क्व मन्दगमनं कुत्र गदामादाय धावनम् । बुद्धिदा कालिका तेऽत्र चामुंडा परनायिका
हळू चालणे आणि गदा घेऊन धावणे यात काय साधर्म्य? इथे काळिका तुझी बुध्दी देणारी आहे आणि चामुंडा तुझी मुख्य आहे.
चंडिकामन्त्रमध्यस्था लालनेऽसुस्वरा शिवा । वाहनं मृगराडास्ते सर्वसत्त्वभयंकरः
तू चंडिकेच्या मंत्रांमध्ये वावरतेस, कोमलस्वर असलेली, शुभे. तुझं वाहन म्हणजे सिंहराजा, जो सर्व जीवांना भयभीत करणारा आहे.
वीणानादं परित्यज्य घंटानादं करोषि यत् । रूपयौवनयोः सर्वं विरोधि वरवर्णिनि
वीणेचा नाद सोडून तू आता घंटांचा आवाज करतोस; हे सगळं तुझ्या रूप आणि तारुण्याला विरोध करणारे आहे, हे तेजस्विनी.
यदि ते संगरेच्छाऽस्ति कुरूपा भव भामिनि । लम्बोष्ठी कुनखी क्रूरा ध्वांक्षवर्णा विलोचना
जर तुला खरोखरच युद्धाची इच्छा असेल, हे सुंदरिये, तर कुरूप हो—तुझे ओठ लांब असू दे, नखे वाकडी, डोळे क्रूर, आणि रंग गिधाडासारखा असू दे.
लम्बपादा कुदन्ती च मार्जारनयनाकृतिः । ईदृशं रूपमास्थाय तिष्ठ युद्धे स्थिरा भव
लांब पाय, वाकड्या दातांसह, मांजरासारख्या डोळ्यांचं रूप धारण कर आणि युद्धात ठाम उभी राहा.
कर्कशं वचनं ब्रूहि ततो युद्धं करोम्यहम् । ईदृशीं सुदतीं दृष्ट्वा न मे पाणिः प्रसीदति
कडक बोल बोल, मग मी तुझ्याशी लढेन; तुझे सुंदर दात पाहून माझ्या हाताला निर्धार होत नाही.
हन्तुं त्वां मृगशावाक्षि कामकांतोपमे मृधे । व्यास उवाच। इति ब्रुवाणं कामार्तं वीक्ष्य तं जगदम्बिका
हिरव्या डोळ्यांची, कामदेवासारखी सुंदर असलेल्या तुला मी युद्धात कसा मारू? व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे वासनेने पछाडलेल्या त्याला जगदंबेने पाहिले.
स्मितपूर्वमिदं वाक्यमुवाच भरतोत्तम । देव्युवाच। किं विषीदसि मन्दात्मन्कामबाणविमोहितः
हसत हसत तिने हे शब्द सांगितले: देवी म्हणाली, अरे मंदबुद्धी, कामाच्या बाणांनी गुंग झालेल्या, का निराश होतोस?
प्रेक्षिकाऽहं स्थिता मूढ कुरु कालिकया मृधम् । चामुण्डया वा कुर्वेते तव योग्ये रणांगणे
मी फक्त साक्षीदार म्हणून इथे उभी आहे, मूढा; काली किंवा चामुंडेशी लढ, ज्या तुला योग्य वाटतील त्या रणांगणावर.
प्रहरस्व यथाकामं नाहं त्वां योद्धुमुत्सहे । इत्युक्त्वा कालिकां प्राह देवी मधुरया गिरा
हवे तसे वार कर, मी तुझ्याशी लढण्यास तयार नाही. असे म्हणून देवीने मधुर शब्दांत कालीला संबोधले.
जह्येनं कालिके क्रूरे कुरूपप्रियमाहवे । व्यास उवाच। इत्युक्ता कालिका कालप्रेरिता कालरूपिणी
काळी, क्रूर काली, या युद्धात माझ्या आवडीप्रमाणे त्याचा वध कर. व्यास म्हणाले: असे सांगितल्यावर काळी, काळाच्या प्रेरणेने आणि काळाचे रूप घेऊन—
गदां प्रगृह्य तरसा तस्थावाजौ कृतोद्यमा । तयोः परस्परं युद्धं बभूवातिभयानकम्
तिने गदा उचलून वेगाने युद्धासाठी सज्ज झाली; दोघांमध्ये अतिशय भयंकर युद्ध सुरू झाले.
पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनां च महात्मनाम् । गदामुद्यम्य शुंभोऽथ जघान कालिकां रणे
सर्व देवता आणि मोठे ऋषी पाहत असताना, शुंभाने गदा उचलून युद्धात काळीवर प्रहार केला.
कालिका दैत्यराजानं गदया न्यहनद्भृशम्। बभंजास्य रथं चंडी गदया कनकोज्ज्वलम्
काळीने राक्षसांचा राजा शुंभावर जोरदार गदाप्रहार केला; चंडीने तिच्या गदाने त्याचा सोन्याचा तेजस्वी रथ फोडला.
खरान्हत्वा जघानाशु दारुकं दारुणस्वना। स पदातिर्गदां गुर्वी समादाय क्रुधान्वितः
कडक घोडे मारून, तिने भीषण आरोळी देत रथवानाला पटकन ठार केले; मग शुंभा पायदळावर येऊन, रागाने जड गदा उचलली.
