तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ जीवन्तमिव वृत्रहा । चिन्तामापातिखिन्नाङ्गः किं वा जीवेदयं पुनः
तो पृथ्वीवर पडलेला असूनही जिवंत असल्यासारखा दिसत होता, हे पाहून वृत्रहंता इंद्र अस्वस्थ झाला आणि विचार करू लागला—'कदाचित हा पुन्हा जिवंत होईल का?'
विमृश्य मनसातीव तक्षाणं पुरतः स्थितम् । मघवा वीक्ष्य तं प्राह स्वकार्यसदृशं वचः
मनात खोल विचार करून, इंद्राने समोर उभा असलेला सुतार पाहिला आणि आपल्या हेतूस अनुरूप असे शब्द त्याला सांगितले.
तक्षंश्छिन्धि शिरांस्यस्य कुरुष्व वचनं मम । मा जीवतु महातेजा भाति जीवन्निव स्वयम्
'सुतारा, याचे डोके छाट, माझ्या आज्ञेप्रमाणे कर; हा महातेजस्वी जिवंत राहू नये, कारण मरणानंतरही तो जिवंत असल्यासारखा झळकत आहे.'
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षोवाच विगर्हयन् । तक्षोवाच महास्कन्धो भृशं भाति परशुर्न तरिष्यति
हे ऐकून, सुताराने तिरस्काराने उत्तर दिले: 'त्याचे खांदे फार मोठे आणि तेजस्वी आहेत; कुऱ्हाड त्याला काहीच करू शकणार नाही.'
ततो नाहं करिष्यामि कार्यमेतद्विगर्हितम् । त्वया वै निन्दितं कर्म कृतं सद्भिर्विगर्हितम्
'म्हणून मी हे निंदनीय कृत्य करणार नाही; तू आधीच सज्जनांनी निंदिलेलं पाप केलं आहेस.'
अहं बिभेमि पापाद्वै मृतस्यैव च मारणे । मृतोऽयं मुनिरस्त्येव शिरसः कृन्तनेन किम्
'मरण पावलेल्या माणसाला मारण्यात मला पापाची भीती वाटते; हा ऋषी आधीच मेला आहे—त्याचं डोकं छाटण्यात काय अर्थ?'
भयं किं तेऽत्र सञ्जातं पाकशासन कथ्यताम् । इन्द्र उवाच सजीव इव देहोऽयमाभाति विशदाकृतिः
'इंद्रा, तुला इथे कसली भीती वाटते, सांग.' इंद्र म्हणाला: 'त्याचं शरीर अजूनही जिवंत असल्यासारखं, स्वच्छ दिसतंय.'
तस्माद्बिभेमि मा जीवेन्मुनिः शत्रुरयं मम । तक्षोवाच नात्र किं त्रपसे विद्वन् क्रूरेणानेन कर्मणा
‘म्हणूनच मला भीती वाटते—कुठे हा माझा शत्रू ऋषी पुन्हा जिवंत होईल.’ सुतार म्हणाला: 'विद्वाना, इतकं क्रूर कृत्य करून तुला लाज वाटत नाही का?'
ऋषिपुत्रमिमं हत्वा ब्रह्महत्याभयं न किम् । इन्द्र उवाच प्रायश्चित्तं करिष्यामि पश्चात्पापक्षयाय वै
ऋषीच्या मुलाचा वध केल्यावर ब्रह्महत्येचं पाप लागणार नाही का? इंद्र म्हणाला, 'मी नंतर प्रायश्चित्त करीन, पाप नष्ट व्हावं म्हणून.'
शत्रुस्तु सर्वथा वध्यश्छलेनापि महामते । तक्षोवाच त्वं लोभाभिहतः पापं करोषि मघवन्निह
शत्रू कोणत्याही प्रकारे, फसवूनसुद्धा, मारायलाच हवा, हे बुद्धिमान. तक्षक म्हणाला, 'मघवन्, तू लोभाने इथे पाप करत आहेस.'
तं विनाहं कथं पापं करोमि वद मे विभो । इन्द्र उवाच मखेषु खलु भागं ते करिष्यामि सदैव हि
तुझ्याशिवाय मी हे पाप कसं करू शकतो? मला सांग, प्रभो. इंद्र म्हणाला, 'यज्ञात मी तुला नेहमीच भाग देईन.'
शिरः पशोस्तु ते भागं यज्ञे दास्यन्ति मानवाः । शुल्केनानेन छिन्धि त्वं शिरांस्यस्य कुरु प्रियम्
यज्ञात लोक तुला पशूच्या डोक्याचा भाग देतील. या दक्षिणेच्या बदल्यात, त्याचं डोकं छाट आणि मला हवं तसं कर.
व्यास उवाच एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचस्तक्षा मुदान्वितः । कुठारेण शिरांस्यस्य चकर्त सुदृढेन हि
व्यास म्हणतो—महेंद्राचं हे बोल ऐकून, तक्षक आनंदाने, मजबूत कुऱ्हाडीने त्याची डोकं छाटली.
छिन्नानि त्रीणि शीर्षाणि पतितानि यदा भुवि । तेभ्यस्तु पक्षिणः क्षिप्रं विनिष्पेतुः सहस्रशः
तीन डोकं छाटून जमिनीवर पडली, तेव्हा त्यातून हजारो पक्षी पटकन बाहेर आले.
कलविङ्कास्तित्तिरयस्तथैव च कपिञ्जलाः । पृथक्पृथग्विनिष्पेतुर्मुखतस्तरसा तदा
कलविंका, तितर आणि कपींजल असे वेगवेगळे पक्षी त्या तोंडातून झपाट्याने बाहेर पडले.
