वसुदेव उवाच। भगवन्का हि सा देवी किंप्रभावा महेश्वरी । कथमाराधनं तस्या देवर्षे कृपया वद
वासुदेव म्हणाले: 'भगवन, ही देवी कोण आहे, तिचे सामर्थ्य काय आहे? हे देवर्षी, तिची उपासना कशी करावी ते कृपया सांग.'
नारद उवाच। वसुदेव महाभाग शृणु संक्षेपतो मम । देव्या माहात्म्यमतुलं को वक्तुं विस्तरात्क्षमः
नारद म्हणाले: 'वासुदेव, हे महाभाग, माझे बोल ऐक. देवीचे अतुलनीय माहात्म्य विस्ताराने कोण सांगू शकेल?'
या सा भगवती नित्या सच्चिदानन्दरूपिणी । परात्परतरा देवी यया व्याप्तमिदं जगत्
ती भगवती नित्य आहे, सच्चिदानंदरूप आहे, सर्वात श्रेष्ठ देवी आहे आणि तिच्यामुळे हे संपूर्ण जग व्यापलेले आहे.
यदाराधनतो ब्रह्मा सृजतीदं चराचरम् । यां च स्तुत्वा विनिर्मुक्तो मधुकैटभजाद्भयात्
जिच्या उपासनेने ब्रह्मा हे चराचर जग निर्माण करतो; आणि जिची स्तुती करून तो मधु-कैटभ यांच्या भीतीतून मुक्त झाला.
विष्णुर्यत्कृपया विश्वं बिभर्ति भगवानिदम् । रुद्रः संहरते यस्याः कृपापांगनिरीक्षणात्
जिच्या कृपेने भगवान विष्णू हे विश्व पोसतो, आणि जिच्या कृपादृष्टीने रुद्र या जगाचा संहार करतो.
संतारबंधहेतुर्या सैव मुक्तिप्रदायिनी । सा विद्या परमा देवी सैव सर्वेश्वरेश्वरी
तीच बंधन आणि मुक्तीचे कारण आहे, तीच मुक्ती देणारी आहे; तीच परम विद्या, तीच सर्वश्रेष्ठ देवी आणि सर्वांच्या अधीश्वरी आहे.
नवरात्रविधानेन सम्पूज्य जगदंबिकाम् । नवाहोभिः पुराणं च देव्या भागवतं शृणु
नवरात्राच्या विधीने जगदंबेची पूजा करावी आणि नव्हा दिवस देवीचे भागवत पुराण ऐकावे.
यस्य श्रवणमात्रेण सद्यः पुत्रमवाप्स्यसि । भुक्तिर्मुक्तिर्न दूरस्था पठतां शृण्वतां नृणाम्
फक्त ते ऐकले तरी तुला लगेच मुलगा मिळेल; जे वाचतात किंवा ऐकतात त्यांना भोग आणि मोक्ष फार दूर राहत नाहीत.
इत्युक्तो नारदेनासौ वसुदेवः प्रणम्य तम् । उवाच परया प्रीत्या नारदं मुनिसत्तमम्
नारदांनी असे सांगितल्यावर वासुदेवांनी त्यांना वंदन केले आणि अत्यंत प्रेमाने त्या श्रेष्ठ मुनी नारदांना म्हणाले.
वसुदेव उवाच। भगवंस्तव वाक्येन संस्मृतं वृत्तमात्मनः । श्रूयतां तच्च वक्ष्यामि देवीमाहात्म्यसंभवम्
वासुदेव म्हणाले: 'भगवन, तुमच्या शब्दांमुळे मला माझ्या आयुष्यातील घडामोडी आठवल्या. आता मी देवीच्या माहात्म्याचा प्रारंभ सांगतो, ते ऐका.'
पुरा नभोगिरा कंसो देवक्यष्टमगर्भतः । ज्ञात्वात्ममृत्युं पापो मां सभार्यां न्यरुणद्भिया
पूर्वी स्वर्गातून आलेल्या वचनामुळे, कंसाने देवकीच्या आठव्या मुलामुळे आपला मृत्यू होईल हे समजताच, पापी कंसाने मला आणि माझ्या पत्नीला भीतीपोटी कैदेत टाकले.
कारागारेऽहमवसं देवक्या सह भार्यया । जातं जातं समवधीत्पुत्रं कंसोऽपि पापकृत्
मी देवकी या माझ्या पत्नीसमवेत कारागृहात राहिलो, आणि त्या दुष्ट कंसाने जन्मलेला प्रत्येक मुलगा लगेच मारून टाकला.
षट् पुत्रा निहतास्तेन तदा शोकाकुला भृशम् । अतप्यद्देवकी देवी नक्तंदिवमनिन्दिता
त्याच्या हातून सहा मुलं मारली गेली, आणि त्या वेळी देवी देवकी खूप दुःखाने व्याकुळ झाली, रात्रंदिवस ती यातना सहन करत होती.
तदाऽहं गर्गमाहूय मुनिं नत्वाऽभिपूज्य च । निवेद्य देवकीदुःखमवोचं पुत्रकाम्यया
त्या वेळी मी गर्ग ऋषींना बोलावून, त्यांना नमस्कार करून सन्मान दिला आणि पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने देवकीचे दुःख त्यांना सांगितले.
भगवन्करुणासिन्धो यादवानां गुरुर्भवान् । आयुष्मत्पुत्रसंप्राप्तिसाधनं वद मे मुने
हे भगवंत, करुणेचा सागर, यादवांचे गुरु तुम्हीच आहात; मला दीर्घायुषी पुत्र मिळवायचा उपाय सांगा, हे मुनी.
