आयुधानि च सर्वाणि वज्रतुल्यानि वासव । त्वष्ट्रा दत्तानि दिव्यानि गृहीत्वा समुपस्थितः
वासवा, त्वष्ट्याने दिलेली सर्व दिव्य शस्त्रे, वज्रासारखी बलवान, घेऊन तो आता इथे आला आहे.
समागच्छति दुर्धर्षो रथारूढः प्रतापवान् । देवेन्द्र प्रलयं कुर्वन्नास्य मृत्युर्भविष्यति
तो दुर्धर्ष आणि पराक्रमी, रथावर बसून पुढे येत आहे. देवराज, तो विनाश घडवेल आणि त्याला मृत्यू होणार नाही.
कोलाहलस्तदा जातस्तथा ब्रुवति वाक्पतौ । गन्धर्वाः किन्नरा यक्षा मुनयश्च तपोधनाः
वाक्पती असे बोलताच मोठा गोंधळ झाला. गंधर्व, किन्नर, यक्ष आणि तपस्वी मुनी—
सदनानि विहायैवामराः सर्वे पलायिताः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं शक्रश्चिन्तापरायणः
—सर्व अमरांनी आपली निवासस्थाने सोडून पळ काढला. ते अद्भुत दृश्य पाहून शक्र चिंता करायला लागला.
आज्ञापयामास तदा सेनोद्योगाय सेवकान् । आनयध्वं वसून् रुद्रानश्विनौ च दिवाकरान्
त्या वेळी त्याने आपल्या सेवकांना युद्धाची तयारी करण्यास सांगितले: "वसू, रुद्र, अश्विन आणि आदित्यांना बोलवा."
पूषणं च भगं वायुं कुबेरं वरुणं यमम् । विमानेषु समारुह्य सायुधाः सुरसत्तमाः
"पूषण, भग, वायू, कुबेर, वरुण आणि यम यांनाही आणा. सर्व श्रेष्ठ देवता शस्त्र घेऊन आपल्या विमानात बसाव्यात."
समागच्छन्तु तरसा शत्रुरायाति साम्प्रतम् । इत्याज्ञाप्य सुरपतिः समारुह्य गजोत्तमम्
"शत्रू आता येत आहे, म्हणून सर्वांनी लवकर यावे." असे आज्ञा देऊन देवराज आपल्या ऐरावतावर बसला.
बृहस्पतिं पुरोधाय निर्गतो निजमन्दिरात् । तथैव त्रिदशाः सर्वे स्वं स्वं वाहनमास्थिताः
बृहस्पतींना पुरोहित करून तो आपल्या महालातून बाहेर पडला. तसेच सर्व देवता आपल्या-आपल्या वाहनावर बसले.
युद्धाय कृतसंकल्पा निर्ययुः शस्त्रपाणयः । वृत्रोऽथ दानवैर्युक्तः सम्प्राप्तो मानसोत्तरम्
युद्धासाठी निर्धार करून सर्वजण शस्त्र हातात घेऊन निघाले. तेव्हा वृत्र अनेक दानवांसह मानस सरोवराजवळ पोहोचला.
पर्वतं देवतावासं रम्यं पादपशोभितम् । इन्द्रोऽप्यागत्य संग्रामं चकार मानसोत्तरे
ते पर्वत, देवतांचे सुंदर निवासस्थान, झाडांनी शोभलेले होते. इंद्रही तिथे पोहोचला आणि मानस सरोवराजवळ युद्ध सुरू केले.
पर्वते देवतायुक्तो वाचस्पतिपुरःसरः । तत्राभूद्दारुणं युद्धं वृत्रवासवयोस्तदा
त्या पर्वतावर, सर्व देवतांसह आणि बृहस्पतीच्या पुढाकाराने, वृत आणि इंद्र यांच्यात तेव्हा एक भयंकर युद्ध सुरू झाले.
गदासिपरिघैः पाशैर्बाणैः शक्तिपरश्वधैः । मानुषेण प्रमाणेन संग्रामः शरदां शतम्
गदा, तलवार, लोखंडी गदा, दोर, बाण, भाले आणि कुऱ्हाडी — अशी माणसाच्या आकाराची शस्त्रे वापरून, ते युद्ध शंभर शरद ऋतू चालू राहिले.
बभूव भयदो नॄणामृषीणां भावितात्मनाम् । वरुणः प्रथमं भग्नस्ततो वायुगणः किल
ते युद्ध माणसांसाठी आणि मन शुद्ध केलेल्या ऋषींसाठीही भीतीदायक झाले. सर्वप्रथम वरुण पराभूत झाला, त्यानंतर वायूचे सैन्यही हरले.
यमो विभावसुः शक्रः सर्वे ते निर्गता रणात् । पलायनपरान् दृष्ट्वा देवानिन्द्रपुरोगमान्
यम, अग्नी आणि इंद्र — हे सर्व रणभूमी सोडून गेले; इंद्राच्या नेतृत्वाखालील देवतांना पळताना, फक्त स्वतःचा जीव वाचवण्याचा प्रयत्न करताना पाहून,
वृत्रोऽपि पितरं प्रागादाश्रमस्थं मुदान्वितम् । प्रणम्य प्राह त्वष्टारं पितः कार्यं मया कृतम्
वृत देखील आपल्या आश्रमात आनंदाने वास करणाऱ्या वडिलांकडे गेला. वडिलांना वंदन करून त्याने त्वष्टाला म्हटले, 'वडील, मी आपले काम पूर्ण केले आहे.'
