रोगग्रस्तोऽपि दीनोऽपि न मुमूर्षति कश्चन । कथं चेमौ मदोन्मत्तौ मर्तुकामौ भविष्यतः
रोगाने त्रस्त किंवा दु:खी असला तरी कोणीही सहज मृत्यू मागत नाही; मग हे गर्वाने वेडे झालेले दोघे मृत्यूची इच्छा कशी करतील?
नन्वद्य शरणं यामि विद्यां शक्तिं सुकामदाम् । विना तया न सिध्यन्ति कामाः सम्यक्प्रसन्नया
आज मी त्या विद्येला आणि शक्तीला शरण जातो, जी सर्व इच्छा पूर्ण करते; तिच्या खऱ्या प्रसन्नतेशिवाय कोणतीही इच्छा पूर्ण होत नाही.
एवं सञ्चिन्त्यमानस्तु गगने संस्थितां शिवाम् । अपश्यद्भगवान्विष्णुर्योगनिद्रां मनोहराम्
अशा प्रकारे विचार करत असताना, भगवंत विष्णूंनी आकाशात उभी असलेली, मन मोहून टाकणारी योगनिद्रा देवी पाहिली.
कृताज्जलिरमेयात्मा तां च तुष्टाव योगवित् । विनाशार्थं तयोस्तत्र वरदां भुवनेश्वरीम्
अमाप आत्म्याने, योग जाणणाऱ्या विष्णूंनी हात जोडून, त्या वर देणाऱ्या, जगद्गुरू भगवतीचे, त्या दोघांच्या विनाशासाठी स्तुती केली.
विष्णुरुवाच नमो देवि महामाये सृष्टिसंहारकारिणि । अनादिनिधने चण्डि भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे
विष्णू म्हणाले — नमस्कार असो तुला, हे देवी, महा मायावती, सृष्टी आणि संहार करणारी; अनादि, अनंत चंडी, भोग आणि मुक्ती देणारी, हे शुभे.
न ते रूपं विजानामि सगुणं निर्गुणं तथा । चरित्राणि कुतो देवि संख्यातीतानि यानि ते
माझ्या लक्षात येत नाही, तुझे रूप कसे आहे—गुणांसह की निर्गुण; आणि तुझे चरित्र तर मोजता येणारच नाही, हे देवी.
अनुभूतो मया तेऽद्य प्रभावश्चातिदुर्घटः । यदहं निद्रया लीनः सञ्जातोऽस्मि विचेतनः
आज मी तुझं अद्भुत सामर्थ्य प्रत्यक्ष अनुभवलं, कारण झोपेने मी पूर्णपणे बेजान झालो होतो, पण आता पुन्हा शुद्धीवर आलो आहे.
ब्रह्मणा चातियत्नेन बोधितोऽपि पुनः पुनः । न प्रबुद्धः सर्वथाहं सङ्कोचितषडिन्द्रियः
ब्रह्मदेवांनी कितीही प्रयत्न केले तरी माझं जागं करणं शक्य झालं नाही, कारण माझी सर्व इंद्रिये आत ओढली गेली होती.
अचेतनत्वं सम्प्राप्तः प्रभावात्तव चाम्बिके । त्वया मुक्तः प्रबुद्धोऽहं युद्धं च बहुधा कृतम्
अंबिके, तुझ्या सामर्थ्यामुळे मी जणू काही जड झालो होतो; पण तुझ्या कृपेने मी पुन्हा जागा झालो आणि कितीतरी युद्धं केली.
श्रान्तोऽहं न च तौ श्रान्तौ त्वया दत्तवरौ वरौ । ब्रह्माणं हन्तुमायातौ दानवौ मदगर्वितौ
मी थकलो आहे, पण ते दोघं अजूनही थकलेले नाहीत, कारण तुझ्या वरदानामुळे त्यांना थकवा जाणवत नाही; ते दोन्ही दानव आपल्या गर्वात ब्रह्मदेवांना मारायला आले आहेत.
