प्राप्स्यत्यचिरकालेन स्वमासनमनुत्तमम् । ते तु श्रुत्वा शुभां वाणीं विष्णोरमिततेजसः
त्याला लवकरच आपलं उत्तम स्थान मिळेल. विष्णूच्या शुभ वाणी ऐकून सगळे देव आनंदित झाले.
जग्मुस्तं देशमनिशं यत्रास्ते पाकशासनः । तमाश्वास्य सुराः शक्रं बृहस्पतिपुरोगमाः
ते रात्रंदिवस ज्या ठिकाणी इंद्र होता तिथे गेले. बृहस्पतीसह देवांनी इंद्राला धीर दिला.
कारयामासुरखिलं हयमेधं महाक्रतुम् । विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च
त्यांनी सर्व अश्वमेध महायज्ञ केला. ब्रह्महत्येचं पाप त्यांनी झाडांमध्ये आणि नद्यांमध्ये वाटून दिलं.
पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैवाक्षिपद्विभुः । तां विसृज्य च भूतेषु विपापः पाकशासनः
पर्वतांमध्ये, पृथ्वीवर आणि स्त्रियांमध्येही प्रभूने ते पाप टाकलं. मग सर्व प्राण्यांमध्ये ते सोडून इंद्र पापमुक्त झाला.
विज्वरः समभूद्भूयः कालाकाङ्क्षी स्थितो जले । अदृश्यः सर्वभूतानां पद्मनाले व्यतिष्ठत
तो तापमुक्त झाला, पण पाण्यातच राहिला आणि योग्य वेळ येण्याची वाट पाहू लागला. सर्व प्राण्यांना तो दिसत नव्हता; तो कमळाच्या दांड्यातच निवांत बसला.
देवास्तु निर्गताः स्थाने कृत्वा कार्यं तदद्भुतम् । पौलोमी तु गुरुं प्राह दुःखिता विरहाकुला
देवतांनी ते अद्भुत कार्य पूर्ण करून आपापल्या स्थानी परत गेले. पण पौलोमी मात्र विरहाने व्याकुळ होऊन, दुःखी मनाने आपल्या गुरूला म्हणाली.
कृतयज्ञोऽपि मे भर्ता किमदृश्यः पुरन्दरः । कथं द्रक्ष्ये प्रियं स्वामिंस्तमुपायं वदस्व मे
"माझे पती पुरंदर यांनी यज्ञ केले असतानाही, ते मला का दिसत नाहीत? स्वामीचे दर्शन मला कसे मिळेल, हे उपाय तू मला सांग."
बृहस्पतिरुवाच त्वमाराधय पौलोमि देवीं भगवतीं शिवाम् । दर्शयिष्यति ते नाथं देवी विगतकल्मषम्
बृहस्पती म्हणाले, "पौलोमी, तू भगवती शिवेची भक्ती कर. पापरहित देवी तुला तुझ्या पतीचे दर्शन घडवेल."
आराधिता जगद्धात्री नहुषं वारयिष्यति । मोहयित्वा नृपं स्थानात्पातयिष्यति चाम्बिका
"जगाची जननी तुझ्या भक्तीने प्रसन्न होईल आणि नहुषाला थांबवेल. अंबिका त्या राजाला मोहात टाकून त्याला त्याच्या स्थानावरून खाली पाडेल."
इत्युक्ता सा तदा तेन पुलोमतनया नृप । जग्राह मन्त्रं विधिवद्गुरोर्देव्याः ससाधनम्
राजा, त्या वेळी पुलोमाची कन्या गुरूने सांगितल्याप्रमाणे देवीची पूजा करण्याचा मंत्र आणि साधनं विधीपूर्वक स्वीकारली.
विद्यां प्राप्य गुरोर्देवी देवीं श्रीभुवनेश्वरीम् । सम्यगाराधयामास बलिपुष्पार्चनैः शुभै
गुरूकडून विद्या मिळवून तिने श्रीभुवनेश्वरी देवीची भक्तीपूर्वक, सुंदर फुलं आणि बलिप्रसाद अर्पण करून पूजा केली.
