपणात, विपरीत काळात, प्रभो, मी काय करू?
नार्यस्म्यहं न कुलटा त्वच्चित्तातिपतिव्रता । नास्ति मे शरणं तत्र यो मां रक्षति दुःखिताम्
मी स्त्री आहे, पण कुटिल नाही. माझं मन पूर्णपणे तुझ्यावरच आहे. तिथे मला कोणतंही आश्रय नाही — माझ्या दुःखात मला कोणीच वाचवणार नाही.
इन्द्र उवाच उपायं प्रब्रवीम्यद्य तं कुरुष्व वरानने । शीलं ते दुःखिते काले परित्रातं भविष्यति
इंद्र म्हणाला — सुंदर मुखवाली, आज मी तुला एक उपाय सांगतो. तो कर. या दुःखाच्या काळात तुझं चारित्र्यच तुझं रक्षण करील.
परेण रक्षिता नारी न भवेच्च पतिव्रता । उपायैः कोटिभिः कामभिन्नचित्तातिचञ्चला
इतर कुणी स्त्रीचं रक्षण केलं तरी ती पतीपरायण होत नाही; तिचं मन वासनेनं छिन्नभिन्न झालेलं, फारच चंचल असतं आणि ती असंख्य उपाय करते.
शीलमेव हि नारीणां सदा रक्षति पापतः । तस्मात्त्वं शीलमास्थाय स्थिरा भव शुचिस्मिते
स्त्रियांचं वाईटापासून खरं रक्षण तिच्या चारित्र्यानं होतं; म्हणून, पवित्र हास्य असलेल्या तू, नेहमी चांगुलपणावर ठाम राहा.
यदा त्वां नहुषो राजा बलादाकर्षयेत्खलः । तदा त्वं समयं कृत्वा गजं वञ्चय भूपतिम्
जेव्हा दुष्ट नहुष राजा तुला जबरदस्तीने पकडेल, तेव्हा काहीतरी करार करून, हत्तीच्या नावाखाली त्याला फसव.
एकान्ते तत्समीपे त्वं गत्वा वद मदालसे । ऋषियानेन दिव्येन मामुपैहि जगत्पते
त्याच्या जवळ एकटी जाऊन म्हणावं, 'जगाचा स्वामी, ऋषीच्या दिव्य वाहनावरून माझ्याकडे ये.'
एवं तव वशे प्रीता भविष्यामीति मे ततम् । इति तं वद सुश्रोणि तदा तु परिमोहितः
'असं केल्यावर मी तुझ्या अधीन राहीन आणि तुझ्या इच्छेनुसार वागेन' असं त्याला सांग, सुंदर नितंब असलेल्या; तेव्हा तो मोहून तुझ्यावर विश्वास ठेवेल.
कामान्धः स मुनीन् याने योजयिष्यति पार्थिवः । अवश्यं तापसो भूपं शापदग्धं करिष्यति
वासनेनं आंधळा झालेला तो राजा ऋषींना आपलं वाहन बनवायला सांगेल; तेव्हा तो तपस्वी राजाला शाप देऊन त्याचं नुकसान करेल.
साहाय्यं जगदम्बा ते करिष्यति न संशयः । जगदम्बापदस्मर्तुः सङ्कटं न कदाचन
जगदंबा नक्कीच तुझी मदत करील—यात शंका नाही; कारण जी व्यक्ती जगदंबेच्या पायांचा स्मरण करते, तिला कधीच संकट येत नाही.
यदि जायेत तच्चापि ज्ञेयं तत्स्वस्तये किल । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मणिद्वीपाधिवासिनीम्
काही घडलं तरी ते तुझ्या भल्यासाठीच आहे असं समज; म्हणून, सर्व प्रयत्न करून मणिद्वीपावर राहणाऱ्या देवीची भक्ती कर.
भज त्वं भुवनेशानीं गुरुवाक्यानुसारतः । व्यास उवाच इत्याख्याता शची तेन जगाम नहुषं प्रति
गुरूच्या सांगण्याप्रमाणे तू भुवनेश्वरीची भक्ती कर; व्यास म्हणतो—असं सांगितल्यावर शची नहुषाकडे गेली.
तथेत्युक्त्वातिविश्वस्ता भाविकार्ये कृतोद्यमा । नहुषस्तां समालोक्य मुदितो वाक्यमब्रवीत्
'तसं होऊ दे' असं म्हणून, भविष्यातील कार्यावर पूर्ण विश्वास ठेवून ती निघाली; नहुष तिला पाहून आनंदानं म्हणाला—