आहूतौ च मया कामं द्वन्द्वयुद्धाय मानदे । कृतं युद्धं महाघोरं मया ताभ्यां महार्णवे
माझ्या इच्छेने मी त्यांना एकल युद्धासाठी बोलावलं आणि त्या दोघांशी महासागरात भीषण युद्ध केलं.
मरणे वरदानं ते ततो ज्ञातं महाद्भुतम् । ज्ञात्वाहं शरणं प्राप्तस्त्वामद्य शरणप्रदाम्
मृत्यूचं वरदान तू त्यांना दिलं आहेस हे मला कळल्यावर मी तुझ्या चरणी आलो, कारण तूच सर्वांना आश्रय देतेस.
साहाय्यं कुरु मे मातः खिन्नोऽहं युद्धकर्मणा । दृप्तौ तौ वरदानेन तव देवार्तिनाशने
आई, मला मदत कर, मी या युद्धाने खूप थकलो आहे; तुझ्या वरदानामुळे ते दोघं गर्विष्ठ झाले आहेत आणि देवांना त्रास देत आहेत, दु:ख दूर करणाऱ्या देवी.
हन्तुं मामुद्यतौ पापौ किं करोमि क्व यामि च । इत्युक्ता सा तदा देवी स्मितपूर्वमुवाच ह
ते दोघं दुष्ट मला मारायला निघाले आहेत—मी काय करू, कुठे जाऊ? असं विचारल्यावर देवी हसत उत्तर देऊ लागली.
प्रणमन्तं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम् । देवदेव हरे विष्णो कुरु युद्धं पुनः स्वयम्
जगाचा स्वामी, सनातन वासुदेव, जो तिच्यासमोर नतमस्तक झाला होता, त्याला देवी म्हणाली: 'देवतांचा देव, हरि, विष्णू, तू पुन्हा स्वतः युद्ध कर.'
वञ्चयित्वा त्विमौ शूरौ हन्तव्यौ च विमोहितौ । मोहयिष्याम्यहं नूनं दानवौ वक्रया दृशा
त्या दोन्ही पराक्रमी वीरांना फसव आणि जेव्हा ते भ्रमित होतील तेव्हा त्यांचा नाश कर; मी माझ्या कटाक्षाने त्या दानवांना नक्कीच मोहात पाडीन.
जहि नारायणाशु त्वं मम मायाविमोहितौ । सूत उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तस्याः प्रीतिरसान्वितम्
नारायण, जेव्हा माझ्या मायेमुळे ते दोघं भ्रमित होतील, तेव्हा त्यांना लवकर संपव. सूत म्हणतो: तिचं वचन ऐकून विष्णूच्या मनात आनंद भरून आला.
संग्रामस्थलमासाद्य तस्थौ तत्र महार्णवे । तदायातौ च तौ वीरौ युद्धकामौ महाबलौ
तो रणभूमीत जाऊन त्या महासागरात उभा राहिला; तेव्हा ते दोन्ही बलवान वीर युद्धाच्या इच्छेने तिथे आले.
वीक्ष्य विष्णुं स्थितं तत्र हर्षयुक्तौ बभूवतुः । तिष्ठ तिष्ठ महाकाम कुरु युद्धं चतुर्भुज
विष्णू तिथे उभा आहे हे पाहून ते दोघं आनंदित झाले आणि म्हणाले: 'उभा राहा, उभा राहा, महाकामी! चार हात असलेल्या, आमच्याशी युद्ध कर!'
दैवाधीनौ विदित्वाद्य नूनं जयपराजयौ । सबलो जयमाप्नोति दैवाज्जयति दुर्बलः
आज विजय आणि पराभव हे नशिबावर अवलंबून आहेत, ज्याच्याकडे बल आहे तो जिंकतो, पण कधी कधी नशिबाने दुर्बलही जिंकतो.