येन वेदानधीते स्म सोमं च पिबते तथा । तस्माद्वक्त्रात्किलोत्पेतुः सद्य एव कपिञ्जलाः
ज्या तोंडाने त्याने वेद शिकले आणि सोम प्यायला, त्याच तोंडातून कपींजल पक्षी लगेच बाहेर आले असं म्हणतात.
येन सर्वा दिशः कामं पिबन्निव निरीक्षते । तस्मात्तु तित्तिरास्तत्र निःसृतास्तिग्मतेजसः
ज्या तोंडाने तो सर्व दिशांना पाहायचा, जणू काही त्या पितो आहे, त्यातून तेजस्वी तितर बाहेर पडले.
यत्सुरापं तु तद्वक्त्रं तस्मात्तु चटकाः किल । विनिष्पेतुस्त्रिशिरस एवं ते विहगा नृप
ज्या तोंडाने तो मद्य प्यायचा, त्यातून चटक पक्षी बाहेर आले असं सांगतात. राजन्, अशा प्रकारे त्या तीन डोक्यांतून हे पक्षी जन्मले.
एवंविनिःसृतान्दृष्ट्वा तेभ्यः शक्रस्तदाण्डजान् । मुमोद मनसा राजन् जगाम त्रिदिवं पुनः
अशा रीतीने ते पक्षी बाहेर पडलेले पाहून, शक्राने त्या अंड्यातून जन्मलेल्या जीवांना पाहून मनात आनंद मानला आणि परत स्वर्गात गेला.
गते शक्रे तु तक्षापि स्वगृहं तरसा ययौ । यज्ञभागं परं लब्ध्वा मुदमाप महीपते
शक्र गेला तेव्हा तक्षकही पटकन आपल्या घरी गेला, यज्ञातील श्रेष्ठ भाग मिळवून, आणि राजन्, त्याला मोठा आनंद झाला.
इन्द्रोऽथ स्वगृहं गत्वा हत्वा शत्रुं महाबलम् । मेने कृतार्थमात्मानं ब्रह्महत्यामचिन्तयन्
इंद्राने मग बलाढ्य शत्रूचा वध करून, आपल्या घरी जाऊन, स्वतःला कृतार्थ मानलं, पण ब्रह्महत्येचं पाप आठवत राहिलं.
तं श्रुत्वा निहतं त्वष्टा पुत्रं परमधार्मिकम् । चुकोपातीव मनसा वचनं चेदमब्रवीत्
माझा परमधार्मिक मुलगा मारला गेला हे ऐकून त्वष्टा मनातून फारच संतापला आणि असे शब्द बोलला—
अनागसं मुनिं यस्मात्पुत्रं निहतवान्मम । तस्मादुत्पादयिष्यामि तद्वधार्थं सुतं पुनः
माझ्या निष्पाप ऋषिपुत्राचा वध केलास म्हणून, मी पुन्हा एक पुत्र उत्पन्न करीन, त्याच्या वधासाठी.
सुराः पश्यन्तु मे वीर्यं तपसश्च बलं तथा । जानातु सर्वं पापात्मा स्वकृतस्य फलं महत्
देवतांनी माझं सामर्थ्य आणि तपाचं बळ पाहावं, आणि पापी जीवाने आपल्या कृत्याचं मोठं फळ काय असतं ते जाणावं.
इत्युक्त्वाग्निं जुहावाथ मन्त्रैराथर्वणोदितैः । पुत्रस्योत्पादनार्थाय त्वष्टा क्रोधसमाकुलः
असं म्हणून त्वष्टा रागाने, पुत्राच्या उत्पत्तीकरता, अथर्ववेदातील मंत्रांनी अग्नीत आहुती दिली.
कृते होमेऽष्टरात्रं तु सन्दीप्ताच्च विभावसोः । प्रादुर्बभूव तरसा पुरुषः पावकोपमः
आठ रात्र यज्ञ केल्यावर, प्रज्वलित अग्नीतून अचानक अग्नीप्रमाणे तेजस्वी पुरुष प्रकट झाला.
तं दृष्ट्वाग्रे सुतं त्वष्टा तेजोबलसमन्वितम् । वेगात्प्रकटितं वह्नेर्दीप्यमानमिवानलम्
समोर आपला तेजस्वी आणि बलवान मुलगा उभा आहे हे पाहून त्वष्ट्याने त्याच्याकडे पाहिलं. तो जणू काही प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजाने झळकत होता.
उवाच वचनं त्वष्टा सुतं वीक्ष्य पुरःस्थितम् । इन्द्रशत्रो विवर्धस्व प्रतापात्तपसो मम
मुलगा समोर उभा आहे हे पाहून त्वष्ट्याने त्याला म्हणाले, "इंद्राचा शत्रू असलेल्या मुला, माझ्या तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने तू अधिक बलवान हो."
इत्युक्ते वचने त्वष्ट्रा क्रोधप्रज्वलितेन च । सोऽवर्धत दिवं स्तब्ध्वा वैश्वानरसमद्युतिः
त्वष्ट्याने रागाने पेटून हे शब्द उच्चारताच तो मुलगा आकाशाएवढा उंच झाला आणि प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसू लागला.
जातः स पर्वताकारः कालमृत्युसमः स्वराट् । किं करोमीति तं प्राह पितरं परमातुरम्
तो पर्वतासारखा विशाल, काळ आणि मृत्यूइतका सामर्थ्यशाली आणि स्वतंत्र झाला. मग त्याने दुःखी असलेल्या वडिलांना विचारले, "मी काय करू?"