तं विनाहं कथं पापं करोमि वद मे विभो । इन्द्र उवाच मखेषु खलु भागं ते करिष्यामि सदैव हि
तुझ्याशिवाय मी हे पाप कसं करू शकतो? मला सांग, प्रभो. इंद्र म्हणाला, 'यज्ञात मी तुला नेहमीच भाग देईन.'
शिरः पशोस्तु ते भागं यज्ञे दास्यन्ति मानवाः । शुल्केनानेन छिन्धि त्वं शिरांस्यस्य कुरु प्रियम्
यज्ञात लोक तुला पशूच्या डोक्याचा भाग देतील. या दक्षिणेच्या बदल्यात, त्याचं डोकं छाट आणि मला हवं तसं कर.
व्यास उवाच एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचस्तक्षा मुदान्वितः । कुठारेण शिरांस्यस्य चकर्त सुदृढेन हि
व्यास म्हणतो—महेंद्राचं हे बोल ऐकून, तक्षक आनंदाने, मजबूत कुऱ्हाडीने त्याची डोकं छाटली.
छिन्नानि त्रीणि शीर्षाणि पतितानि यदा भुवि । तेभ्यस्तु पक्षिणः क्षिप्रं विनिष्पेतुः सहस्रशः
तीन डोकं छाटून जमिनीवर पडली, तेव्हा त्यातून हजारो पक्षी पटकन बाहेर आले.
कलविङ्कास्तित्तिरयस्तथैव च कपिञ्जलाः । पृथक्पृथग्विनिष्पेतुर्मुखतस्तरसा तदा
कलविंका, तितर आणि कपींजल असे वेगवेगळे पक्षी त्या तोंडातून झपाट्याने बाहेर पडले.
येन वेदानधीते स्म सोमं च पिबते तथा । तस्माद्वक्त्रात्किलोत्पेतुः सद्य एव कपिञ्जलाः
ज्या तोंडाने त्याने वेद शिकले आणि सोम प्यायला, त्याच तोंडातून कपींजल पक्षी लगेच बाहेर आले असं म्हणतात.
येन सर्वा दिशः कामं पिबन्निव निरीक्षते । तस्मात्तु तित्तिरास्तत्र निःसृतास्तिग्मतेजसः
ज्या तोंडाने तो सर्व दिशांना पाहायचा, जणू काही त्या पितो आहे, त्यातून तेजस्वी तितर बाहेर पडले.
यत्सुरापं तु तद्वक्त्रं तस्मात्तु चटकाः किल । विनिष्पेतुस्त्रिशिरस एवं ते विहगा नृप
ज्या तोंडाने तो मद्य प्यायचा, त्यातून चटक पक्षी बाहेर आले असं सांगतात. राजन्, अशा प्रकारे त्या तीन डोक्यांतून हे पक्षी जन्मले.
एवंविनिःसृतान्दृष्ट्वा तेभ्यः शक्रस्तदाण्डजान् । मुमोद मनसा राजन् जगाम त्रिदिवं पुनः
अशा रीतीने ते पक्षी बाहेर पडलेले पाहून, शक्राने त्या अंड्यातून जन्मलेल्या जीवांना पाहून मनात आनंद मानला आणि परत स्वर्गात गेला.
गते शक्रे तु तक्षापि स्वगृहं तरसा ययौ । यज्ञभागं परं लब्ध्वा मुदमाप महीपते
शक्र गेला तेव्हा तक्षकही पटकन आपल्या घरी गेला, यज्ञातील श्रेष्ठ भाग मिळवून, आणि राजन्, त्याला मोठा आनंद झाला.
इन्द्रोऽथ स्वगृहं गत्वा हत्वा शत्रुं महाबलम् । मेने कृतार्थमात्मानं ब्रह्महत्यामचिन्तयन्
इंद्राने मग बलाढ्य शत्रूचा वध करून, आपल्या घरी जाऊन, स्वतःला कृतार्थ मानलं, पण ब्रह्महत्येचं पाप आठवत राहिलं.
तं श्रुत्वा निहतं त्वष्टा पुत्रं परमधार्मिकम् । चुकोपातीव मनसा वचनं चेदमब्रवीत्
माझा परमधार्मिक मुलगा मारला गेला हे ऐकून त्वष्टा मनातून फारच संतापला आणि असे शब्द बोलला—
अनागसं मुनिं यस्मात्पुत्रं निहतवान्मम । तस्मादुत्पादयिष्यामि तद्वधार्थं सुतं पुनः
माझ्या निष्पाप ऋषिपुत्राचा वध केलास म्हणून, मी पुन्हा एक पुत्र उत्पन्न करीन, त्याच्या वधासाठी.
सुराः पश्यन्तु मे वीर्यं तपसश्च बलं तथा । जानातु सर्वं पापात्मा स्वकृतस्य फलं महत्
देवतांनी माझं सामर्थ्य आणि तपाचं बळ पाहावं, आणि पापी जीवाने आपल्या कृत्याचं मोठं फळ काय असतं ते जाणावं.
इत्युक्त्वाग्निं जुहावाथ मन्त्रैराथर्वणोदितैः । पुत्रस्योत्पादनार्थाय त्वष्टा क्रोधसमाकुलः
असं म्हणून त्वष्टा रागाने, पुत्राच्या उत्पत्तीकरता, अथर्ववेदातील मंत्रांनी अग्नीत आहुती दिली.
