पूर्णे वर्षद्वये जाते कदाचिद्दर्शनं च तौ । प्रापतुः स्वप्नमध्ये तु भगवत्या मनोहरम्
दोन पूर्ण वर्षे गेल्यावर, एके दिवशी त्या दोघांना स्वप्नात देवीचे सुंदर दर्शन झाले.
रक्ताम्बरधरां देवीं चारुभूषणभूषिताम् । कदाचिन्नृपतिः स्वप्नेऽप्यपश्यज्जगदम्बिकाम्
एकदा राजाला देखील स्वप्नात जगदंबा दिसली, ती लाल वस्त्र घातलेली आणि सुंदर दागिन्यांनी सजलेली होती.
वीक्ष्य स्वप्ने च तौ देवीं प्रीतियुक्तौ बभूवतुः । जलाहारैस्तृतीये तु स्थितौ संवत्सरे तु तौ
स्वप्नात देवीचे दर्शन झाल्यावर ते दोघेही अत्यंत आनंदित झाले; तिसऱ्या वर्षी त्यांनी फक्त पाणी पिऊन उपवास केला.
एवं वर्षत्रयं कृत्वा ततस्तौ वैश्यपार्थिवौ । चक्रतुस्तौ तदा चिंतां चित्ते दर्शनलालसौ
अशा प्रकारे तीन वर्षे पूर्ण केल्यावर, राजा आणि वैश्य दोघेही देवीच्या प्रत्यक्ष दर्शनासाठी आतून तळमळू लागले आणि मनात सतत त्याचाच विचार करू लागले.
प्रत्यक्षदर्शनं देव्या न प्राप्तं शांतिदं नृणाम् । देहत्यागं करिष्यावो दुःखितौ भृशमातुरौ
देवीचे प्रत्यक्ष, शांती देणारे दर्शन मिळाले नाही म्हणून, दोघेही फार दुःखी आणि व्याकुळ झाले आणि देहत्याग करण्याचा निर्धार केला.
इति संचिन्त्य मनसा राजा कुण्डं चकार ह । त्रिकोणं सुस्थिरं सौम्यं हस्तमात्रप्रमाणतः
अशा विचाराने राजा मनाशी ठरवून, हाताएवढ्या मापाचा, त्रिकोणी, मजबूत आणि नीटसा खड्डा खोदला.
संस्थाप्य पावकं राजा तथा वैश्योऽतिभक्तिमान् । गुहावासो निजं मांसं छित्त्वा छित्त्वा पुनःपुनः
राजाने अग्नी पेटवला आणि अतिशय भक्त असलेल्या वैश्याने, गुहेत राहून, पुन्हा पुन्हा स्वतःचे मांस कापले.
तथा वैश्योऽपि दीप्तेऽग्नौ स्वमांसं प्रापक्षिपत्तदा । रुधिरेण बलिं चास्यै ददतुस्तौ कृतोद्यमौ
त्यानंतर वैश्यानेही स्वतःचे मांस पेटलेल्या अग्नीत टाकले आणि दोघांनी देवीला रक्ताची बलि अर्पण केली.
तदा भगवती दत्त्वा प्रत्यक्षं दर्शनं तयोः । प्राह प्रीतिभरोद्भ्रांतौ दृष्ट्वा तौ दुःखितौ भृशम् ॥ श्रीदेव्युवाच। वरं वरय भो राजन् यत्ते मनसि वांछितम् । तुष्टाऽहं तपसा तेऽद्य भक्तोऽसि त्वं मतो मम
तेव्हा भगवतीने प्रत्यक्ष दर्शन दिले आणि त्यांना फार दुःखी पाहून प्रेमाने म्हणाली: "राजा, तुला मनात जे हवे आहे ते वर माग, मी तुझ्या तपामुळे आज तृप्त झाले आहे; तू माझा भक्त आहेस, मला प्रिय आहेस."
वैश्यं प्राह तदा देवी प्रसन्नाऽहं महामते । किं तेऽभीष्टं ददाम्यद्य प्रार्थयाशु मनोगतम्
मग देवीने वैश्याला म्हटले: "माझ्या प्रिय, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे. तुला काय हवे आहे? मनात जे आहे ते लवकर माग, मी आजच ते देईन."
व्यास उवाच। तच्छ्रुत्वा वचनं राजा तामुवाच मुदान्वितः । देहि मेऽद्य निजं राज्यं हतशत्रुबलं बलात्
व्यास म्हणतो: तिचे बोलणे ऐकून राजा आनंदाने म्हणाला: "माझ्या शत्रूंचे बळ नष्ट होऊन, माझे स्वतःचे राज्य मला आज मिळू दे."
तमुवाच तदा देवी गच्छ राजन्निजं गृहम् । शत्रवः क्षीणसत्त्वास्ते गमिष्यंति पराजिताः
तेव्हा देवीने त्याला सांगितले: "राजा, आपल्या घरी जा. तुझे शत्रू शक्तिहीन होऊन हरलेले निघून जातील."
मंत्रिणस्तु समागत्य ते पतिष्यंति पादयोः । कुरु राज्यं महाभाग नगरे स्वं यथासुखम्
तुझे मंत्री येऊन तुझ्या पायावर नतमस्तक होतील; तू आपल्या नगरात हवे तसे राज्य कर, भाग्यवान आहेस."
कृत्वा राज्यं सुविपुलं वर्षाणामयुतं नृप । देहान्ते जन्म संप्राप्य सूर्याच्च भविता मनुः
राजा, तू दहा हजार वर्षे मोठे राज्य करून, देहत्यागानंतर सूर्यापासून जन्म घेऊन मनू होशील.