सर्वथैव न कर्तव्यौ हर्षशोकौ महात्मना । पुरा वै बहवो दैत्या जिता दानववैरिणा
म्हणून, मोठ्या मनाचा माणूस कधीही आनंद किंवा दु:ख यांना धरून ठेवू नये; पूर्वी अनेक दैत्य दानवांचा शत्रू असलेल्या विष्णूकडून पराभूत झाले आहेत.
अधुना चावयोः सार्धं युध्यमानः पराजितः । सूत उवाच इत्युक्त्वा तौ महाबाहू युद्धाय समुपस्थितौ
आता आमच्याशी एकत्र लढताना तू पराभूत झाला आहेस. सूत म्हणतो: असं म्हणून ते दोन्ही बलाढ्य वीर युद्धासाठी सज्ज झाले.
वीक्ष्य विष्णुर्जघानाशु मुष्टिनाद्भुतकर्मणा । तावप्यतिबलोन्मत्तौ जध्नतुर्मुष्टिना हरिम्
विष्णूने त्यांना पाहून आपल्या मुठीने झटपट अद्भुत पराक्रम दाखवत वार केला; पण ते दोघंही प्रचंड बलाने वेडे झालेले असल्यामुळे त्यांनीही मुठीने विष्णूला मारलं.
एवं परस्परं जातं युद्धं परमदारुणम् । युध्यमानौ महावीर्यौ दृष्ट्वा नारायणस्तदा
अशा प्रकारे त्यांच्या मध्ये अत्यंत भयंकर युद्ध सुरू झालं; ते दोन्ही पराक्रमी वीर लढताना पाहून नारायणाने—
अपश्यत्सम्मुखं देव्याः कृत्वा दीनां दृशं हरिः । सूत उवाच तं वीक्ष्य तादृशं विष्णुं करुणारससंयुतम्
हरिणे देवीकडे थेट पाहून, दुःखी नजरेने तिला पाहिले. सूत म्हणतो— त्या वेळी करुणेने भरलेल्या विष्णूला पाहून—
जहासातीव ताम्राक्षी वीक्षमाणा तदासुरौ । तौ जघान कटाक्षैश्च कामबाणैरिवापरैः
त्या तांबड्या डोळ्यांच्या देवीने मोठ्याने हसत, त्या दोन्ही असुरांकडे पाहिले; आणि आपल्या कटाक्षाने, जणू काही दुसऱ्या कामबाणांनीच त्यांना घायाळ केले.
मन्दस्मितयुतैः कामं प्रेमभावयुतैरनु । दृष्ट्वा मुमुहतुः पापौ देव्या वक्रविलोकनम्
मऊ हास्य आणि प्रेमळ भावाने देवीने त्या दुष्टांवर वाकड्या नजरेने पाहिले; आणि ते दोघे गोंधळून गेले.
विशेषमिति मन्वानौ कामबाणातिपीडितौ । वीक्षमाणौ स्थितौ तत्र तां देवीं विशदप्रभाम्
हे काहीतरी खास आहे असे समजून, कामबाणांनी त्रस्त झालेले ते दोघे, तिथेच उभे राहून, तेजस्वी आणि निर्मळ असलेल्या देवीकडे पाहू लागले.
हरिणापि च तद्दृष्टं देव्यास्तत्र चिकीर्षितम् । मोहितौ तौ परिज्ञाय भगवान्कार्यवित्तमः
त्या वेळी देवी काय करणार आहे हे हरिणेही पाहिले; आणि ते दोघे मोहात पडले आहेत हे ओळखून, सर्व कार्य जाणणारा भगवान समजला.
उवाच तौ हसन् श्लक्ष्णं मेघगम्भीरया गिरा । वरं वरयतां वीरौ युवयोर्योऽभिवाच्छितः
मग तो हसत, गडगडणाऱ्या मेघासारख्या गंभीर आवाजात त्या दोघांना म्हणाला— 'हे वीरांनो, तुम्हाला जे हवे आहे ते वर मागा.'