अन्यथा न हि तुष्येऽहं सत्यमेतद्ब्रवीमि वः । विनयाद्वा बलाद्वापि तामाशु प्रापयन्त्विह
नाहीतर मी समाधानी होणार नाही—हे मी तुम्हाला खरं सांगतो. नम्रतेने किंवा जरी बळ वापरावं लागलं तरी, तिला लगेच इथे आणा.
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाश्च मुनयस्तथा । तमूचुश्चातिसन्त्रस्ता नहुषं मदनातुरम्
त्याचं हे बोल ऐकून, देव आणि ऋषी सगळेच फार घाबरले आणि कामाने व्याकुळ झालेल्या नहुषाला म्हणाले.
इन्द्राणीमानयिष्यामः सामपूर्वं तवान्तिकम् । इत्युक्त्वा ते तदा जग्मुर्बृहस्पतिनिकेतनम्
"आम्ही इंद्राणीला तुझ्याकडे घेऊन येऊ, आधी तिला गोड बोलून समजावू." असं म्हणून ते सगळे बृहस्पतींच्या घरी गेले.
व्यास उवाच ते गत्वाङ्गिरसः पुत्रं प्रोचुः प्राञ्जलयः सुराः । जानीमः शरणं प्राप्तामिन्द्राणीं तव वेश्मनि
व्यास म्हणाले: ते सर्व देव हात जोडून अंगिरसपुत्राकडे गेले आणि म्हणाले, "आम्हाला माहीत आहे की इंद्राणी तुझ्या घरी आश्रयाला आली आहे."
सा देया नहुषायाद्य वासवोऽसौ कृतो यतः । वृणोत्वियं वरारोहा पतित्वे वरवर्णिनी
"आज इंद्राणीला नहुषाला द्यावं लागेल, कारण तोच आता देवांचा स्वामी झाला आहे. ही सुंदर आणि तेजस्वी स्त्री त्याला पती म्हणून स्वीकारो."
बृहस्पतिः सुरानाह तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः । नाहं त्यक्ष्ये तु पौलोमीं सतीं च शरणागताम्
हे कठोर शब्द ऐकून बृहस्पती देवांना म्हणाले, "मी पवित्र आणि माझ्या आश्रयाला आलेली पौलोमीला कधीच सोडणार नाही."
देवा ऊचुः उपायोऽन्यः प्रकर्तव्यो येन सोऽद्य प्रसीदति । अन्यथा कोपसंयुक्तो दुराराध्यो भविष्यति
देव म्हणाले, "अजून काहीतरी उपाय शोधायला हवा, ज्यामुळे तो आजच प्रसन्न होईल. नाहीतर तो रागावला तर त्याला शांत करणं फार कठीण होईल."
गुरुरुवाच तत्र गत्वा शची भूपं प्रलोभ्य वचसा भृशम् । करोतु समयं बाला पतिं ज्ञात्वा मृतं भजे
गुरु म्हणाले, "शची तिथे जाऊन गोड बोलून त्या राजाला फसवावी. आपला पती जिवंत आहे हे जाणून, ती तरुणी काही अट घालावी आणि मगच त्याला स्वीकारावा."
इन्द्रे जीवति मे कान्ते कथमन्यं करोम्यहम् । अन्वेषणार्थं गन्तव्यं मया तस्य महात्मनः
"माझा प्रिय इंद्र जिवंत असताना मी दुसऱ्याला कसा स्वीकारू? मला त्या महात्म्याचा शोध घ्यायला निघावं लागेल."
इति सा समयं कृत्वा वञ्चयित्वा च भूपतिम् । भर्तुरानयने यत्नं करोतु मम वाक्यतः
अशी अट घालून आणि राजाला फसवून, माझ्या सांगण्याप्रमाणे ती आपल्या पतीला परत आणण्यासाठी प्रयत्न करावा.
इति सञ्चिन्त्य मे सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । नहुषं सहिता जग्मुरिन्द्रपत्न्या दिवौकसः
असं ठरवून, बृहस्पतींच्या पुढाकाराने सगळे देव आणि इंद्रपत्नी मिळून नहुषाकडे गेले.
तानागतान्ममीक्ष्याह तदा कृत्रिमवासवः । जहर्ष च मुदायुक्तस्तां वीक्ष्य मुदितोऽब्रवीत्
ते सर्व आलेले पाहून, तो खोटा इंद्र आनंदित झाला आणि तिला पाहून हर्षाने भरून गेला आणि आनंदाने बोलू लागला.
अद्यास्मि वासवः कान्ते भज मां चारुलोचने । पतित्वे सर्वलोकस्य पूज्योऽहं विहितः सुरैः
"आज मीच इंद्र आहे, सुंदर डोळ्यांची! माझ्याशी एकरूप हो. देवांनी मला सर्व लोकांचा स्वामी आणि पूज्य नेमलं आहे."
इत्युक्ता सा नृपं प्राह वेपमाना त्रपायुता । वरमिच्छाम्यहं राजंस्त्वत्तः प्राप्तं सुरेश्वर
असं ऐकून, ती लाजून आणि थरथरत राजाला म्हणाली, "हे देवाधिदेव, मला तुझ्याकडून एक वर मागायचा आहे."
किञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व यावत्कुर्वे विनिर्णयम् । इन्द्रोऽस्तीति न वास्तीति सन्देहो मे हृदि स्थितः
"थोडा वेळ थांब, मी नीट विचार करून निर्णय घेईन. माझ्या मनात अजून शंका आहे की इंद्र जिवंत आहे की नाही."
ततस्त्वां समुपस्थास्ये कृत्वा निश्चयमात्मनि । तावत्क्षमस्व राजेन्द्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
"मी मनाशी ठाम निर्णय घेतल्यावर तुझ्याकडे येईन. तोपर्यंत, हे राजाधिराज, कृपया धीर धर—हे मी तुला खरंच सांगते."
न हि विज्ञायते शक्रो नष्टः किं वा क्व वा गतः । एवमुक्तः स चेन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत्
कोणालाही माहीत नाही की इंद्र कुठे गेला किंवा त्याचं काय झालं. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून नहुष आनंदी झाला.
व्यसर्जयत्स तां देवीं तथेत्युक्त्वा मुदान्वितः । सा विसृष्टा नृपेणाशु गत्वा प्राह सुरान्सती
त्याने आनंदाने 'तसं होऊ दे' असं म्हणत त्या देवीला सोडून दिलं. राजाने तिला मुक्त केल्यावर ती पटकन जाऊन देवांना सांगायला लागली.
इन्द्रस्यागमने यत्नं कुरुताद्य कृतोद्यमाः । श्रुत्वा तद्वचनं देवा इन्द्राण्या रसवच्छुचि
आज इंद्राच्या परत येण्यासाठी सर्वांनी मन लावून प्रयत्न करा. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून देव सगळे लक्षपूर्वक ऐकत होते.
मन्त्रयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं नृपसत्तम । ते गत्वा वैष्णवं धाम तुष्टुवुः परमेश्वरम्
इंद्रासाठी एकाग्र मनाने त्यांनी विचार केला. मग ते विष्णूचं स्थान गाठून परमेश्वराची स्तुती करू लागले.
आदिदेवं जगन्नाथं शरणागतवत्सलम् । ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः
सर्वांच्या आधार असणाऱ्या, जगाचा स्वामी असणाऱ्या आदिदेवाला त्यांनी हाक मारली. बोलण्यात निपुण आणि व्याकुळ झालेले देव त्याच्याशी बोलू लागले.
देवदेव सुरपतिर्ब्रह्महत्याप्रपीडितः । अदृश्यः सर्वभूतानां क्वापि तिष्ठति वासवः
देवतांचा देव, आमचा स्वामी, ब्रह्महत्येच्या पापाने इंद्र त्रस्त झाला आहे. तो सर्वांना अदृश्य होऊन कुठेतरी लपून बसला आहे.
त्वद्धिया निहते विप्रे ब्रह्महत्या कुतः प्रभो । त्वं गतिस्तस्य भगवन्नस्माकं च तथैव हि
तुझ्या इच्छेने ब्राह्मण मारला गेला, मग ब्रह्महत्येचं पाप कसं येईल प्रभो? भगवंत, तूच त्याचा आणि आमचा आश्रय आहेस.
त्राहि नः परमापन्नान्मोक्षं तस्य विनिर्दिश । देवानां वचनं श्रुत्वा कातरं विष्णुरब्रवीत्
आम्हा सगळ्यांना या मोठ्या संकटातून वाचव आणि त्याला मुक्तीचा मार्ग दाखव. देवांची ही काळजीयुक्त वाणी ऐकून विष्णू बोलला.
यजतामश्वमेधेन शक्रपापनिवृत्तये । पुण्येन हयमेधेन पावितः पाकशासनः
इंद्राचं पाप दूर व्हावं म्हणून अश्वमेध यज्ञ करा. त्या पुण्याने इंद्र शुद्ध होईल.
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः । हयमेधेन सन्तुष्टा देवी श्रीजगदम्बिका
तो पुन्हा देवांचा राजा होईल आणि त्याला कुठलाही भयंकर धोका उरणार नाही. अश्वमेध यज्ञामुळे जगदंबा देवी प्रसन्न होईल.
ब्रह्महत्यादिपापानि नाशयिष्यत्यसंशयम् । यस्याः स्मरणमात्रेण पापजालं विनश्यति
ती ब्रह्महत्येसारखी पापं नक्कीच नष्ट करील. तिचं फक्त स्मरण केलं तरी पापांचं जाळं नाहीसं होतं.
किं पुनर्वाजिमेधेन तत्प्रीत्यर्थं कृतेन च । इन्द्राणी कुरुतान्नित्यं भगवत्याः प्रपूजनम्
मग जर तिच्या आनंदासाठी अश्वमेध यज्ञ केला, तर त्याचं फळ किती मोठं असेल! इंद्राणी, तू नेहमी भगवतीचं पूजन करत जा.
आराधनं शिवायास्तु सुखकारि भविष्यति । नहुषोऽपि जगन्मातुर्मायया मोहितः किल
शिवेचं आराधन केल्याने सुख मिळेल. नहुषालाही जगन्मातेच्या मायेमुळे मोह आला होता.
विनाशं स्वकृतेनाशु गमिष्यत्येनसा सुराः । पावितश्चाश्वमेधेन तुराषाडपि वैभवम्
तो स्वतःच्या कर्मामुळे लवकरच नष्ट होईल, हे देवहो. तुरा्षाडलाही अश्वमेध यज्ञामुळे पावित्र्य आणि कीर्ती मिळेल.