अजेयं सर्वथा सर्वदेवैश्च दानवैस्तथा । यदि वृत्रं न हन्म्यद्य वञ्चयित्वा महाबलम्
हा सर्व देवांना आणि दानवांनाही जिंकता येत नाही; आज मी हा बलाढ्य वृत्र फसवून मारला नाही, तर—'
न श्रेयो मम नूनं स्यात्सर्वथा रिपुरक्षणात् । अपां फेनं तदापश्यत्समुद्रे पर्वतोपमम्
'शत्रू जिवंत राहिला तर माझे काहीही भले होणार नाही.' मग त्याने समुद्रात डोंगराएवढा पाण्याचा फेस पाहिला.
नायं शुष्को न चार्द्रोऽयं न च शस्त्रमिदं तथा । अपां फेनं तदा शक्रो जग्राह किल लीलया
'हा न कोरडा आहे, न ओला, आणि हे शस्त्रही नाही.' मग शक्राने सहजपणे तो पाण्याचा फेस उचलला.
परां शक्तिं च सस्मार भक्त्या परमया युतः । स्मृतमात्रा तदा देवी स्वांशं फेने न्यधापयत्
इंद्राने अत्यंत भक्तीने पराशक्तीचे स्मरण केले; स्मरण होताच देवीने आपला अंश त्या फेनात ठेवला.
वज्रं तदावृतं तत्र चकार हरिसंयुतम् । फेनावृतं पविं तत्र शक्रश्चिक्षेप तं प्रति
तेथे त्याने हरिसंयुक्त वज्र फेनाने वेढले; शक्राने तो फेनाच्छादित शस्त्र वृत्रावर फेकला.
सहसा निपपाताशु वज्राहत इवाचलः । वासवस्तु प्रहृष्टात्मा बभूव निहते तदा
वज्राचा प्रहार होताच तो डोंगरासारखा झपाट्याने खाली पडला; आणि वासव, शत्रू मारल्यावर, आनंदित झाला.
ऋषयश्च महेन्द्रं तमस्तुवन्विविधैः स्तवैः । हतशत्रुः प्रहृष्टात्मा वासवः सह दैवतैः
ऋषींनी त्या महेंद्राचे विविध स्तोत्रांनी स्तवन केले; शत्रू मारल्यावर वासव देवतांसह आनंदित झाला.
देवीं सम्पूजयामास यत्प्रसादाद्धतो रिपुः । प्रसादयामास तदा स्तोत्रैर्नानाविधैरपि
जिच्या कृपेने शत्रू मारला गेला, त्या देवीची त्याने पूजा केली; मग विविध स्तोत्रांनी तिला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
देवोद्याने पराशक्तेः प्रासादमकरोद्धरिः । पद्मरागमयीं मूर्तिं स्थापयामास वासवः
दैवी उद्यानात हरिने पराशक्तीसाठी मंदीर बांधले; वासवाने तिथे पद्मरागमणीची मूर्ती स्थापली.
त्रिकालं महतीं पूजां चक्रुः सर्वेऽपि निर्जराः । तदाप्रभृति देवानां श्रीदेवी कुलदैवतम्
तेव्हापासून सर्व अमरांनी दिवसातून तीन वेळा मोठ्या भक्तीने पूजा केली; त्याच क्षणापासून श्रीदेवी देवतांची कुलदैवत झाली.
विष्णुं त्रिभुवनश्रेष्ठं पूजयामास वासवः । ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयङ्करे
वासवाने त्रिभुवनातील श्रेष्ठ विष्णूची पूजा केली; बलाढ्य आणि भीषण वृत्र मारल्यानंतर—
प्रववौ च शिवो वायुर्जहृषुर्देवतास्तथा । हते तस्मिन्सगन्धर्वा यक्षराक्षसकिन्नराः
शिवाचा वारा वाहू लागला आणि देवताही आनंदित झाल्या; वृत्र मारल्यावर गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि किन्नरही हर्षाने भरले.
इत्थं वृत्रः पराशक्तिप्रवेशयुतफेनतः । तया कृतविमोहाच्च शक्रेण सहसा हतः
अशा प्रकारे, पराशक्तीच्या प्रवेशाने युक्त फेनामुळे आणि तिच्या मोहाने वृत्र शक्राने अचानक मारला गेला.
ततो वृत्रनिहन्त्रीति देवी लोकेषु गीयते । शक्रेण निहतत्वाच्च शक्रेण हत उच्यते
म्हणून देवी सर्व लोकांत 'वृत्रनिहंत्री' म्हणून गातात; आणि शक्राने मारल्यामुळे वृत्र 'शक्राने मारला' असे म्हणतात.
इन्द्रस्य पद्मनालप्रवेशानन्तरं नहुषस्य देवेन्द्रपदेऽभिषेकवर्णनम् व्यास उवाच अथ तं पतितं दृष्ट्वा विष्णुर्विष्णुपुरीं ययौ । मनसा शङ्कमानस्तु तस्य हत्याकृतं भयम्
व्यास म्हणाले: मग तो पडलेला पाहून विष्णू विष्णुपुरीला गेले; मनात वृत्रहत्येचे पाप लागेल या भीतीने ते चिंतेत पडले.
इन्द्रोऽपि भयसंत्रस्तो ययाविन्द्रपुरीं ततः । मुनयो भयसंविग्ना ह्यभवन्निहते रिपौ
इंद्रही भीतीने ग्रासून इंद्रपुरीला गेला; आणि शत्रू मारल्यावर ऋषीही घाबरून अस्वस्थ झाले.