त्यक्तान्यभोगसम्भारा तापसीवेषधारिणी । चकार पूजनं देव्याः प्रियदर्शनलालसा
तिने इतर सर्व सुखसाधनांचा त्याग केला, तपस्विनीचे वेश धारण केले आणि आपल्या प्रियाचे दर्शन मिळावे म्हणून देवीची भक्तीपूर्वक पूजा केली.
कालेन कियता तुष्टा प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ । सौम्यरूपधरा देवी वरदा हंसवाहिनी
काही काळाने देवी प्रसन्न होऊन, हंसावर बसलेली, वर देणारी आणि सौम्य रूप धारण करून तिला प्रत्यक्ष दर्शन दिले.
सूर्यकोटिप्रतीकाशा चन्द्रकोटिसुशीतला । विद्युत्कोटिसमानाभा चतुर्वेदसमन्विता
ती देवी दहा कोटी सूर्यांसारखी तेजस्वी, दहा कोटी चंद्रांसारखी शीतल, दहा कोटी वीजेसारखी उजळ, आणि चारही वेदांनी युक्त होती.
पाशांकुशाभयवरान्दधती निजबाहुभिः । आपादलम्बिनीं स्वच्छां मुक्तामालां च बिभ्रती
तिच्या हातात पाश, अंकुश, अभय आणि वर अशी चिन्हं होती. तिच्या गळ्यात पायापर्यंत पोहोचणारी, स्वच्छ मोत्यांची माळ होती.
प्रसन्तस्मेरवदना लोचनत्रयभूषिता । आब्रह्मकीटजननी करुणामृतसागरा
तिचा चेहरा शांत, हसरा आणि तीन डोळ्यांनी सुशोभित होता. ब्रह्मादि सर्व जीवांची जननी, ती करुणारसाचा महासागर होती.
अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिका परमेश्वरी । सौम्यानन्तरसैर्युक्तस्तनद्वयविराजिता
ती अनंत कोटी विश्वांची अधिष्ठात्री आणि सर्वश्रेष्ठ ईश्वरी आहे. तिच्या दोन उरोजांमध्ये सौम्य गुणांची शोभा आहे.
सर्वेश्वरी च सर्वज्ञा कूटस्थाक्षररूपिणी । तामुवाच प्रसन्ना सा शक्रपत्नीं कृतोद्यमाम्
ती सर्वांची अधीश्वरी, सर्वज्ञ आणि अचल, अक्षय स्वरूपाची आहे. प्रसन्न होऊन तिने प्रयत्नशील शक्रपत्नीला संबोधले.
मेघगम्भीरशब्देन मुदमाददती भृशम् । देव्युवाच वरं वरय सुश्रोणि वाञ्छितं शक्रवल्लभे
मेघासारख्या गंभीर आवाजात, अत्यंत आनंद देत देवी म्हणाली, "सुंदर कटी असलेल्या शक्रपत्नी, तुझ्या मनातील हवी ती वर माग."
ददाम्यद्य प्रसन्नास्मि पूजिता सुभृशं त्वया । वरदाहं समायाता दर्शनं सहजं न मे
"आज मी तुझ्या भक्तीने अत्यंत प्रसन्न आहे. मी वर देणारी आहे आणि तुझ्यासमोर आले आहे. माझे प्रत्यक्ष दर्शन सहज मिळत नाही."
अनेककोटिजन्मोत्थपुण्यपुञ्जैर्हि लभ्यते । इत्युक्ता सा तदा देवी तामाह प्रणता पुरः
"असं दर्शन असंख्य जन्मांच्या पुण्यसंचयानेच मिळतं." असं सांगून देवीने तिच्यासमोर नतमस्तक झालेल्या पौलोमीला पुढे बोलले.
