विसृज्याप्सरसः शक्रश्चिन्तयामास मन्दधीः । तस्यैव च वधोपायं पापबुद्धिरसाम्प्रतम्
अप्सरा परत पाठवून, इंद्राने विचार करायला सुरुवात केली. त्याच्या मनात वाईट हेतू निर्माण झाली आणि तो त्याच्या नाशाचा उपाय शोधू लागला.
विसृज्य लोकलज्जां स तथा पापभयं भृशम् । चकार पापबुद्धिं तु तद्वधाय महीपते
लोकांची लाज आणि पापाची भीती बाजूला ठेवून, त्या दुष्ट मनाच्या इंद्राने त्याला मारण्याचा निश्चय केला, हे राजन.
त्रिशिरवधानन्तरं वृत्रोत्पत्तिवर्णनम् व्यास उवाच अथ स लोभमुपेत्य सुराधिपः समधिगम्य गजासनसंस्थितः । त्रिशिरसं प्रति दुष्टमतिस्तदा मुनिमपश्यदमेयपराक्रमम्
व्यास म्हणाले: मग लोभाने भरलेल्या देवेंद्राने, आपल्या हत्तीच्या आसनावर बसून, त्रिशिरा या ऋषीकडे वाईट हेतूने गेला आणि त्या अपरिमित पराक्रम असलेल्या ऋषीला पाहिले.
तमभिवीक्ष्य दृढासनसंस्थितं जितगिरं सुसमाधिवशं गतम् । रविविभावसुसन्निभमोजसा सुरपतिः परमापदमभ्यगात्
तो ऋषी घट्ट आसनावर बसलेला, वाणीवर विजय मिळवलेला, गाढ ध्यानात मग्न आणि सूर्य व अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसत होता. हे पाहून देवेंद्र फारच अस्वस्थ झाला.
कथमसौ विनिहन्तुमहो मया मुनिरपापमतिः किल सम्मतः । रिपुरयं सुसमिद्धतपोबलः कथमुपेक्ष्य इहासनकामुकः
हा निरपराध आणि सर्वांच्या मान्यतेस पात्र असलेला ऋषी मी कसा मारू? तो माझा शत्रू आहे, तपश्चर्येच्या तेजाने प्रज्वलित आहे—माझ्या आसनाची इच्छा करणाऱ्याला मी दुर्लक्ष कसे करू?
इति विचिन्त्य पविं परमायुधं प्रति मुमोच मुनिं तपसि स्थितम् । शशिदिवाकरसन्निभमाशुगं त्रिशिरसं सुरसङ्घपतिः स्वयम्
अशा विचारात पडून, देवेंद्राने स्वतः आपल्या वज्रास्त्राचा वेगाने, चंद्रसूर्याच्या तेजासारखा, त्रिशिरा या तपश्चर्येत मग्न असलेल्या ऋषीवर प्रहार केला.
तदभिघातहतः स धरातले किल पपात ममार च तापसः । शिखरिणः शिखरं कुलिशार्दितं निपतितं भुवि चाद्भुतदर्शनम्
त्या प्रहाराने तो तपस्वी जमिनीवर कोसळला आणि मरण पावला. जणू काही वज्राने फोडलेले डोंगरशिखर पृथ्वीवर पडल्यासारखे ते अद्भुत दृश्य होते.
तं निहत्य मुदमाप सुरेश- श्चुक्रुशुश्च मुनयस्तु संस्थिताः । हा हतेति भृशमार्तनिःस्वनाः किं कृतं शतमखेन पापिना
त्याला मारल्यावर देवेंद्राला आनंद झाला, पण जमलेले ऋषी मोठ्या वेदनेने ओरडले—'हाय, तो मारला गेला! या पापी इंद्राने हे काय केले?'
विनापराधं तपसां निधिर्हतः शचीपतिः पापमतिर्दुरात्मा । फलं किलायं तरसा कृतस्य प्राप्नोतु पापी हननोद्भवस्य
'कसलाही दोष नसताना तपश्चर्येचा खजिना मारला गेला; शचीपती दुष्ट आणि नीच मनाचा आहे. या पापी कृत्याचे फळ त्याने लवकरच भोगावे.'