व्यास उवाच। वैश्यस्तामप्युवाचेदं कृतांजलिपुट: शुचिः । न मे गृहेण कार्यं वै न पुत्रेण धनेन वा
व्यास म्हणतो: वैश्याने शुद्ध मनाने, हात जोडून देवीला म्हटले: "मला घर, मुलगा किंवा धन यापैकी काहीच नको आहे."
सर्वं बंधकरं मातः स्वप्नवन्नश्वरं स्फुटम् । ज्ञानं मे देहि विशदं मोक्षदं बंधनाशनम्
आई, हे सर्व बंधन देणारे आणि स्वप्नासारखे नाशवंत आहे; मला स्पष्ट, बंधन तोडणारे आणि मुक्ती देणारे ज्ञान दे.
असारेऽस्मिंश्च संसारे मूढा मज्जंति पामराः । पंडिता: संतरंतीह तस्मान्नेच्छन्ति संसृतिम्
या निरर्थक संसारात अज्ञानी माणसे बुडतात, पण ज्ञानी लोक पार जातात; म्हणून ते संसाराची इच्छा करत नाहीत.
व्यास उवाच। तदाकर्ण्य महामाया वैश्यं प्राह पुरःस्थितम् । वैश्ववर्य तव ज्ञानं भविष्यति न संशयः
व्यास म्हणतो: हे ऐकून महामाया त्या समोर उभ्या असलेल्या वैश्याला म्हणाली: "सर्वश्रेष्ठ वैश्य, तुला ज्ञान मिळेल, यात काहीच शंका नाही."
इति दत्त्वा वरं ताभ्यां तत्रैवांतरधीयत । अदर्शनं गतायां तु राजा तं मुनिसत्तमम्
त्या दोघींना वर देऊन देवी तिथेच अदृश्य झाली. ती दिसेनाशी झाल्यावर राजा त्या श्रेष्ठ ऋषीला म्हणाला.
प्रणम्य हयमारुह्य गमनाय मनो दधे । तदैव तस्य सचिवास्तत्रागत्य नृपं प्रजाः
राजाने वाकून नमस्कार केला, घोड्यावर बसला आणि जाण्याचा विचार केला. तेवढ्यात त्याचे मंत्री आणि प्रजाजन तिथे आले.
प्रणेमुर्विनयोपेतास्तमूचुः प्रांजलिस्थिताः । राजंस्ते शत्रवः सर्वे पापाच्च निहता रणे
ते सर्व विनयाने वाकले, हात जोडून उभे राहिले आणि म्हणाले, "राजा, तुझे सर्व दुष्ट शत्रू युद्धात मारले गेले आहेत."
राज्यं निष्कंटकं भूप कुरुष्व पुरमास्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नत्वा तं मुनिसत्तमम्
"राजा, आता तुझे राज्य सर्व संकटांपासून मुक्त झाले आहे, तू नगरात राहून राज्य कर." हे ऐकून राजाने त्या श्रेष्ठ ऋषीला वाकून नमस्कार केला.
आपृच्छ्य निर्ययौ तत्र मंत्रिभिः परिवारितः । संप्राप्य च निजं राज्यं दारान्स्वजनबांधवान्
राजाने परवानगी घेतली आणि मंत्र्यांच्या वेढ्यातून तिथून निघून गेला. आपल्या राज्यात पोहोचल्यावर त्याने पत्नी, नातेवाईक आणि मित्रांसोबत सुख उपभोगले.
बुभुजे पृथिवीं सर्वां ततः सागरमेखलाम् । वैश्योऽपि ज्ञानमासाद्य मुक्तसंगः समंततः
त्याने समुद्राने वेढलेली सारी पृथ्वी आनंदाने उपभोगली. त्या व्यापाऱ्याने ज्ञान मिळवून सर्व आसक्ती सोडली.
कालातिवाहनं तत्र मुक्तबंधश्चकार ह। तीर्थेषु विचरन्गायन्भगवत्या गुणानथ
त्याने काळ आणि बंधन ओलांडले, तीर्थस्थळी फिरत देवीचे गुण गात राहिला.
एतत्ते कथितं देव्याश्चरितं परमाद्भुतम् । आराधनफलप्राप्तिर्यथावद्भूपवैश्ययोः
मी तुला देवीची ही अद्भुत लीला सांगितली, आणि राजा व व्यापाऱ्यांना त्यांच्या भक्तीचे फळ कसे मिळाले तेही सांगितले.
दैत्यानां हननं प्रोक्तं प्रादुर्भावस्तथा शुभः । एवंप्रभावा सा देवी भक्तानामभयप्रदा
दैत्यांचा वध आणि देवीचे शुभ प्रकट होणे सांगितले. अशी ही देवी भक्तांना निर्भयता देणारी आहे.
यः शृणोति नरो नित्यमेतदाख्यानमुत्तमम् । संप्राप्नोति नरः सत्यं संसारसुखमद्भुतम्
जो मनुष्य ही उत्तम कथा रोज ऐकतो, तो खरोखरच संसारातील अद्भुत सुख मिळवतो.
ज्ञानदं मोक्षदं चैव कीर्तिदं सुखदं तथा । पावनं श्रवणान्नूनमेतदाख्यानमद्भुतम्
ही अद्भुत कथा ऐकली की नक्कीच ज्ञान, मुक्ती, कीर्ती आणि सुख मिळते, तसेच ती पवित्रही करते.
अखिलार्थप्रदं नॄणां सर्वधर्मसमावृतम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां कारणं परमं मतम्
ही कथा सर्व मनुष्यांना सर्व काही देते, सर्व धर्मांनी परिपूर्ण आहे आणि धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष या चारही पुरुषार्थांचे श्रेष्ठ कारण मानली जाते.