शक्रपत्नी सदा साध्वी जीवमाने पतौ पुनः । कथमन्ये पतिं कुर्यात्सुभगातिपतिव्रता
शक्रपत्नी नेहमीच सती आहे; तिचा पती जिवंत असताना, अशी भाग्यवती आणि पतीव्रता दुसरा पती कसा स्वीकारेल?
त्रिलोकीशस्त्वमधुना शास्ता धर्मस्य वै विभो । त्वादृशोऽधर्ममातिष्ठेत्तदा नश्येत्प्रजा ध्रुवम्
तू आता त्रैलोक्याचा स्वामी आणि धर्माचा रक्षक आहेस. तुझ्यासारख्या राजानं अधर्म केला, तर सगळ्या प्रजेला नाश येईल.
सर्वथा प्रभुणा कार्यं शिष्टाचारस्य रक्षणम् । वारमुख्याश्च शतशो वर्तन्तेऽत्र शचीसमाः
राजानं नेहमीच चांगल्या आचाराचं रक्षण करायला हवं. शचीसारख्या शेकडो मुख्य स्त्रिया इथे आहेतच.
रतिस्तु कारणं प्रोक्तं शृङ्गारस्य महात्मभिः । रसहानिर्बलात्कारे कृते सति तु जायते
महात्म्यांनी सांगितलंय की, आनंद हेच शृंगाराचं कारण आहे. पण जबरदस्तीने मिळवलेल्या आनंदात त्या रसाचा नाश होतो.
उभयोः सदृशं प्रेम यदि पार्थिवसत्तम । तदा वै सुखसम्पत्तिरुभयोरुपजायते
राजश्रेष्ठा, दोघांचं प्रेम एकसारखं असेल, तर दोघांनाही सुख आणि समृद्धी मिळते.
तस्माद्भावमिमं मुञ्च परदाराभिमर्शने । सद्भावं कुरु देवेन्द्र पदं प्राप्तोऽस्यनुत्तमम्
म्हणून दुसऱ्याच्या पत्नीविषयीचे हे विचार सोड. देवेंद्र, चांगले भाव ठेव; तू हे श्रेष्ठ स्थान मिळवलं आहेस.
ऋद्धिक्षयस्तु पापेन पुण्येनातिविवर्धनम् । तस्मात्पापं परित्यज्य सन्मतिं कुरु पार्थिव
पापामुळे संपत्तीचा नाश होतो, आणि पुण्यामुळे ती फार वाढते. म्हणून पाप सोडून, चांगला विचार कर, राजन.
नहुष उवाच गौतमस्य यदा भुक्ता दाराः शक्रेण देवताः । वाचस्पतेस्तु सोमेन क्व यूयं संस्थितास्तदा
नहुष म्हणाला: जेव्हा गौतमाची पत्नी शक्रानं भोगली, आणि वाचस्पतीची पत्नी सोमानं, तेव्हा तुम्ही सगळे कुठे होता?
परोपदेशे कुशला प्रभवन्ति नराः किल । कर्ता चैवोपदेष्टा च दुर्लभः पुरुषो भवेत्
इतरांना सल्ला देण्यात माणसं नेहमीच हुशार असतात, पण स्वतः कृती करणारा आणि इतरांना योग्य मार्ग दाखवणारा असा मनुष्य फारच दुर्मिळ असतो.
मामागच्छतु सा देवी हितं स्यादद्भुतं हि वः । एतस्याः परमं देवाः सुखमेव भविष्यति
ती देवी माझ्याकडे यावी, हे तुमच्यासाठी हितावह आणि खरंच अद्भुत ठरेल. तिला, हे देवांनो, केवळ सर्वोच्च सुखच मिळेल.
अन्यथा न हि तुष्येऽहं सत्यमेतद्ब्रवीमि वः । विनयाद्वा बलाद्वापि तामाशु प्रापयन्त्विह
नाहीतर मी समाधानी होणार नाही—हे मी तुम्हाला खरं सांगतो. नम्रतेने किंवा जरी बळ वापरावं लागलं तरी, तिला लगेच इथे आणा.
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाश्च मुनयस्तथा । तमूचुश्चातिसन्त्रस्ता नहुषं मदनातुरम्
त्याचं हे बोल ऐकून, देव आणि ऋषी सगळेच फार घाबरले आणि कामाने व्याकुळ झालेल्या नहुषाला म्हणाले.
इन्द्राणीमानयिष्यामः सामपूर्वं तवान्तिकम् । इत्युक्त्वा ते तदा जग्मुर्बृहस्पतिनिकेतनम्
"आम्ही इंद्राणीला तुझ्याकडे घेऊन येऊ, आधी तिला गोड बोलून समजावू." असं म्हणून ते सगळे बृहस्पतींच्या घरी गेले.
व्यास उवाच ते गत्वाङ्गिरसः पुत्रं प्रोचुः प्राञ्जलयः सुराः । जानीमः शरणं प्राप्तामिन्द्राणीं तव वेश्मनि
व्यास म्हणाले: ते सर्व देव हात जोडून अंगिरसपुत्राकडे गेले आणि म्हणाले, "आम्हाला माहीत आहे की इंद्राणी तुझ्या घरी आश्रयाला आली आहे."
सा देया नहुषायाद्य वासवोऽसौ कृतो यतः । वृणोत्वियं वरारोहा पतित्वे वरवर्णिनी
"आज इंद्राणीला नहुषाला द्यावं लागेल, कारण तोच आता देवांचा स्वामी झाला आहे. ही सुंदर आणि तेजस्वी स्त्री त्याला पती म्हणून स्वीकारो."