शक्रपत्नी भगवतीं प्रसन्नां परमेश्वरीम् । वाञ्छामि दर्शनं मातः पत्युः परमदुर्लभम्
शक्रपत्नीने प्रसन्न आणि परब्रह्मस्वरूप भगवतीला वंदन करून म्हणाली, "माते, मला माझ्या पतीचं, अत्यंत दुर्मिळ असं दर्शन हवं आहे."
नहुषाद्भयनाशं च स्वपदप्रापणं तथा । देव्युवाच गच्छ त्वमनया दूत्या सार्धं श्रीमानसं सरः
नहुषामुळे निर्माण झालेलं भीतीचं सावट दूर होईल आणि तुला पुन्हा आपलं स्थान मिळेल.
यत्र मे मूर्तिरचला विश्वकामाभिधा मता । तत्र पश्यसि शक्रं त्वं दुःखितं भयविह्वलम्
देवी म्हणाली — तू या दूतिणीसोबत श्रीमानस सरोवराकडे जा. तिथे माझी अचल मूर्ती, विश्वकामे नावाने ओळखली जाणारी, वास करते. तिथेच तुला दुःखी आणि घाबरलेला इंद्र दिसेल.
मोहयिष्यामि राजानं कालेन कियता पुनः । स्वस्था भव विशालाक्षि करोमि तव चेप्सितम्
थोड्याच वेळात मी त्या राजाला मोहात टाकीन. विशाल नेत्रांची तू, काळजी करू नकोस; तुझी इच्छा मी पूर्ण करीन.
भ्रंशयिष्यामि भूपालं मोहितं त्रिदशासनात् । व्यास उवाच देवीदूती तां गृहीत्वा शक्रपत्नीं त्वरान्विता
मी मोहग्रस्त झालेल्या त्या राजाला देवांच्या आसनावरून खाली पाडीन.
प्रापयामास सान्निध्यं स्वपत्युः परमेश्वरीम् । सा दृष्ट्वा तं पतिं बाला सुरेशं गुप्तसंस्थितम् । मुदिताभूद्वरं वीक्ष्य बहुकालाभिवाञ्छितम्
व्यास म्हणाले — देवीच्या दूतिणीने इंद्रपत्नीला घेऊन, घाईने तिला तिच्या पती, परमेश्वर, यांच्या सान्निध्यात नेले. तिथे तिने आपला पती, देवांचा राजा, लपून बसलेला पाहिला आणि अनेक काळापासून ज्याची तिला आस होती तो प्रियकर पाहून ती अत्यंत आनंदित झाली.
नहुषस्वर्गच्युतिवर्णनम् व्यास उवाच तां वीक्ष्य विपुलापाङ्गीं रहः शोकसमन्विताम् । आखण्डलः प्रियां भार्यां विस्मितश्चाब्रवीत्तदा
नहुषाच्या स्वर्गच्युत होण्याची कथा — व्यास म्हणाले: मोठ्या डोळ्यांची, एकटी आणि दुःखाने भरलेली तिला पाहून, अंखडळाने आपल्या प्रिय पत्नीला आश्चर्याने विचारले:
कथमत्रागता कान्ते कथं ज्ञातस्त्वया ह्यहम् । दुर्ज्ञेयः सर्वभूतानां संस्थितोऽस्मि शुभानने
प्रिये, तू इथे कशी आलीस? तुला मी कसा सापडलो? मी सर्व जीवांना अगम्य आणि लपून राहिलो आहे, शुभे.
शच्युवाच देव देव्याः प्रसादेन ज्ञातोऽस्यद्य भवानिह । पुनस्तस्याः प्रसादेन प्राप्तास्मि त्वां दिवस्पते
शची म्हणाली — स्वामी, देवीच्या कृपेने आज मी तुला इथे शोधू शकले. पुन्हा तिच्याच कृपेने, हे दिवस्पती, मी तुझ्यापर्यंत पोहोचले.