इति सञ्चिन्त्य मे सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । नहुषं सहिता जग्मुरिन्द्रपत्न्या दिवौकसः
असं ठरवून, बृहस्पतींच्या पुढाकाराने सगळे देव आणि इंद्रपत्नी मिळून नहुषाकडे गेले.
तानागतान्ममीक्ष्याह तदा कृत्रिमवासवः । जहर्ष च मुदायुक्तस्तां वीक्ष्य मुदितोऽब्रवीत्
ते सर्व आलेले पाहून, तो खोटा इंद्र आनंदित झाला आणि तिला पाहून हर्षाने भरून गेला आणि आनंदाने बोलू लागला.
अद्यास्मि वासवः कान्ते भज मां चारुलोचने । पतित्वे सर्वलोकस्य पूज्योऽहं विहितः सुरैः
"आज मीच इंद्र आहे, सुंदर डोळ्यांची! माझ्याशी एकरूप हो. देवांनी मला सर्व लोकांचा स्वामी आणि पूज्य नेमलं आहे."
इत्युक्ता सा नृपं प्राह वेपमाना त्रपायुता । वरमिच्छाम्यहं राजंस्त्वत्तः प्राप्तं सुरेश्वर
असं ऐकून, ती लाजून आणि थरथरत राजाला म्हणाली, "हे देवाधिदेव, मला तुझ्याकडून एक वर मागायचा आहे."
किञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व यावत्कुर्वे विनिर्णयम् । इन्द्रोऽस्तीति न वास्तीति सन्देहो मे हृदि स्थितः
"थोडा वेळ थांब, मी नीट विचार करून निर्णय घेईन. माझ्या मनात अजून शंका आहे की इंद्र जिवंत आहे की नाही."
ततस्त्वां समुपस्थास्ये कृत्वा निश्चयमात्मनि । तावत्क्षमस्व राजेन्द्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
"मी मनाशी ठाम निर्णय घेतल्यावर तुझ्याकडे येईन. तोपर्यंत, हे राजाधिराज, कृपया धीर धर—हे मी तुला खरंच सांगते."
न हि विज्ञायते शक्रो नष्टः किं वा क्व वा गतः । एवमुक्तः स चेन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत्
कोणालाही माहीत नाही की इंद्र कुठे गेला किंवा त्याचं काय झालं. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून नहुष आनंदी झाला.
व्यसर्जयत्स तां देवीं तथेत्युक्त्वा मुदान्वितः । सा विसृष्टा नृपेणाशु गत्वा प्राह सुरान्सती
त्याने आनंदाने 'तसं होऊ दे' असं म्हणत त्या देवीला सोडून दिलं. राजाने तिला मुक्त केल्यावर ती पटकन जाऊन देवांना सांगायला लागली.
इन्द्रस्यागमने यत्नं कुरुताद्य कृतोद्यमाः । श्रुत्वा तद्वचनं देवा इन्द्राण्या रसवच्छुचि
आज इंद्राच्या परत येण्यासाठी सर्वांनी मन लावून प्रयत्न करा. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून देव सगळे लक्षपूर्वक ऐकत होते.
मन्त्रयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं नृपसत्तम । ते गत्वा वैष्णवं धाम तुष्टुवुः परमेश्वरम्
इंद्रासाठी एकाग्र मनाने त्यांनी विचार केला. मग ते विष्णूचं स्थान गाठून परमेश्वराची स्तुती करू लागले.
आदिदेवं जगन्नाथं शरणागतवत्सलम् । ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः
सर्वांच्या आधार असणाऱ्या, जगाचा स्वामी असणाऱ्या आदिदेवाला त्यांनी हाक मारली. बोलण्यात निपुण आणि व्याकुळ झालेले देव त्याच्याशी बोलू लागले.
देवदेव सुरपतिर्ब्रह्महत्याप्रपीडितः । अदृश्यः सर्वभूतानां क्वापि तिष्ठति वासवः
देवतांचा देव, आमचा स्वामी, ब्रह्महत्येच्या पापाने इंद्र त्रस्त झाला आहे. तो सर्वांना अदृश्य होऊन कुठेतरी लपून बसला आहे.
त्वद्धिया निहते विप्रे ब्रह्महत्या कुतः प्रभो । त्वं गतिस्तस्य भगवन्नस्माकं च तथैव हि
तुझ्या इच्छेने ब्राह्मण मारला गेला, मग ब्रह्महत्येचं पाप कसं येईल प्रभो? भगवंत, तूच त्याचा आणि आमचा आश्रय आहेस.
त्राहि नः परमापन्नान्मोक्षं तस्य विनिर्दिश । देवानां वचनं श्रुत्वा कातरं विष्णुरब्रवीत्
आम्हा सगळ्यांना या मोठ्या संकटातून वाचव आणि त्याला मुक्तीचा मार्ग दाखव. देवांची ही काळजीयुक्त वाणी ऐकून विष्णू बोलला.
यजतामश्वमेधेन शक्रपापनिवृत्तये । पुण्येन हयमेधेन पावितः पाकशासनः
इंद्राचं पाप दूर व्हावं म्हणून अश्वमेध यज्ञ करा. त्या पुण्याने इंद्र शुद्ध होईल.