बृहस्पतिः सुरानाह तच्छ्रुत्वा दारुणं वचः । नाहं त्यक्ष्ये तु पौलोमीं सतीं च शरणागताम्
हे कठोर शब्द ऐकून बृहस्पती देवांना म्हणाले, "मी पवित्र आणि माझ्या आश्रयाला आलेली पौलोमीला कधीच सोडणार नाही."
देवा ऊचुः उपायोऽन्यः प्रकर्तव्यो येन सोऽद्य प्रसीदति । अन्यथा कोपसंयुक्तो दुराराध्यो भविष्यति
देव म्हणाले, "अजून काहीतरी उपाय शोधायला हवा, ज्यामुळे तो आजच प्रसन्न होईल. नाहीतर तो रागावला तर त्याला शांत करणं फार कठीण होईल."
गुरुरुवाच तत्र गत्वा शची भूपं प्रलोभ्य वचसा भृशम् । करोतु समयं बाला पतिं ज्ञात्वा मृतं भजे
गुरु म्हणाले, "शची तिथे जाऊन गोड बोलून त्या राजाला फसवावी. आपला पती जिवंत आहे हे जाणून, ती तरुणी काही अट घालावी आणि मगच त्याला स्वीकारावा."
इन्द्रे जीवति मे कान्ते कथमन्यं करोम्यहम् । अन्वेषणार्थं गन्तव्यं मया तस्य महात्मनः
"माझा प्रिय इंद्र जिवंत असताना मी दुसऱ्याला कसा स्वीकारू? मला त्या महात्म्याचा शोध घ्यायला निघावं लागेल."
इति सा समयं कृत्वा वञ्चयित्वा च भूपतिम् । भर्तुरानयने यत्नं करोतु मम वाक्यतः
अशी अट घालून आणि राजाला फसवून, माझ्या सांगण्याप्रमाणे ती आपल्या पतीला परत आणण्यासाठी प्रयत्न करावा.
इति सञ्चिन्त्य मे सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । नहुषं सहिता जग्मुरिन्द्रपत्न्या दिवौकसः
असं ठरवून, बृहस्पतींच्या पुढाकाराने सगळे देव आणि इंद्रपत्नी मिळून नहुषाकडे गेले.
तानागतान्ममीक्ष्याह तदा कृत्रिमवासवः । जहर्ष च मुदायुक्तस्तां वीक्ष्य मुदितोऽब्रवीत्
ते सर्व आलेले पाहून, तो खोटा इंद्र आनंदित झाला आणि तिला पाहून हर्षाने भरून गेला आणि आनंदाने बोलू लागला.
अद्यास्मि वासवः कान्ते भज मां चारुलोचने । पतित्वे सर्वलोकस्य पूज्योऽहं विहितः सुरैः
"आज मीच इंद्र आहे, सुंदर डोळ्यांची! माझ्याशी एकरूप हो. देवांनी मला सर्व लोकांचा स्वामी आणि पूज्य नेमलं आहे."
इत्युक्ता सा नृपं प्राह वेपमाना त्रपायुता । वरमिच्छाम्यहं राजंस्त्वत्तः प्राप्तं सुरेश्वर
असं ऐकून, ती लाजून आणि थरथरत राजाला म्हणाली, "हे देवाधिदेव, मला तुझ्याकडून एक वर मागायचा आहे."
किञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व यावत्कुर्वे विनिर्णयम् । इन्द्रोऽस्तीति न वास्तीति सन्देहो मे हृदि स्थितः
"थोडा वेळ थांब, मी नीट विचार करून निर्णय घेईन. माझ्या मनात अजून शंका आहे की इंद्र जिवंत आहे की नाही."
ततस्त्वां समुपस्थास्ये कृत्वा निश्चयमात्मनि । तावत्क्षमस्व राजेन्द्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
"मी मनाशी ठाम निर्णय घेतल्यावर तुझ्याकडे येईन. तोपर्यंत, हे राजाधिराज, कृपया धीर धर—हे मी तुला खरंच सांगते."
न हि विज्ञायते शक्रो नष्टः किं वा क्व वा गतः । एवमुक्तः स चेन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत्
कोणालाही माहीत नाही की इंद्र कुठे गेला किंवा त्याचं काय झालं. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून नहुष आनंदी झाला.
व्यसर्जयत्स तां देवीं तथेत्युक्त्वा मुदान्वितः । सा विसृष्टा नृपेणाशु गत्वा प्राह सुरान्सती
त्याने आनंदाने 'तसं होऊ दे' असं म्हणत त्या देवीला सोडून दिलं. राजाने तिला मुक्त केल्यावर ती पटकन जाऊन देवांना सांगायला लागली.
इन्द्रस्यागमने यत्नं कुरुताद्य कृतोद्यमाः । श्रुत्वा तद्वचनं देवा इन्द्राण्या रसवच्छुचि
आज इंद्राच्या परत येण्यासाठी सर्वांनी मन लावून प्रयत्न करा. इंद्राणीचं हे बोलणं ऐकून देव सगळे लक्षपूर्वक ऐकत होते.
मन्त्रयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं नृपसत्तम । ते गत्वा वैष्णवं धाम तुष्टुवुः परमेश्वरम्
इंद्रासाठी एकाग्र मनाने त्यांनी विचार केला. मग ते विष्णूचं स्थान गाठून परमेश्वराची स्तुती करू लागले.