देवा विनिर्जिताः सर्वे सेन्द्राः समरसंस्थिताः । विद्रुतास्ते गताः स्थानं यथा सिंहान्मृगा गजाः
'सर्व देवता आणि इंद्र, जे युद्धात ठाम उभे होते, ते पराभूत झाले आहेत; ते सिंहापासून हरिणे आणि हत्ती जसे पळतात तसे आपापल्या ठिकाणी पळून गेले आहेत.'
इन्द्रः पदातिरगमन्मयानीतो गजोत्तमः । ऐरावतोऽयं भगवन् गृहाण द्विरदोत्तमम्
'इंद्र पायी पळून गेला आणि मी हा उत्तम हत्ती घेऊन आलो आहे; भगवन्, हा ऐरावत आहे, हा श्रेष्ठ हत्ती स्वीकारा.'
न हतास्ते मया यस्मादयुक्तं भीतमारणम् । आज्ञापय पुनस्तात किं करोमि तवेप्सितम्
'मी त्यांना मारले नाही म्हणून रणभूमी मृतदेहांनी भरली नाही; वडील, पुन्हा आज्ञा द्या — तुम्हाला काय हवे आहे ते सांगा.'
निर्जरा निर्गताः सर्वे भयभीता श्रमातुराः । इन्द्रोऽप्यैरावतं त्यक्त्वा भयभीतः पलायितः
'सर्व अमर देवता भीतीने आणि थकव्याने निघून गेले आहेत; अगदी इंद्रही ऐरावत सोडून घाबरून पळून गेला.'
व्यास उवाच इति पुत्रवचः श्रुत्वा त्वष्टा प्राह मुदान्वितः । पुत्रवानद्य जातोऽस्मि सफलं मम जीवितम्
व्यास म्हणाले: पुत्राचे हे शब्द ऐकून त्वष्टा आनंदाने म्हणाला, 'आज मी खऱ्या अर्थाने पुत्रवान झालो; माझे जीवन फळास गेले.'
त्वयाहं पावितः पुत्र गतो मे मानसो ज्वरः । निश्चलं मे मनो जातं दृष्ट्वा वीर्यं तवाद्भुतम्
'माझ्या मुला, तू मला पावन केलंस; माझ्या मनातील दुःख नाहीसे झाले. तुझे अद्भुत पराक्रम पाहून माझे मन स्थिर झाले.'
शृणु वक्ष्याम्यहं पुत्र हितं तेऽद्य निशामय । तपः कुरु महाभाग सावधानः स्थिरासनः
'माझ्या मुला, आता मी तुला हिताचे सांगतो, नीट ऐक. तू एकाग्रतेने आणि स्थिर आसनावर बसून तप कर.'
विश्वासो नैव कर्तव्यः केषाञ्चित्पाकशासनः । शत्रुस्ते छलकर्तास्ति नानाभेदविशारदः
'शत्रूवर विजय मिळवणाऱ्या, काही लोकांवर कधीच विश्वास ठेवू नकोस; शत्रू कपटी असतो आणि फूट पाडण्यात कुशल असतो.'
तपसा प्राप्यते लक्ष्मीस्तपसा राज्यमुत्तमम् । तपसा बलवृद्धिः स्यात्संग्रामे विजयस्तथा
'तपामुळे लक्ष्मी मिळते; तपामुळे उत्तम राज्य मिळते; तपामुळे बळ वाढते आणि युद्धात विजयही मिळतो.'
आराध्य द्रुहिणं देवं लब्ध्वा वरमनुत्तमम् । जहि शक्रं दुराचारं ब्रह्महत्यासमावृतम्
'ब्रह्मदेवाची भक्ती करून आणि श्रेष्ठ वर मिळवून, दुष्ट आणि ब्रह्महत्येच्या पापाने ग्रस्त असलेल्या इंद्राचा वध कर.'
सावधानः स्थिरो भूत्वा दातारं भज शङ्करम् । वाञ्छितं स वरं दद्यात्सन्तुष्टश्चतुराननः
'सावध आणि स्थिर राहा; दान करणाऱ्या शंकराची उपासना कर. तो तृप्त झाला तर चतुर्मुख ब्रह्मा तुला हवे ते वर देईल.'
तोषयित्वा विश्वयोनिं ब्रह्माणममितौजसम् । अविनाशित्वमासाद्य जहि शक्रं कृतागसम्
'विश्वाचा कारणीभूत आणि अपरंपार तेज असलेल्या ब्रह्मदेवाला प्रसन्न करून, अमरत्व मिळव आणि अपराधी इंद्राचा वध कर.'
वैरं मनसि मे पुत्र वर्तते सुतघातजम् । न शान्तिमनुगच्छामि न स्वपामि सुखेन ह
'माझ्या मुला, पुत्रहत्येमुळे माझ्या मनात शत्रुत्व आहे; मला शांती मिळत नाही, मी सुखाने झोपूही शकत नाही.'
तापसो मे हतः पुत्रो निरागाः पाप्मना यतः । न विन्दामि सुखं वृत्र त्वं मामुद्धर दुःखितम्
माझा तपस्वी मुलगा निष्पाप असूनही पापाच्या प्रभावाने मारला गेला आहे. मला काहीच सुख उरले नाही, हे वृत्रा, मी फार दुःखी आहे, मला यातून बाहेर काढ.
व्यास उवाच तदाकर्ण्य पितुर्वाक्यं वृत्रः क्रोधयुतस्तदा । आज्ञामादाय च पितुर्जगाम तपसे मुदा
व्यास म्हणाले: वडिलांचे हे शब्द ऐकून वृत्राला राग आला, पण त्याने आनंदाने वडिलांची आज्ञा मान्य केली आणि तपश्चर्येला निघाला.