एवं परस्परं युद्धे सन्दीप्ते भयदे भृशम् । आकूतं देवताः प्रापुर्दैत्याश्च परमां मुदम्
अशा प्रकारे, दोघांमध्ये भीतीदायक आणि प्रचंड युद्ध पेटलं. त्यामुळे देवांना काळजी वाटू लागली, तर दैत्यांना मोठा आनंद झाला.
तोमरैर्भिन्दिपालैश्च खड्गैः परशुपट्टिशैः । जघ्नुः परस्परं देवदैत्या स्वस्ववरायुधैः
भाले, गदा, तलवारी, कुऱ्हाडी आणि पट्टिशांनी देव आणि दैत्य एकमेकांवर आपापल्या आवडत्या शस्त्रांनी प्रहार करू लागले.
एवं युद्धे वर्तमाने दारुणे लोमहर्षणे । शक्रं जग्राह सहसा वृत्रः क्रोधसमन्वितः
असं भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारं युद्ध सुरू असताना, क्रोधाने भरलेल्या वृत्राने अचानक इंद्राला पकडलं.
अपावृत्य मुखे क्षिप्त्वा स्थितो वृत्रः शतक्रतुम् । मुदितोऽभून्महाराज पूर्ववैरमनुस्मरन्
वृत्राने मोठं तोंड उघडून शतकृतूला त्यात टाकलं आणि तिथेच उभा राहिला. राजन, तो पूर्वीचं वैर आठवून आनंदित झाला.
शक्रे ग्रस्तेऽथ वृत्रेण संभ्रान्ता निर्जरास्तदा । चुक्रुशः परमार्तास्ते हा शक्रेति मुहुर्मुहुः
इंद्राला वृत्राने गिळल्यावर, त्या वेळी सगळे अमर देव घाबरून गेले आणि फारच दुःखी होऊन वारंवार 'हाय इंद्रा!' असे ओरडू लागले.
अपावृतं मुखे शक्रं ज्ञात्वा सर्वे दिवौकसः । बृहस्पतिं प्रणम्योचुर्दीना व्यथितचेतसः
सगळ्या देवांनी इंद्र उघड्या तोंडात अडकलेला पाहिला, तेव्हा त्यांनी बृहस्पतीला वंदन करून, मनात खचून आणि दुःखी होऊन त्याच्याशी बोलले.
किं कर्तव्यं द्विजश्रेष्ठ त्वमस्माकं गुरुः परः । शक्रो ग्रस्तस्तु वृत्रेण रक्षितो देवतान्तरैः
द्विजश्रेष्ठा, आम्ही काय करावे? तू आमचा मोठा गुरु आहेस. इंद्राला इतर देवांनी वाचवले तरीही वृत्राने गिळले आहे.
विना शक्रेण किं कुर्मः सर्वे हीनपराक्रमाः । अभिचारं कुरु विभो सत्वरः शक्रमुक्तये
इंद्राशिवाय आम्ही काय करणार? आमचे सगळ्यांचे बळ कमी झाले आहे. प्रभो, लवकर काही उपाय करून इंद्राची सुटका कर.
बृहस्पतिरुवाच किं कर्तव्यं सुराः क्षिप्तो मुखमध्येऽस्ति वासवः । वृत्रेणोत्सादितो जीवन्नस्ति कोष्ठान्तरे रिपोः
बृहस्पती म्हणाला: 'देवांनो, आता काय करायचे? वासव तोंडात अडकला आहे. वृत्राने त्याला जिवंतपणी गिळले आणि तो शत्रूच्या पोटात आहे.'
व्यास उवाच देवाश्चिन्तातुराः सर्वे तुरासाहं तथाकृतम् । दृष्ट्वा विमृश्य तरसा चक्रुर्यत्नं विमुक्तये
व्यास म्हणतो: सगळे देव चिंता आणि घाबराटीने भरले होते. त्यांनी तुरासाहाचे असे हाल पाहून, झटपट विचार करून इंद्राच्या सुटकेसाठी प्रयत्न केले.
असृजन्त महासत्त्वां जृम्भिकां रिपुनाशिनीम् । ततो विजृम्भमाणः स व्यावृतास्यो बभूव ह
त्यांनी एक मोठी, शत्रूंचा नाश करणारी जांभई निर्माण केली. मग वृत्र जांभई देऊ लागला आणि त्याचे तोंड मोठे उघडले.
विजृम्भमाणस्य ततो वृत्रस्यास्यादवापतत् । स्वान्यङ्गान्यपि संक्षिप्य निष्क्रान्तो बलसूदनः
वृत्र जांभई देत असताना, बलसूदनाने स्वतःचे हातपाय आकसून शत्रूच्या तोंडातून बाहेर पडला.
ततः प्रभृति लोकेषु जृम्भिका प्राणिसंस्थिता । जहृषुश्च सुराः सर्वे शक्रं दृष्ट्वा विनिर्गतम्
त्या वेळेपासून जगातल्या सर्व प्राण्यांमध्ये जांभई राहिली. आणि सगळ्या देवांना इंद्र बाहेर पडताना पाहून फार आनंद झाला.
ततः प्रववृते युद्धं तयोर्लोकभयप्रदम् । वर्षाणामयुतं यावद्दारुणं लोमहर्षणम्
मग त्या दोघांमध्ये जगाला घाबरवणारे, भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध सुरू झाले, जे दहा हजार वर्षे चालले.
एकतश्च सुराः सर्वे युद्धाय समुपस्थिताः । एकतो बलवांस्त्वाष्ट्रः संग्रामे समवर्तत
एका बाजूला सगळे देव युद्धासाठी एकत्र आले, आणि दुसऱ्या बाजूला बलवान त्वष्टाचा पुत्र युद्धासाठी उभा राहिला.
