त्वया पूर्वं बलिर्बद्धः शक्रो देवाधिपः कृतः । वामनं वपुरास्थाय क्रान्तं त्रिभुवनं पदैः
तुझ्या कृपेने बळीला बांधून टाकले होते आणि इंद्राला देवांचा राजा म्हणून पुन्हा स्थान मिळाले. वामनाचा रूप घेऊन, तू तीन पावलांत तीनही लोक व्यापलेस.
अमृतं त्वाहृतं विष्णो दैत्याश्च विनिपातिताः । त्वं प्रभुः सर्वदेवानां सर्वापद्विनिवारणे
तू अमृत आणलेस, विष्णू, आणि दैत्यांचा नाश केला. सर्व देवांचा तूच स्वामी आहेस आणि सर्व संकटे दूर करणारा आहेस.
विष्णुरुवाच न भेतव्यं सुरवरा वेद्म्युपायं सुसम्मतम् । तद्वधाय प्रवक्ष्यामि येन सौख्यं भविष्यति
विष्णू म्हणाले—हे श्रेष्ठ देवांनो, घाबरू नका. मला एक उत्तम उपाय माहीत आहे. त्याच्या वधासाठी मी मार्ग सांगतो, ज्यामुळे सर्वांना सुख मिळेल.
अवश्यं करणीयं मे भवतां हितमात्मना । बुद्ध्या बलेन चार्थेन येन केनच्छलेन वा
तुमच्या भल्यासाठी मी नक्कीच काहीतरी करणार आहे, मग ते बुद्धीने, बळाने, संपत्तीने किंवा कुठल्याही युक्तीने असो.
उपायाः खलु चत्वारः कथितास्तत्त्वदर्शिभिः । सामादयः सुहृत्स्वेव दुर्हृदेषु विशेषतः
सत्य जाणणाऱ्यांनी चार उपाय सांगितले आहेत—साम वगैरे. हे उपाय विशेषतः वाईट लोकांवर, पण कधी कधी मित्रांवरही वापरायचे असतात.
ब्रह्मणास्य वरो दत्तस्तपसाऽऽराधितेन च । दुर्जयत्वं च सम्प्राप्तं वरदानप्रभावतः
ब्रह्मदेवाने त्याला वर दिला, त्याच्या तपामुळे प्रसन्न होऊन. त्या वराच्या प्रभावाने त्याला जिंकता येणार नाही असे सामर्थ्य मिळाले.
अजेयः सर्वभूतानां त्वष्ट्रा समुपपादितः । ततो बलेन वृद्धिं स प्राप्तः परपुरञ्जयः
त्वष्ट्याने त्याला सर्व जीवांमध्ये अजिंक्य केले, त्यामुळे तो दुसऱ्यांची नगरे जिंकणारा अधिक बलवान झाला.
दुःसाध्योऽसौ सुराः शत्रुर्विना सामप्रतारणम् । प्रलोभ्य वशमानेयो हन्तव्यस्तु ततः परम्
हे देवांनो, तो शत्रू सहज जिंकता येत नाही, फसवणूक आणि साम न करता. त्याला आमिष दाखवून वश करावे लागेल आणि मगच त्याचा नाश करावा.
गच्छध्वं सर्वगन्धर्वा यत्रास्ति बलवत्तरः । साम तस्य प्रयुञ्जध्वं तत एनं विजेष्यथ
सर्व गंधर्वांनो, जिथे तो बलवान आहे तिथे जा. त्याच्याशी साम वापरा आणि मग तुम्ही त्याला जिंकू शकाल.
सङ्गम्य शपथात्कृत्वा विश्वास्य समयेन हि । मित्रत्वं च समाधाय हन्तव्यः प्रबलो रिपुः
त्याच्याशी भेटून, शपथ घेऊन, विश्वास संपादन करा. मैत्री प्रस्थापित करून मग त्या बलाढ्य शत्रूचा नाश करा.
अदृश्यः सम्प्रवेक्ष्यामि वज्रमस्य वरायुधम् । साहाय्यं च करिष्यामि शक्रस्याहं सुरोत्तमाः
मी अदृश्य राहून त्याचा वज्र, ते श्रेष्ठ अस्त्र, घेईन आणि इंद्राला मदत करीन, हे श्रेष्ठ देवांनो.
समयं च प्रतीक्षध्वं सर्वथैवायुषः क्षये । मरणं विबुधास्तस्य नान्यथा सम्भविष्यति
त्याच्या आयुष्याचा शेवटचा क्षण येईपर्यंत योग्य वेळची वाट पाहा. तेव्हाच त्याचा मृत्यू देवांना शक्य होईल, दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही.
गच्छध्वमृषिभिः सार्धं गन्धर्वाः कपटावृताः । इन्द्रेण सह मित्रत्वं कुरुध्वं वाक्यदानतः
गंधर्वांनो, ऋषींना घेऊन, कपटाने लपून जा. इंद्राशी मैत्री करा आणि शब्द द्या.
यथा स याति विश्वासं तथा कार्यं प्रतारणम् । गुप्तोऽहं सम्प्रवेक्ष्यामि पविं सञ्छादितं दृढम्
तो जसा विश्वास ठेवेल, तशी फसवणूक करावी लागेल. मी लपून, अस्त्र नीट लपवून आत प्रवेश करीन.
विश्वस्तं मघवा शत्रुं हनिष्यति न चान्यथा । विश्वासस्य कृते पापं कृत्वा शक्रस्तु पृष्ठतः
शत्रू पूर्ण विश्वास ठेवला की मगच इंद्र त्याचा नाश करेल, दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे नाही. विश्वासासाठी इंद्र हे पाप करील आणि नंतर बाजूला होईल.