कृते होमेऽष्टरात्रं तु सन्दीप्ताच्च विभावसोः । प्रादुर्बभूव तरसा पुरुषः पावकोपमः
आठ रात्र यज्ञ केल्यावर, प्रज्वलित अग्नीतून अचानक अग्नीप्रमाणे तेजस्वी पुरुष प्रकट झाला.
तं दृष्ट्वाग्रे सुतं त्वष्टा तेजोबलसमन्वितम् । वेगात्प्रकटितं वह्नेर्दीप्यमानमिवानलम्
समोर आपला तेजस्वी आणि बलवान मुलगा उभा आहे हे पाहून त्वष्ट्याने त्याच्याकडे पाहिलं. तो जणू काही प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजाने झळकत होता.
उवाच वचनं त्वष्टा सुतं वीक्ष्य पुरःस्थितम् । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व प्रतापात्तपसो मम
मुलगा समोर उभा आहे हे पाहून त्वष्ट्याने त्याला म्हणाले, "इंद्राचा शत्रू असलेल्या मुला, माझ्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने तू अधिक बलवान हो."
इत्युक्ते वचने त्वष्ट्रा क्रोधप्रज्वलितेन च । सोऽवर्धत दिवं स्तब्ध्वा वैश्वानरसमद्युतिः
त्वष्ट्याने रागाने पेटून हे शब्द उच्चारताच तो मुलगा आकाशाएवढा उंच झाला आणि प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसू लागला.
जातः स पर्वताकारः कालमृत्युसमः स्वराट् । किं करोमीति तं प्राह पितरं परमातुरम्
तो पर्वतासारखा विशाल, काळ आणि मृत्यूइतका सामर्थ्यशाली आणि स्वतंत्र झाला. मग त्याने दुःखी असलेल्या वडिलांना विचारले, "मी काय करू?"
कुरु मे नामकं नाथ कार्यं कथय सुव्रत । चिन्तातुरोऽसि कस्मात्त्वं ब्रूहि मे शोककारणम्
"माझ्या नावाचं काय ठेवायचं ते सांगा आणि मला कोणतं काम करायचं तेही सांगा. तुम्ही इतके चिंतेत का आहात? तुमच्या दुःखाचं कारण मला सांगा."
नाशयाम्यद्य ते शोकमिति मे व्रतमाहितम् । तेन जातेन किं भूयः पिता भवति दुःखितः
"आज तुमचं दुःख दूर करणं हेच माझं व्रत आहे. मी जन्मलो तरी तुम्ही अजूनही दुःखी का आहात?"
पिबामि सागरं सद्यश्चूर्णयामि धराधरान् । उद्यन्तं वारयाम्यद्य तरणिं तिग्मतेजसम्
"मी क्षणात समुद्र प्यायला तयार आहे, पर्वतांचा चुरा करायला तयार आहे, किंवा आजच प्रखर तेज असलेल्या सूर्याला थांबवायला देखील तयार आहे."
हन्मीन्द्रं ससुरं सद्यो यमं वा देवतान्तरम् । क्षिपामि सागरे सर्वान्समुत्पाट्य च मेदिनीम्
"मी इंद्रासकट सर्व देवतांना किंवा यमाला किंवा दुसऱ्या कोणत्याही देवतेला ठार मारू शकतो. मी पृथ्वी उपटून सर्वांना समुद्रात फेकू शकतो."
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्वष्टा पुत्रस्य पेशलम् । प्रत्युवाचातिमुदितस्तं सुतं पर्वतोपमम्
मुलाने असे सामर्थ्यशाली शब्द ऐकले तेव्हा पर्वतासारख्या त्या मुलाकडे पाहून त्वष्ट्याला फार आनंद झाला आणि त्याने त्याला उत्तर दिलं.
वृजिनात्त्रातुमधुना यस्माच्छक्तोऽसि पुत्रक । तस्माद्वृत्र इति ख्यातं तव नाम भविष्यति
"माझ्या मुला, तू आता संकटातून वाचवू शकतोस म्हणून तुझं नाव 'वृत्र' असं प्रसिद्ध होईल."
भ्राता तव महाभाग त्रिशिरा नाम तापसः । त्रीणि तस्य च शीर्षाणि ह्यभवन्वीर्यवन्ति च
"तुझा भाऊ, महात्मा आणि तपस्वी त्रिशिरा नावाचा होता. त्याला तीन अत्यंत सामर्थ्यशाली डोकी होती."
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वविद्याविशारदः । संस्थितस्तपसि प्रायस्त्रिलोकीविस्मयप्रदे
"तो वेद आणि वेदांगांचा तज्ञ, सर्व विद्या जाणणारा, तपश्चर्येत स्थिर आणि तीनही लोकांना आश्चर्यचकित करणारा होता."
शक्रेण तु हतः सोऽद्य वज्रघातेन साम्प्रतम् । विनापराधं सहसा छिन्नानि मस्तकानि च
"पण आज इंद्राने त्याला वज्राने ठार मारलं. त्याची डोकी कुठलाही अपराध न करता अचानक छाटली गेली."
तस्मात्त्वं पुरुषव्याघ्र जहि शक्रं कृतागसम् । ब्रह्महत्यायुतं पापं निस्त्रपं दुर्मतिं शठम्
"म्हणून, पुरुषांमध्ये वाघासारख्या, तू इंद्राला ठार मार, कारण त्याने पाप केलं आहे. तो ब्रह्महत्येचं पापी, निर्लज्ज, दुष्ट आणि कपटी आहे."