यदा व्यवर्धत रणे वृत्रो वरमदावृतः । पराजितस्तदा शक्रस्तेजसा तस्य धर्षितः
युद्धात वरदानामुळे वृत्र अधिक बलवान झाला, तेव्हा इंद्र पराभूत झाला आणि वृत्राच्या तेजाने त्याचे सामर्थ्य कमी झाले.
विव्यथे मघवा युद्धे ततः प्राप्य पराजयम् । विषादमगमन्देवा दृष्ट्वा शक्रं पराजितम्
मघवान युद्धात हरल्यावर खूप दुःखी झाला. इंद्राचा पराभव पाहून सगळे देव निराश झाले.
जग्मुस्त्यक्त्वा रणं सर्वे देवा इन्द्रपुरोगमाः । गृहीतं देवसदनं वृत्रेणागत्य रंहसा
इंद्रासह सगळ्या देवांनी युद्ध सोडून दिले आणि निघून गेले. वृत्राने लगेच देवांचे निवासस्थान ताब्यात घेतले.
देवोद्यानानिसर्वाणि भुङ्क्तेऽसौ दानवो बलात् । ऐरावतोऽपि दैत्येन गृहीतोऽसौ गजोत्तमः
तो बलाढ्य दैत्य जबरदस्तीने सगळ्या देवांच्या बागा उपभोगू लागला. अगदी ऐरावत हा श्रेष्ठ हत्तीही त्या दैत्याने पकडला.
विमानानि च सर्वाणि गृहीतानि विशाम्पते । उच्चैःश्रवा हयवरो जातस्तस्य वशे तदा
राजा, सगळ्या स्वर्गातील विमानांचेही त्याने ताबा घेतला. उच्चैःश्रवा हा श्रेष्ठ घोडाही त्याच्या अधीन गेला.
कामधेनुः पारिजातो गणश्चाप्सरसां तथा । गृहीतं रत्नमात्रं तु तेन त्वष्ट्टसुतेन ह
कामधेनू, पारिजात वृक्ष आणि अप्सरांचा समूह—सर्व मौल्यवान रत्ने त्या त्वष्टपुत्राने जिंकून घेतली.
स्थानभ्रष्टाः सुराः सर्वे गिरिदुर्गेषु संस्थिताः । दुःखमापुः परिभ्रष्टा यज्ञभागात्सुरालयात्
सगळे देव आपली जागा गमावून पर्वतांच्या किल्ल्यांत लपले. यज्ञातील हिस्सा आणि स्वर्गही गमावल्यामुळे त्यांना फार दुःख झाले.
वृत्रः सुरपदं प्राप्य बभूव मदगर्वितः । त्वष्टातीव सुखं प्राप्य मुमोद सुतसंयुतः
वृत्राने देवांचे स्थान मिळवून मोठा गर्व केला. त्वष्टाच्या कृपेने त्याला मोठे सुख मिळाले आणि आपल्या मुलासह तो आनंदी झाला.
अमन्त्रयन्हितं देवा मुनिभिः सह भारत । किं कर्तव्यमिति प्राप्ते विचिन्त्य भयमोहिताः
देवांनी ऋषींसह एकत्र येऊन, 'आता काय करावे?' असे विचार करत भीतीने गोंधळून गेले.
जग्मुः कैलासमचलं सुराः शक्रसमन्विताः । महादेवं प्रणम्योचुः प्रह्वाः प्राञ्जलयो भृशम्
शक्रासह सर्व देव कैलास पर्वतावर गेले. त्यांनी महादेवाला नमस्कार करून, दोन्ही हात जोडून विनम्रपणे बोलले.
देवदेव महादेव कृपासिन्धो महेश्वर । रक्षास्मान्भयभीतांस्तु वृत्रेणातिपराजितान्
'देवांचा देव, महादेव, कृपेचा सागर, महेश्वरा, आम्हाला वाचवा. आम्ही वृत्राने फार घाबरलो आणि हरलो आहोत.'
गृहीतं देवसदनं तेन देव बलीयसा । किं कर्तव्यमतः शम्भो ब्रूहि सत्यं शिवाद्य नः
'त्या बलाढ्याने देवांचे स्थान काबीज केले आहे. शंभो, आज आम्हाला खरे सांग, आता काय करावे?'
किं कुर्मः क्व च गच्छामः स्थानभ्रष्टा महेश्वर । दुःखस्य नाधिगच्छामो विनाशोपायमीश्वर
'महेश्वरा, आता आम्ही आपले स्थान गमावले आहे, काय करावे आणि कुठे जावे? प्रभो, या दुःखातून सुटका कशी होईल, काहीच मार्ग दिसत नाही.'
साहाय्यं कुरु भूतेश व्यथिताः स्म कृपानिधे । वृत्रं जहि मदोत्सिक्तं वरदानबलाद्विभो
'भूतांचे स्वामी, आम्हाला मदत करा, आम्ही फार व्याकुळ आहोत. कृपेच्या सागर, वरदानाच्या सामर्थ्यामुळे गर्विष्ठ झालेल्या वृत्राचा नाश करा, हे महाबळा.'
शिव उवाच ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा वयं सर्वे हरेः क्षयम् । गत्वा समेत्य तं विष्णुं चिन्तयामो वधोद्यमम्
शिव म्हणाले, 'आपण सर्वांनी ब्रह्माला पुढे ठेवून, हरिच्या निवासस्थानी जाऊ. तिथे विष्णूला भेटून वृत्राचा नाश कसा करावा हे ठरवू.'