ततो गर्गः प्रसन्नात्मा मामुवाच दयानिधिः । वसुदेव महाभाग शृणु तत्साधनं परम्
तेव्हा प्रसन्न मनाने, दयाळू गर्ग ऋषींनी मला सांगितले, 'हे वसुदेव, भाग्यवान, ते श्रेष्ठ साधन ऐक.'
या सा भगवती दुर्गा भक्तदुर्गतिहारिणी । तामाराधय कल्याणीं सद्यः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि
ती भगवती दुर्गा, भक्तांचे संकट दूर करणारी आहे; त्या कल्याणीचे भक्तीने पूजन कर, तुला लवकरच सर्व कल्याण मिळेल.
यदाराधनतः सर्वे सर्वान्कामानवाप्नुयुः । न किचिद्दुर्लभं लोके दुर्गार्चनवतां नृणाम्
ज्याच्या पूजनाने सर्वांना सर्व इच्छा मिळतात, दुर्गेचे पूजन करणाऱ्यांसाठी या जगात काहीच कठीण नाही.
इत्युक्तोऽहं मुदा युक्तः सभार्यो मुनिपुङ्गवम् । प्रणम्य परया भक्त्या प्रावोचं विहितांजलिः
असे सांगितल्यावर, मी आणि माझी पत्नी आनंदाने त्या ऋषींना अत्यंत भक्तीने वंदन करून, हात जोडून बोललो.
वसुदेव उवाच। यद्यस्ति भगवन्प्रीतिर्मयि ते करुणानिधे । तदा पुरा मदर्थे त्वं समाराधय चण्डिकाम्
वसुदेव म्हणाले: 'हे भगवंत, करुणेच्या सागर, जर तुमचे माझ्यावर प्रेम असेल तर माझ्यासाठी तुम्ही चंडिकेची पूजा करा.'
निरुद्धः कंसगेहेऽहं न किंचित्कर्तुमुत्सहे । अतस्त्वमेव दुःखाब्धेर्मामुद्धर महामते
कंसाच्या घरात बंदिस्त असल्याने मी काहीच करू शकत नाही; म्हणून, हे ज्ञानी, या दुःखाच्या समुद्रातून मला तुम्हीच वाचवा.
इत्युक्तस्तु मया प्रीतः प्रोवाच मुनिपुङ्गवः । वसुदेव तव प्रीत्या करिष्यामि हितं तव
माझ्या या विनंतीवर, त्या ऋषी प्रसन्न होऊन म्हणाले: 'हे वसुदेव, तुझ्या प्रेमासाठी मी तुझे हित नक्कीच करीन.'
अथ गर्गमुनिः प्रीत्या मया संप्रार्थितोऽगमत् । आरिराधयिषुर्दुर्गां विंध्याद्रिं ब्राह्मणैः सह
मग मी प्रेमाने विनंती केल्यावर, गर्ग ऋषी ब्राह्मणांसह विंध्य पर्वतावर दुर्गेची पूजा करण्यासाठी निघून गेले.
तत्र गत्वा जगद्धात्रीं भक्ताभीष्टप्रदायिनीम् । आराधयामास मुनिर्जपपाठपरायणः
तेथे जाऊन, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या जगदंबेची त्या ऋषींनी जपपठण आणि प्रार्थनेने भक्तीपूर्वक पूजा केली.
यतः समाप्ते नियमे वागुवाचाशरीरिणी । प्रसन्नाऽहं मुने कार्यसिद्धिस्तव भविष्यति
व्रत पूर्ण झाल्यावर, आकाशवाणी झाली: 'हे मुनी, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तुझे कार्य नक्कीच सफल होईल.'
भूभारहरणार्थाय मया संप्रेषितो हरिः । वसुदेवस्य देवक्यां स्वांशेनावतरिष्यति
पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी मी हरिला पाठवले आहे; तो वसुदेवाच्या पत्नी देवकीच्या पोटी स्वतःचा अंश घेऊन अवतार घेईल.
कंसभीत्या तमादाय बालमानकदुंदुभिः । प्रापयिष्यति सद्यस्तु गोकुले नन्दवेश्मनि
कंसाच्या भीतीने अनकदुंदुभी आपल्या मुलाला घेऊन, तो लगेचच गोळातील नंदाच्या घरी पोहोचवेल.
यशोदातनयां नीत्वा स्वगृहे कंसभूभुजे । दास्यत्यथ च तां हंतुं कंस आक्षेप्स्यति क्षितौ
नंतर यशोदेची कन्या घेऊन कंस, पृथ्वीचा राजा, तिला मारण्याचा प्रयत्न करील, पण ती त्याच्या हातून सुटून जाईल.
सा तद्धस्ताद्विनिर्गत्य सद्यो दिव्यवपुर्द्धरा । मदंशभूता विंध्याद्रौ करिष्यति जगद्धितम्
ती त्या हातातून बाहेर पडली आणि लगेच दिव्य रूप धारण करून, मदाचा स्वरूप घेऊन, विंध्य पर्वतावर जगाचे कल्याण करणार आहे.
इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रणम्य जगदम्बिकाम् । गर्गो मुनिः प्रसन्नात्मा मथुरामगमत्पुरीम्
हे शब्द ऐकून, गार्ग्य ऋषी शांत मनाने जगदंबेला वंदन करून मथुरा नगरीकडे गेले.