किमस्माभिः कृतं पापं यदसौ वञ्चितः किल । मुनिशब्दो वृथा जातः सुरेशस्य च सङ्गमात्
आपण कोणते पाप केले की त्याला फसवण्यात आले? देवांचा राजा इंद्राशी संग केल्यामुळे 'मुनी' हा शब्दच आता निरर्थक झाला आहे.
अस्माकं वचनाद्वृत्रो विश्वासमगमत्किल । विश्वासघातिनः सङ्गाद्वयं विश्वासघातकाः
आपल्या शब्दांवर विश्वास ठेवून वृत्राने आपल्यावर भरोसा ठेवला; पण विश्वासघातकांसोबत राहिल्यामुळे आपणही विश्वासघातकी झालो.
धिगियं ममता पापमूलमेवमनर्थकृत् । यदस्माभिश्छलं कृत्वा शपथैर्वञ्चितोऽसुरः
ही आपली स्वार्थी वृत्तीच खरी पापाची मुळे आहे, जी आपल्याला अनर्थाला कारणीभूत ठरली; कारण आपण असुराला फसवून, खोटी शपथ देऊन त्याला धोका दिला.
मन्त्रकृद्बुद्धिदाता च प्रेरकः पापकारिणाम् । पापभाक्स भवेन्नूनं पक्षकर्ता तथैव च
जो मंत्र तयार करतो, सल्ला देतो किंवा पाप करणाऱ्यांना प्रवृत्त करतो, त्यानेही त्यांच्या पापात भाग घेतलाच, जसा त्यांचा बाजू घेणारा घेतो.
विष्णुनापि कृतं पापं यत्साहाय्यमवाप्तवान् । वज्रं प्रविश्य येनासौ पातितः सत्त्वमूर्तिना
विष्णूनेही इंद्राला मदत करून, वज्रात प्रवेश करून, त्या सत्यस्वरूप असुराचा वध केला आणि त्यामुळे त्याच्यावरही पाप आले.
नूनं स्वार्थपरः प्राणी न पापात्त्रासमश्नुते । हरिणा हरिसङ्गेन सर्वथा दुष्कृतं कृतम्
स्वार्थासाठी जगणारा जीव कधीच पापाला घाबरत नाही; हरिसोबत संग केल्यामुळे इंद्राने नक्कीच पाप केले.
द्वावेव स्तः पदार्थानां द्वावेव निधनं गतौ । प्रथमश्च तुरीयश्च यौ त्रिलोक्यां तु दुर्लभौ
सर्व वस्तूंमध्ये फक्त दोनच गोष्टी शेवटापर्यंत टिकतात—पहिली आणि चौथी—ज्या त्रैलोक्यात फार दुर्मिळ आहेत.
अर्थकामौ प्रशस्तौ द्वौ सर्वेषां सम्मतौ प्रियौ । धर्माधर्मेति वाग्वादो दम्भोऽयं महतामपि
धन आणि काम या दोन गोष्टी सर्वांना प्रिय आणि प्रशंसनीय वाटतात; धर्म आणि अधर्म याविषयीची चर्चा ही मोठ्यांमध्येही केवळ देखावा असतो.
मुनयोऽपि मनस्तापमेवं कृत्वा पुनः पुनः । जग्मुः स्वानाश्रमानेव विमनस्का हतोद्यमाः
मुनीही जे घडले त्याचा त्रास मनात घेऊन, वारंवार खिन्न मनाने आणि खचलेल्या अवस्थेत आपल्या आश्रमात परतले.
त्वष्टा तु निहतं श्रुत्वा पुत्रमिन्द्रेण भारत । रुरोद दुःखसन्तप्तो निर्वेदमगमत्पुनः
पण त्वष्ट्याने जेव्हा ऐकले की त्याचा मुलगा इंद्राने मारला, तेव्हा तो दुःखाने व्याकुळ होऊन रडू लागला आणि त्याच्या मनात वैराग्य आले.
यत्रासौ पतितस्तत्र गत्वा वीक्ष्य तथागतम् । संस्कारं कारयामास विधिवत्पारलौकिकम्
जिथे त्याचा मुलगा पडला होता तिथे जाऊन, त्याला तसाच पाहून, त्वष्ट्याने सर्व विधीनुसार त्याचे अंतिम संस्कार केले.
स्नात्वास्य सलिलं दत्त्वा कृत्वा चैवौर्ध्वदैहिकम् । शशापेन्द्रं स शोकार्तः पापिष्ठं मित्रघातकम्
स्नान करून, पाणी अर्पण करून आणि सर्व उर्ध्वदैहिक विधी केल्यानंतर, त्वष्ट्याने दुःखाने भरून इंद्राला—त्या पापी, मित्रहत्याऱ्याला—शाप दिला.
यथा मे निहतः पुत्रः प्रलोभ्य शपथैर्भृशम् । तथेन्द्रोऽपि महद्दुःखं प्राप्नोतु विधिनिर्मितम्
जसा माझा मुलगा फसवून आणि खोट्या शपथांनी मारला गेला, तसाच इंद्रालाही नियतीने ठरवलेले मोठे दुःख भोगावे लागो.
इति शप्त्वा सुरेशानं त्वष्टा तापसमन्वितः । मेरोः शिखरमास्थाय तपस्तेपे सुदुष्करम्
असा शाप देऊन, तपश्चर्येने भरलेला त्वष्टा मेरू पर्वताच्या शिखरावर गेला आणि कठोर तप सुरू केले.