तं निहत्य तरसा सुरराजो निर्जगाम निजमन्दिरमाशु । स हतोऽपि विरराज महात्मा जीवमान इव तेजसां निधिः
त्याला पटकन ठार मारून, देवांचा राजा आपल्या घरी गेला; पण जरी तो मृत झाला तरी, तो महात्मा जिवंत असल्यासारखा तेजाने झळकत राहिला.
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ जीवन्तमिव वृत्रहा । चिन्तामापातिखिन्नाङ्गः किं वा जीवेदयं पुनः
तो पृथ्वीवर पडलेला असूनही जिवंत असल्यासारखा दिसत होता, हे पाहून वृत्रहंता इंद्र अस्वस्थ झाला आणि विचार करू लागला—'कदाचित हा पुन्हा जिवंत होईल का?'
विमृश्य मनसातीव तक्षाणं पुरतः स्थितम् । मघवा वीक्ष्य तं प्राह स्वकार्यसदृशं वचः
मनात खोल विचार करून, इंद्राने समोर उभा असलेला सुतार पाहिला आणि आपल्या हेतूस अनुरूप असे शब्द त्याला सांगितले.
तक्षंश्छिन्धि शिरांस्यस्य कुरुष्व वचनं मम । मा जीवतु महातेजा भाति जीवन्निव स्वयम्
'सुतारा, याचे डोके छाट, माझ्या आज्ञेप्रमाणे कर; हा महातेजस्वी जिवंत राहू नये, कारण मरणानंतरही तो जिवंत असल्यासारखा झळकत आहे.'
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तक्षोवाच विगर्हयन् । तक्षोवाच महास्कन्धो भृशं भाति परशुर्न तरिष्यति
हे ऐकून, सुताराने तिरस्काराने उत्तर दिले: 'त्याचे खांदे फार मोठे आणि तेजस्वी आहेत; कुऱ्हाड त्याला काहीच करू शकणार नाही.'
ततो नाहं करिष्यामि कार्यमेतद्विगर्हितम् । त्वया वै निन्दितं कर्म कृतं सद्भिर्विगर्हितम्
'म्हणून मी हे निंदनीय कृत्य करणार नाही; तू आधीच सज्जनांनी निंदिलेलं पाप केलं आहेस.'
अहं बिभेमि पापाद्वै मृतस्यैव च मारणे । मृतोऽयं मुनिरस्त्येव शिरसः कृन्तनेन किम्
'मरण पावलेल्या माणसाला मारण्यात मला पापाची भीती वाटते; हा ऋषी आधीच मेला आहे—त्याचं डोकं छाटण्यात काय अर्थ?'
भयं किं तेऽत्र सञ्जातं पाकशासन कथ्यताम् । इन्द्र उवाच सजीव इव देहोऽयमाभाति विशदाकृतिः
'इंद्रा, तुला इथे कसली भीती वाटते, सांग.' इंद्र म्हणाला: 'त्याचं शरीर अजूनही जिवंत असल्यासारखं, स्वच्छ दिसतंय.'
तस्माद्बिभेमि मा जीवेन्मुनिः शत्रुरयं मम । तक्षोवाच नात्र किं त्रपसे विद्वन् क्रूरेणानेन कर्मणा
‘म्हणूनच मला भीती वाटते—कुठे हा माझा शत्रू ऋषी पुन्हा जिवंत होईल.’ सुतार म्हणाला: 'विद्वाना, इतकं क्रूर कृत्य करून तुला लाज वाटत नाही का?'
ऋषिपुत्रमिमं हत्वा ब्रह्महत्याभयं न किम् । इन्द्र उवाच प्रायश्चित्तं करिष्यामि पश्चात्पापक्षयाय वै
ऋषीच्या मुलाचा वध केल्यावर ब्रह्महत्येचं पाप लागणार नाही का? इंद्र म्हणाला, 'मी नंतर प्रायश्चित्त करीन, पाप नष्ट व्हावं म्हणून.'