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः । हयमेधेन सन्तुष्टा देवी श्रीजगदम्बिका
तो पुन्हा देवांचा राजा होईल आणि त्याला कुठलाही भयंकर धोका उरणार नाही. अश्वमेध यज्ञामुळे जगदंबा देवी प्रसन्न होईल.
ब्रह्महत्यादिपापानि नाशयिष्यत्यसंशयम् । यस्याः स्मरणमात्रेण पापजालं विनश्यति
ती ब्रह्महत्येसारखी पापं नक्कीच नष्ट करील. तिचं फक्त स्मरण केलं तरी पापांचं जाळं नाहीसं होतं.
किं पुनर्वाजिमेधेन तत्प्रीत्यर्थं कृतेन च । इन्द्राणी कुरुतान्नित्यं भगवत्याः प्रपूजनम्
मग जर तिच्या आनंदासाठी अश्वमेध यज्ञ केला, तर त्याचं फळ किती मोठं असेल! इंद्राणी, तू नेहमी भगवतीचं पूजन करत जा.
आराधनं शिवायास्तु सुखकारि भविष्यति । नहुषोऽपि जगन्मातुर्मायया मोहितः किल
शिवेचं आराधन केल्याने सुख मिळेल. नहुषालाही जगन्मातेच्या मायेमुळे मोह आला होता.
विनाशं स्वकृतेनाशु गमिष्यत्येनसा सुराः । पावितश्चाश्वमेधेन तुराषाडपि वैभवम्
तो स्वतःच्या कर्मामुळे लवकरच नष्ट होईल, हे देवहो. तुरा्षाडलाही अश्वमेध यज्ञामुळे पावित्र्य आणि कीर्ती मिळेल.
प्राप्स्यत्यचिरकालेन स्वमासनमनुत्तमम् । ते तु श्रुत्वा शुभां वाणीं विष्णोरमिततेजसः
त्याला लवकरच आपलं उत्तम स्थान मिळेल. विष्णूच्या शुभ वाणी ऐकून सगळे देव आनंदित झाले.
जग्मुस्तं देशमनिशं यत्रास्ते पाकशासनः । तमाश्वास्य सुराः शक्रं बृहस्पतिपुरोगमाः
ते रात्रंदिवस ज्या ठिकाणी इंद्र होता तिथे गेले. बृहस्पतीसह देवांनी इंद्राला धीर दिला.
कारयामासुरखिलं हयमेधं महाक्रतुम् । विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च
त्यांनी सर्व अश्वमेध महायज्ञ केला. ब्रह्महत्येचं पाप त्यांनी झाडांमध्ये आणि नद्यांमध्ये वाटून दिलं.
पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैवाक्षिपद्विभुः । तां विसृज्य च भूतेषु विपापः पाकशासनः
पर्वतांमध्ये, पृथ्वीवर आणि स्त्रियांमध्येही प्रभूने ते पाप टाकलं. मग सर्व प्राण्यांमध्ये ते सोडून इंद्र पापमुक्त झाला.
विज्वरः समभूद्भूयः कालाकाङ्क्षी स्थितो जले । अदृश्यः सर्वभूतानां पद्मनाले व्यतिष्ठत
तो तापमुक्त झाला, पण पाण्यातच राहिला आणि योग्य वेळ येण्याची वाट पाहू लागला. सर्व प्राण्यांना तो दिसत नव्हता; तो कमळाच्या दांड्यातच निवांत बसला.
देवास्तु निर्गताः स्थाने कृत्वा कार्यं तदद्भुतम् । पौलोमी तु गुरुं प्राह दुःखिता विरहाकुला
देवतांनी ते अद्भुत कार्य पूर्ण करून आपापल्या स्थानी परत गेले. पण पौलोमी मात्र विरहाने व्याकुळ होऊन, दुःखी मनाने आपल्या गुरूला म्हणाली.
कृतयज्ञोऽपि मे भर्ता किमदृश्यः पुरन्दरः । कथं द्रक्ष्ये प्रियं स्वामिंस्तमुपायं वदस्व मे
"माझे पती पुरंदर यांनी यज्ञ केले असतानाही, ते मला का दिसत नाहीत? स्वामीचे दर्शन मला कसे मिळेल, हे उपाय तू मला सांग."
बृहस्पतिरुवाच त्वमाराधय पौलोमि देवीं भगवतीं शिवाम् । दर्शयिष्यति ते नाथं देवी विगतकल्मषम्
बृहस्पती म्हणाले, "पौलोमी, तू भगवती शिवेची भक्ती कर. पापरहित देवी तुला तुझ्या पतीचे दर्शन घडवेल."
आराधिता जगद्धात्री नहुषं वारयिष्यति । मोहयित्वा नृपं स्थानात्पातयिष्यति चाम्बिका
"जगाची जननी तुझ्या भक्तीने प्रसन्न होईल आणि नहुषाला थांबवेल. अंबिका त्या राजाला मोहात टाकून त्याला त्याच्या स्थानावरून खाली पाडेल."
इत्युक्ता सा तदा तेन पुलोमतनया नृप । जग्राह मन्त्रं विधिवद्गुरोर्देव्याः ससाधनम्
राजा, त्या वेळी पुलोमाची कन्या गुरूने सांगितल्याप्रमाणे देवीची पूजा करण्याचा मंत्र आणि साधनं विधीपूर्वक स्वीकारली.