मत्सहायोऽथ वज्रेण शातयिष्यति पापिनम् । न दोषोऽत्र शठे शत्रौ शाठ्यमेव प्रकुर्वतः
माझ्या मदतीने इंद्र वज्राने त्या पापीचा संहार करील. कपटी शत्रूवर कपटाने वागण्यात काहीच दोष नाही.
नान्यथा बलवान्वध्यः शूरधर्मेण जायते । वामनं रूपमाधाय मयायं वञ्चितो बलिः
युद्धनियमाने तो बलवान मारता येणार नाही. म्हणून वामनरूप घेऊन मी बळीला फसवले.
कृत्वा च मोहिनीवेषं दैत्याः सर्वेऽपिवञ्चिताः । भवन्तः सहिताः सर्वे देवीं भगवतीं शिवाम्
मोहिनीचे रूप घेऊन मी सर्व दैत्यांनाही फसवले. तुम्ही सर्वजण मिळून त्या भगवती देवीची भक्ती करा.
गच्छध्वं शरणं भावैः स्तोत्रमन्त्रैः सुरोत्तमाः । साहाय्यं सा योगमाया भवतां संविधास्यति
हे श्रेष्ठ देवांनो, भक्तीने, स्तोत्रांनी आणि मंत्रांनी त्या योगमायेच्या चरणी शरण जा; ती तुम्हाला मदत करील.
वन्दामहे सदा देवीं सात्त्विकीं प्रकृतिं पराम् । सिद्धिदां कामदां कामां दुरापामकृतात्मभिः
आपण नेहमी त्या सत्त्वगुणी, श्रेष्ठ प्रकृती देवीस वंदन करतो, जी सिद्धी आणि इच्छा पूर्ण करणारी आहे, पण ज्यांचे मन शुद्ध नाही अशांसाठी ती अगम्य आहे.
इन्द्रोऽपि तां समाराध्य हनिष्यति रिपुं रणे । मोहिनी सा महामाया मोहयिष्यति दानवम्
इंद्रसुद्धा तिची भक्ती करून युद्धात शत्रूचा नाश करील; ती महा मायाविनी मोहिनी दानवाला भ्रमित करील.
मोहितो मायया वृत्रः सुखसाध्यो भविष्यति । प्रसन्नायां पराम्बायां सर्वं साध्यं भविष्यति
तिच्या मायेमुळे वृत्र सहज जिंकता येईल; जेव्हा परात्पर आई प्रसन्न होते, तेव्हा सर्व काही शक्य होते.
नोचेन्मनोरथावाप्तिर्न कस्यापि भविष्यति । अन्तर्यामिस्वरूपा सा सर्वकारणकारणा
नाहीतर कोणाच्याही इच्छा कधीच पूर्ण होणार नाहीत; तीच सर्व कारणांची मूळ आणि अंतर्यामी आहे.
तस्मात्तां विश्वजननीं प्रकृतिं परमादृताः । भजध्वं सात्त्विकैर्भावैः शत्रुनाशाय सत्तमाः
म्हणून, हे श्रेष्ठ देवांनो, त्या विश्वजननी, श्रेष्ठ प्रकृतीची शुद्ध भावनेने उपासना करा, शत्रूंच्या नाशासाठी.
पुरा मयापि संग्रामं कृत्वा परमदारुणम् । पञ्चवर्षसहस्राणि निहतौ मधुकैटभौ
पूर्वी मीही फार भयंकर युद्ध केले होते; पाच हजार वर्षे मी मधु आणि कैटभ यांचा वध केला.
स्तुता मया तदात्यर्थं प्रसन्ना प्रकृतिः परा । मोहितौ तौ तदा दैत्यौ छलेन च मया हतौ
तेव्हा मी तिला अत्यंत स्तुती केली, त्यामुळे ती श्रेष्ठ प्रकृती प्रसन्न झाली; त्या दोन्ही दैत्यांना मी मोहात पाडले आणि युक्तीने त्यांचा नाश केला.
विप्रलब्धौ महाबाहू दानवौ मदगर्वितौ । तथा कुरुध्वं प्रकृतेर्भजनं भावसंयुताः
ते बलाढ्य आणि गर्विष्ठ दैत्य फसवले गेले आणि नष्ट झाले; त्याचप्रमाणे तुम्हीही भक्तीभावाने प्रकृतीची उपासना करा.
सर्वथा कार्यसिद्धिं सा करिष्यति सुरोत्तमाः । एवं ते दत्तमतयो विष्णुना प्रभविष्णुना
ती सर्व प्रकारे तुमचे कार्य सिद्ध करील, हे श्रेष्ठ देवांनो; असे सामर्थ्यवान विष्णूने तुम्हाला सांगितले आहे.
जग्मुस्ते मेरुशिखरं मन्दारद्रुममण्डितम् । एकान्ते संस्थिता देवाः कृत्वा ध्यानं जपं तपः
ते सर्व मेरू पर्वताच्या शिखरावर गेले, जिथे मंदार वृक्षांनी शोभा आली होती; तिथे देवांनी एकांतात ध्यान, जप आणि तप केला.
तुष्टुवुर्जगतां धात्रीं सृष्टिसंहारकारिणीम् । भक्तकामदुघामम्बां संसारक्लेशनाशिनीम्
त्यांनी त्या जगाची जननी, सृष्टी आणि संहार करणारी, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणारी आणि संसाराच्या दुःखाचा नाश करणारी आईचे स्तवन केले.