आदिदेवं जगन्नाथं शरणागतवत्सलम् । ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः
सर्वांच्या आधार असणाऱ्या, जगाचा स्वामी असणाऱ्या आदिदेवाला त्यांनी हाक मारली. बोलण्यात निपुण आणि व्याकुळ झालेले देव त्याच्याशी बोलू लागले.
देवदेव सुरपतिर्ब्रह्महत्याप्रपीडितः । अदृश्यः सर्वभूतानां क्वापि तिष्ठति वासवः
देवतांचा देव, आमचा स्वामी, ब्रह्महत्येच्या पापाने इंद्र त्रस्त झाला आहे. तो सर्वांना अदृश्य होऊन कुठेतरी लपून बसला आहे.
त्वद्धिया निहते विप्रे ब्रह्महत्या कुतः प्रभो । त्वं गतिस्तस्य भगवन्नस्माकं च तथैव हि
तुझ्या इच्छेने ब्राह्मण मारला गेला, मग ब्रह्महत्येचं पाप कसं येईल प्रभो? भगवंत, तूच त्याचा आणि आमचा आश्रय आहेस.
त्राहि नः परमापन्नान्मोक्षं तस्य विनिर्दिश । देवानां वचनं श्रुत्वा कातरं विष्णुरब्रवीत्
आम्हा सगळ्यांना या मोठ्या संकटातून वाचव आणि त्याला मुक्तीचा मार्ग दाखव. देवांची ही काळजीयुक्त वाणी ऐकून विष्णू बोलला.
यजतामश्वमेधेन शक्रपापनिवृत्तये । पुण्येन हयमेधेन पावितः पाकशासनः
इंद्राचं पाप दूर व्हावं म्हणून अश्वमेध यज्ञ करा. त्या पुण्याने इंद्र शुद्ध होईल.
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः । हयमेधेन सन्तुष्टा देवी श्रीजगदम्बिका
तो पुन्हा देवांचा राजा होईल आणि त्याला कुठलाही भयंकर धोका उरणार नाही. अश्वमेध यज्ञामुळे जगदंबा देवी प्रसन्न होईल.
ब्रह्महत्यादिपापानि नाशयिष्यत्यसंशयम् । यस्याः स्मरणमात्रेण पापजालं विनश्यति
ती ब्रह्महत्येसारखी पापं नक्कीच नष्ट करील. तिचं फक्त स्मरण केलं तरी पापांचं जाळं नाहीसं होतं.
किं पुनर्वाजिमेधेन तत्प्रीत्यर्थं कृतेन च । इन्द्राणी कुरुतान्नित्यं भगवत्याः प्रपूजनम्
मग जर तिच्या आनंदासाठी अश्वमेध यज्ञ केला, तर त्याचं फळ किती मोठं असेल! इंद्राणी, तू नेहमी भगवतीचं पूजन करत जा.
आराधनं शिवायास्तु सुखकारि भविष्यति । नहुषोऽपि जगन्मातुर्मायया मोहितः किल
शिवेचं आराधन केल्याने सुख मिळेल. नहुषालाही जगन्मातेच्या मायेमुळे मोह आला होता.
विनाशं स्वकृतेनाशु गमिष्यत्येनसा सुराः । पावितश्चाश्वमेधेन तुराषाडपि वैभवम्
तो स्वतःच्या कर्मामुळे लवकरच नष्ट होईल, हे देवहो. तुरा्षाडलाही अश्वमेध यज्ञामुळे पावित्र्य आणि कीर्ती मिळेल.
प्राप्स्यत्यचिरकालेन स्वमासनमनुत्तमम् । ते तु श्रुत्वा शुभां वाणीं विष्णोरमिततेजसः
त्याला लवकरच आपलं उत्तम स्थान मिळेल. विष्णूच्या शुभ वाणी ऐकून सगळे देव आनंदित झाले.
जग्मुस्तं देशमनिशं यत्रास्ते पाकशासनः । तमाश्वास्य सुराः शक्रं बृहस्पतिपुरोगमाः
ते रात्रंदिवस ज्या ठिकाणी इंद्र होता तिथे गेले. बृहस्पतीसह देवांनी इंद्राला धीर दिला.
कारयामासुरखिलं हयमेधं महाक्रतुम् । विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च
त्यांनी सर्व अश्वमेध महायज्ञ केला. ब्रह्महत्येचं पाप त्यांनी झाडांमध्ये आणि नद्यांमध्ये वाटून दिलं.
पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैवाक्षिपद्विभुः । तां विसृज्य च भूतेषु विपापः पाकशासनः
पर्वतांमध्ये, पृथ्वीवर आणि स्त्रियांमध्येही प्रभूने ते पाप टाकलं. मग सर्व प्राण्यांमध्ये ते सोडून इंद्र पापमुक्त झाला.
विज्वरः समभूद्भूयः कालाकाङ्क्षी स्थितो जले । अदृश्यः सर्वभूतानां पद्मनाले व्यतिष्ठत
तो तापमुक्त झाला, पण पाण्यातच राहिला आणि योग्य वेळ येण्याची वाट पाहू लागला. सर्व प्राण्यांना तो दिसत नव्हता; तो कमळाच्या दांड्यातच निवांत बसला.
देवास्तु निर्गताः स्थाने कृत्वा कार्यं तदद्भुतम् । पौलोमी तु गुरुं प्राह दुःखिता विरहाकुला
देवतांनी ते अद्भुत कार्य पूर्ण करून आपापल्या स्थानी परत गेले. पण पौलोमी मात्र विरहाने व्याकुळ होऊन, दुःखी मनाने आपल्या गुरूला म्हणाली.
