प्राप्तेयं दैवरचिता नारी नरशतोत्तमा । नाशायास्मत्कुलस्येह सर्वथाऽतिबलाऽबला
ही स्त्री, दैवाने घडवलेली, शंभर पुरुषांपेक्षा श्रेष्ठ आहे. ती अत्यंत बलवान असो किंवा दुर्बल, आपल्या कुळाचा नाश करायला आली आहे.
वृथा किं सामवाक्यानि मया योज्यानि सांप्रतम् । हननायागता ह्येषा किं नु साम्ना प्रसीदति
आता मी विनंतीची वाणी कशासाठी वापरू? ही युद्धासाठी आली आहे, गोड बोलून ती शांत होईल का?
न दानैश्चालितुं योग्या नानाशस्त्रविभूषिता । भेदस्तु विफलः कामं सर्वदेववशानुगा
ही अनेक शस्त्रांनी सजलेली आहे, तिला दान देऊन वश करता येणार नाही. फूट पाडण्याचा प्रयत्नही व्यर्थ आहे, कारण ती सर्व देवांच्या इच्छेने चालते.
तस्मात्तु मरणं श्रेयो न संग्रामे पलायनम् । जयो वा मरणं वाऽद्य भवत्वेव यथाविधि
म्हणून, युद्धातून पळून जाण्यापेक्षा मृत्यूच श्रेष्ठ. आज विजय मिळो किंवा मृत्यू येवो, जे नशीबात आहे तेच होईल.
व्यास उवाच। इति संचिंत्यमानः स शुम्भः सत्त्वाश्रितोऽभवत् । युद्धाय सुस्थिरो भूत्वा तामुवाच पुरः स्थिताम्
व्यास म्हणतात: असे विचार करून शुंभाने धैर्य धरले आणि युद्धासाठी ठाम राहून, तिच्यासमोर उभा राहून बोलू लागला.
देवि युध्यस्व कान्तेऽद्य वृथाऽयं ते परिश्रमः । मूर्खाऽसि किल नारीणां नायं धर्मः कदाचन
देवी, सुंदरिये, आता लढा. तुझा हा सारा प्रयत्न व्यर्थ आहे. खरंच, तू स्त्रियांमध्ये मूर्ख आहेस; हा मार्ग स्त्रियांसाठी कधीच योग्य नाही.
नारीणां लोचने बाणा भ्रुवावेव शरासनम् । हावभावास्तु शस्त्राणि पुमाँल्लक्ष्यं विचक्षणः
स्त्रियांचे डोळे हे त्यांच्या बाणासारखे असतात, भुवया धनुष्यासारख्या, हावभाव हेच त्यांची शस्त्रे, आणि हुशार पुरुषच त्यांचा लक्ष्य असतो.
सन्नाहश्चांगरागोऽत्र रथश्चापि मनोरथः । मन्दप्रजल्पितं भेरीशब्दो नान्यः कदाचन
त्यांचे अंगरंग म्हणजेच त्यांचे कवच, कल्पनांचे रथ हेच त्यांचे वाहन, आणि हळुवार बोलणे म्हणजेच त्यांचा रणशिंग.
अन्यास्त्रधारणं स्त्रीणां स्त्रीणां विडंबनमसंशयम् । लज्जैव भूषणं कांते न च धार्ष्ट्यं कदाचन
स्त्रियांनी इतर शस्त्रे धरणे हे नक्कीच उपहासास्पद आहे. लाज हेच त्यांचे खरे अलंकार, धाडस नव्हे, हे सुंदरिये.
युध्यमाना वरा नारी कर्कशेवाभिदृश्यते । स्तनौ संगोपनीयौ वा धनुषः कर्षणे कथम्
लढणारी स्त्री कठोर वाटते, आकर्षक नाही. आणि स्तन झाकून ठेवून धनुष्य कसे ओढता येईल?
क्व मन्दगमनं कुत्र गदामादाय धावनम् । बुद्धिदा कालिका तेऽत्र चामुंडा परनायिका
हळू चालणे आणि गदा घेऊन धावणे यात काय साधर्म्य? इथे काळिका तुझी बुध्दी देणारी आहे आणि चामुंडा तुझी मुख्य आहे.
चंडिकामन्त्रमध्यस्था लालनेऽसुस्वरा शिवा । वाहनं मृगराडास्ते सर्वसत्त्वभयंकरः
तू चंडिकेच्या मंत्रांमध्ये वावरतेस, कोमलस्वर असलेली, शुभे. तुझं वाहन म्हणजे सिंहराजा, जो सर्व जीवांना भयभीत करणारा आहे.
वीणानादं परित्यज्य घंटानादं करोषि यत् । रूपयौवनयोः सर्वं विरोधि वरवर्णिनि
वीणेचा नाद सोडून तू आता घंटांचा आवाज करतोस; हे सगळं तुझ्या रूप आणि तारुण्याला विरोध करणारे आहे, हे तेजस्विनी.
यदि ते संगरेच्छाऽस्ति कुरूपा भव भामिनि । लम्बोष्ठी कुनखी क्रूरा ध्वांक्षवर्णा विलोचना
जर तुला खरोखरच युद्धाची इच्छा असेल, हे सुंदरिये, तर कुरूप हो—तुझे ओठ लांब असू दे, नखे वाकडी, डोळे क्रूर, आणि रंग गिधाडासारखा असू दे.