कालिकाभुजयोर्मध्ये प्रहसन्नहनत्तदा । वंचयित्वा गदाघातं खड्गमादाय सत्वरा
काळीच्या दोन्ही हातांच्या मध्ये हसत त्याने प्रहार केला; तिच्या गदाप्रहाराला चुकवून, ती पटकन तलवार घेते.
चिच्छेदास्य भुजं सव्यं सायुधं चंदनार्चितम् । स छिन्नबाहुविरथो गदापाणि: परिप्लुतः
तिने त्याचा डावा हात, शस्त्रासह आणि चंदनाने सुशोभित, छाटून टाकला; हात तुटलेला, रथाविना, तरीही गदा हातात धरून तो रक्ताने माखला गेला.
अचिरेण समागत्य कालिकामहनत्तदा । काली च करवालेन भुजं तस्याथ दक्षिणम्
थोड्याच वेळात तो पुन्हा येऊन काळीवर प्रहार करतो; मग काळीने तिच्या तलवारीने त्याचा उजवा हात छाटला.
चिच्छेद प्रहसंती सा सगदं किल सांगदम् । कर्तुं पादप्रहारं स कुपितः प्रययौ जवात्
ती हसत त्याचा हात, गदा आणि कडे यांसह छाटते; तो रागाने वेगाने पायाने प्रहार करण्यासाठी धावतो.
काली चिच्छेद चरणौ खड्गेनास्य त्वरान्विता । सच्छिन्नकरपादोऽपि तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन्
काळीने तिच्या तलवारीने त्याचे दोन्ही पाय पटकन छाटले; तरीही हातपाय नसतानाही तो ओरडत राहिला, 'उभा राहा, उभा राहा!'
धावमानो ययावाशु कालिकां भीषयन्निव । तमागच्छंतमालोक्य कालिका कमलोपमम्
तो धावत जाऊन काळीला घाबरवायला पुढे आला; त्याला येताना पाहून, कमळासारखी सुंदर काळी—
चकर्त मस्तकं कंठाद्रुधिरौघवहं भृशम् । छिन्नेऽसौ मस्तके भूमौ पपात गिरिसन्निभः
तिने त्याचे मस्तक गळ्यापासून छाटले, त्यामुळे रक्ताचा मोठा प्रवाह वाहू लागला; डोके छाटल्यावर तो पर्वतासारखा जमिनीवर कोसळला.
प्राणा विनिर्ययुस्तस्य देहादुत्क्रम्य सत्वरम् । गतासुं पतितं दैत्यं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः
त्याचा प्राण पटकन शरीरातून निघून गेला; तो दैत्य मृत पडलेला पाहून सर्व देवता आणि इंद्र आश्चर्याने पाहू लागले.
तुष्टुवुस्तां तदा देवीं चामुंडां कालिकां तथा । ववुर्वाता: शिवास्तत्र दिशश्च विमला भृशम्
तेव्हा देवांनी त्या देवीचे, चामुंडेचे आणि काळिकेचे मोठ्या भक्तीने स्तुती केली; तिथे मंद वारे वाहू लागले आणि सर्व दिशाही निर्मळ झाल्या.
बभूवुश्चाग्नयो होमे प्रदक्षिणशिखाः शुभाः । हतशेषाश्च ये दैत्याः प्रणम्य जगदंबिकाम्
होमातील अग्नींच्या ज्वाळा उजवीकडे वळणाऱ्या आणि शुभ झाल्या; आणि जे काही दैत्य वाचले होते, त्यांनी जगदंबेला वंदन केले.
त्यक्त्वाऽऽयुधानि ते सर्वे पातालं प्रययुर्नृप । एतत्ते सर्वमाख्यातं देव्याश्चरितमुत्तमम्
ते सर्व आपली शस्त्रे टाकून पाताळात गेले, राजन; देवीचे हे सर्व उत्तम चरित्र तुला सांगितले आहे.
शुम्भादीनां वधं चैव सुराणां रक्षणं तथा । एतदाख्यानकं सर्वं पठन्ति भुवि मानवाः
शुंभ वगैरे दैत्यांचा वध आणि देवतांचे रक्षण—हे सर्व चरित्र पृथ्वीवर जो कोणी वाचतो,
शृण्वन्ति च सदा भक्त्या ते कृतार्था भवंति हि । अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनश्च धनं बहु
आणि नेहमी भक्तीने ऐकतो, त्याचे सर्व मनोरथ पूर्ण होतात; ज्यांना मूल नाही त्यांना मुले मिळतात, आणि गरीबांना भरपूर धन मिळते.
रोगी च मुच्यते रोगात्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । शत्रुतो न भयं तस्य य इदं चरितं शुभम्
रुग्ण रोगमुक्त होतो, सर्व इच्छा पूर्ण होतात; आणि जो या शुभ चरित्राचे पठण करतो त्याला शत्रूंचा कधीच भय राहत नाही.
अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः जनमेजय उवाच। महिमा वर्ण्यते सम्यक्चंडिकायास्त्वया मुने । केन चाराधिता पूर्वं चरित्रत्रययोगतः
जनमेजय म्हणाला: ऋषी, तू चंडिकेचे माहात्म्य नीट सांगितलेस; या तिन्ही चरित्रांच्या योगाने तिला पूर्वी कोणी पूजले होते?