कृतयज्ञोऽपि मे भर्ता किमदृश्यः पुरन्दरः । कथं द्रक्ष्ये प्रियं स्वामिंस्तमुपायं वदस्व मे
"माझे पती पुरंदर यांनी यज्ञ केले असतानाही, ते मला का दिसत नाहीत? स्वामीचे दर्शन मला कसे मिळेल, हे उपाय तू मला सांग."
बृहस्पतिरुवाच त्वमाराधय पौलोमि देवीं भगवतीं शिवाम् । दर्शयिष्यति ते नाथं देवी विगतकल्मषम्
बृहस्पती म्हणाले, "पौलोमी, तू भगवती शिवेची भक्ती कर. पापरहित देवी तुला तुझ्या पतीचे दर्शन घडवेल."
आराधिता जगद्धात्री नहुषं वारयिष्यति । मोहयित्वा नृपं स्थानात्पातयिष्यति चाम्बिका
"जगाची जननी तुझ्या भक्तीने प्रसन्न होईल आणि नहुषाला थांबवेल. अंबिका त्या राजाला मोहात टाकून त्याला त्याच्या स्थानावरून खाली पाडेल."
इत्युक्ता सा तदा तेन पुलोमतनया नृप । जग्राह मन्त्रं विधिवद्गुरोर्देव्याः ससाधनम्
राजा, त्या वेळी पुलोमाची कन्या गुरूने सांगितल्याप्रमाणे देवीची पूजा करण्याचा मंत्र आणि साधनं विधीपूर्वक स्वीकारली.
विद्यां प्राप्य गुरोर्देवी देवीं श्रीभुवनेश्वरीम् । सम्यगाराधयामास बलिपुष्पार्चनैः शुभै
गुरूकडून विद्या मिळवून तिने श्रीभुवनेश्वरी देवीची भक्तीपूर्वक, सुंदर फुलं आणि बलिप्रसाद अर्पण करून पूजा केली.
त्यक्तान्यभोगसम्भारा तापसीवेषधारिणी । चकार पूजनं देव्याः प्रियदर्शनलालसा
तिने इतर सर्व सुखसाधनांचा त्याग केला, तपस्विनीचे वेश धारण केले आणि आपल्या प्रियाचे दर्शन मिळावे म्हणून देवीची भक्तीपूर्वक पूजा केली.
कालेन कियता तुष्टा प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ । सौम्यरूपधरा देवी वरदा हंसवाहिनी
काही काळाने देवी प्रसन्न होऊन, हंसावर बसलेली, वर देणारी आणि सौम्य रूप धारण करून तिला प्रत्यक्ष दर्शन दिले.
सूर्यकोटिप्रतीकाशा चन्द्रकोटिसुशीतला । विद्युत्कोटिसमानाभा चतुर्वेदसमन्विता
ती देवी दहा कोटी सूर्यांसारखी तेजस्वी, दहा कोटी चंद्रांसारखी शीतल, दहा कोटी वीजेसारखी उजळ, आणि चारही वेदांनी युक्त होती.
पाशांकुशाभयवरान्दधती निजबाहुभिः । आपादलम्बिनीं स्वच्छां मुक्तामालां च बिभ्रती
तिच्या हातात पाश, अंकुश, अभय आणि वर अशी चिन्हं होती. तिच्या गळ्यात पायापर्यंत पोहोचणारी, स्वच्छ मोत्यांची माळ होती.
प्रसन्तस्मेरवदना लोचनत्रयभूषिता । आब्रह्मकीटजननी करुणामृतसागरा
तिचा चेहरा शांत, हसरा आणि तीन डोळ्यांनी सुशोभित होता. ब्रह्मादि सर्व जीवांची जननी, ती करुणारसाचा महासागर होती.
अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिका परमेश्वरी । सौम्यानन्तरसैर्युक्तस्तनद्वयविराजिता
ती अनंत कोटी विश्वांची अधिष्ठात्री आणि सर्वश्रेष्ठ ईश्वरी आहे. तिच्या दोन उरोजांमध्ये सौम्य गुणांची शोभा आहे.
सर्वेश्वरी च सर्वज्ञा कूटस्थाक्षररूपिणी । तामुवाच प्रसन्ना सा शक्रपत्नीं कृतोद्यमाम्
ती सर्वांची अधीश्वरी, सर्वज्ञ आणि अचल, अक्षय स्वरूपाची आहे. प्रसन्न होऊन तिने प्रयत्नशील शक्रपत्नीला संबोधले.
मेघगम्भीरशब्देन मुदमाददती भृशम् । देव्युवाच वरं वरय सुश्रोणि वाञ्छितं शक्रवल्लभे
मेघासारख्या गंभीर आवाजात, अत्यंत आनंद देत देवी म्हणाली, "सुंदर कटी असलेल्या शक्रपत्नी, तुझ्या मनातील हवी ती वर माग."
ददाम्यद्य प्रसन्नास्मि पूजिता सुभृशं त्वया । वरदाहं समायाता दर्शनं सहजं न मे
"आज मी तुझ्या भक्तीने अत्यंत प्रसन्न आहे. मी वर देणारी आहे आणि तुझ्यासमोर आले आहे. माझे प्रत्यक्ष दर्शन सहज मिळत नाही."