लम्बपादा कुदन्ती च मार्जारनयनाकृतिः । ईदृशं रूपमास्थाय तिष्ठ युद्धे स्थिरा भव
लांब पाय, वाकड्या दातांसह, मांजरासारख्या डोळ्यांचं रूप धारण कर आणि युद्धात ठाम उभी राहा.
कर्कशं वचनं ब्रूहि ततो युद्धं करोम्यहम् । ईदृशीं सुदतीं दृष्ट्वा न मे पाणिः प्रसीदति
कडक बोल बोल, मग मी तुझ्याशी लढेन; तुझे सुंदर दात पाहून माझ्या हाताला निर्धार होत नाही.
हन्तुं त्वां मृगशावाक्षि कामकांतोपमे मृधे । व्यास उवाच। इति ब्रुवाणं कामार्तं वीक्ष्य तं जगदम्बिका
हिरव्या डोळ्यांची, कामदेवासारखी सुंदर असलेल्या तुला मी युद्धात कसा मारू? व्यास म्हणाले: अशा प्रकारे वासनेने पछाडलेल्या त्याला जगदंबेने पाहिले.
स्मितपूर्वमिदं वाक्यमुवाच भरतोत्तम । देव्युवाच। किं विषीदसि मन्दात्मन्कामबाणविमोहितः
हसत हसत तिने हे शब्द सांगितले: देवी म्हणाली, अरे मंदबुद्धी, कामाच्या बाणांनी गुंग झालेल्या, का निराश होतोस?
प्रेक्षिकाऽहं स्थिता मूढ कुरु कालिकया मृधम् । चामुण्डया वा कुर्वेते तव योग्ये रणांगणे
मी फक्त साक्षीदार म्हणून इथे उभी आहे, मूढा; काली किंवा चामुंडेशी लढ, ज्या तुला योग्य वाटतील त्या रणांगणावर.
प्रहरस्व यथाकामं नाहं त्वां योद्धुमुत्सहे । इत्युक्त्वा कालिकां प्राह देवी मधुरया गिरा
हवे तसे वार कर, मी तुझ्याशी लढण्यास तयार नाही. असे म्हणून देवीने मधुर शब्दांत कालीला संबोधले.
जह्येनं कालिके क्रूरे कुरूपप्रियमाहवे । व्यास उवाच। इत्युक्ता कालिका कालप्रेरिता कालरूपिणी
काळी, क्रूर काली, या युद्धात माझ्या आवडीप्रमाणे त्याचा वध कर. व्यास म्हणाले: असे सांगितल्यावर काळी, काळाच्या प्रेरणेने आणि काळाचे रूप घेऊन—
गदां प्रगृह्य तरसा तस्थावाजौ कृतोद्यमा । तयोः परस्परं युद्धं बभूवातिभयानकम्
तिने गदा उचलून वेगाने युद्धासाठी सज्ज झाली; दोघांमध्ये अतिशय भयंकर युद्ध सुरू झाले.
पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनां च महात्मनाम् । गदामुद्यम्य शुंभोऽथ जघान कालिकां रणे
सर्व देवता आणि मोठे ऋषी पाहत असताना, शुंभाने गदा उचलून युद्धात काळीवर प्रहार केला.
कालिका दैत्यराजानं गदया न्यहनद्भृशम्। बभंजास्य रथं चंडी गदया कनकोज्ज्वलम्
काळीने राक्षसांचा राजा शुंभावर जोरदार गदाप्रहार केला; चंडीने तिच्या गदाने त्याचा सोन्याचा तेजस्वी रथ फोडला.
खरान्हत्वा जघानाशु दारुकं दारुणस्वना। स पदातिर्गदां गुर्वी समादाय क्रुधान्वितः
कडक घोडे मारून, तिने भीषण आरोळी देत रथवानाला पटकन ठार केले; मग शुंभा पायदळावर येऊन, रागाने जड गदा उचलली.
कालिकाभुजयोर्मध्ये प्रहसन्नहनत्तदा । वंचयित्वा गदाघातं खड्गमादाय सत्वरा
काळीच्या दोन्ही हातांच्या मध्ये हसत त्याने प्रहार केला; तिच्या गदाप्रहाराला चुकवून, ती पटकन तलवार घेते.
चिच्छेदास्य भुजं सव्यं सायुधं चंदनार्चितम् । स छिन्नबाहुविरथो गदापाणि: परिप्लुतः
तिने त्याचा डावा हात, शस्त्रासह आणि चंदनाने सुशोभित, छाटून टाकला; हात तुटलेला, रथाविना, तरीही गदा हातात धरून तो रक्ताने माखला गेला.
अचिरेण समागत्य कालिकामहनत्तदा । काली च करवालेन भुजं तस्याथ दक्षिणम्
थोड्याच वेळात तो पुन्हा येऊन काळीवर प्रहार करतो; मग काळीने तिच्या तलवारीने त्याचा उजवा हात छाटला.
चिच्छेद प्रहसंती सा सगदं किल सांगदम् । कर्तुं पादप्रहारं स कुपितः प्रययौ जवात्
ती हसत त्याचा हात, गदा आणि कडे यांसह छाटते; तो रागाने वेगाने पायाने प्रहार करण्यासाठी धावतो.
काली चिच्छेद चरणौ खड्गेनास्य त्वरान्विता । सच्छिन्नकरपादोऽपि तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन्
काळीने तिच्या तलवारीने त्याचे दोन्ही पाय पटकन छाटले; तरीही हातपाय नसतानाही तो ओरडत राहिला, 'उभा राहा, उभा राहा!'