शत्रुस्तु सर्वथा वध्यश्छलेनापि महामते । तक्षोवाच त्वं लोभाभिहतः पापं करोषि मघवन्निह
शत्रू कोणत्याही प्रकारे, फसवूनसुद्धा, मारायलाच हवा, हे बुद्धिमान. तक्षक म्हणाला, 'मघवन्, तू लोभाने इथे पाप करत आहेस.'
तं विनाहं कथं पापं करोमि वद मे विभो । इन्द्र उवाच मखेषु खलु भागं ते करिष्यामि सदैव हि
तुझ्याशिवाय मी हे पाप कसं करू शकतो? मला सांग, प्रभो. इंद्र म्हणाला, 'यज्ञात मी तुला नेहमीच भाग देईन.'
शिरः पशोस्तु ते भागं यज्ञे दास्यन्ति मानवाः । शुल्केनानेन छिन्धि त्वं शिरांस्यस्य कुरु प्रियम्
यज्ञात लोक तुला पशूच्या डोक्याचा भाग देतील. या दक्षिणेच्या बदल्यात, त्याचं डोकं छाट आणि मला हवं तसं कर.
व्यास उवाच एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचस्तक्षा मुदान्वितः । कुठारेण शिरांस्यस्य चकर्त सुदृढेन हि
व्यास म्हणतो—महेंद्राचं हे बोल ऐकून, तक्षक आनंदाने, मजबूत कुऱ्हाडीने त्याची डोकं छाटली.
छिन्नानि त्रीणि शीर्षाणि पतितानि यदा भुवि । तेभ्यस्तु पक्षिणः क्षिप्रं विनिष्पेतुः सहस्रशः
तीन डोकं छाटून जमिनीवर पडली, तेव्हा त्यातून हजारो पक्षी पटकन बाहेर आले.
कलविङ्कास्तित्तिरयस्तथैव च कपिञ्जलाः । पृथक्पृथग्विनिष्पेतुर्मुखतस्तरसा तदा
कलविंका, तितर आणि कपींजल असे वेगवेगळे पक्षी त्या तोंडातून झपाट्याने बाहेर पडले.
येन वेदानधीते स्म सोमं च पिबते तथा । तस्माद्वक्त्रात्किलोत्पेतुः सद्य एव कपिञ्जलाः
ज्या तोंडाने त्याने वेद शिकले आणि सोम प्यायला, त्याच तोंडातून कपींजल पक्षी लगेच बाहेर आले असं म्हणतात.
येन सर्वा दिशः कामं पिबन्निव निरीक्षते । तस्मात्तु तित्तिरास्तत्र निःसृतास्तिग्मतेजसः
ज्या तोंडाने तो सर्व दिशांना पाहायचा, जणू काही त्या पितो आहे, त्यातून तेजस्वी तितर बाहेर पडले.
यत्सुरापं तु तद्वक्त्रं तस्मात्तु चटकाः किल । विनिष्पेतुस्त्रिशिरस एवं ते विहगा नृप
ज्या तोंडाने तो मद्य प्यायचा, त्यातून चटक पक्षी बाहेर आले असं सांगतात. राजन्, अशा प्रकारे त्या तीन डोक्यांतून हे पक्षी जन्मले.
एवंविनिःसृतान्दृष्ट्वा तेभ्यः शक्रस्तदाण्डजान् । मुमोद मनसा राजन् जगाम त्रिदिवं पुनः
अशा रीतीने ते पक्षी बाहेर पडलेले पाहून, शक्राने त्या अंड्यातून जन्मलेल्या जीवांना पाहून मनात आनंद मानला आणि परत स्वर्गात गेला.
गते शक्रे तु तक्षापि स्वगृहं तरसा ययौ । यज्ञभागं परं लब्ध्वा मुदमाप महीपते
शक्र गेला तेव्हा तक्षकही पटकन आपल्या घरी गेला, यज्ञातील श्रेष्ठ भाग मिळवून, आणि राजन्, त्याला मोठा आनंद झाला.