गच्छध्वं पामरा यूयं पातालं वा जलार्णवम् । जीविताशां स्थिरां कृत्वा त्यक्त्वात्रैवायुधानि च
"अरे दुष्टांनो, तुम्ही पाताळात जा किंवा समुद्रात लपून राहा. आता इथेच शस्त्रे टाका आणि जिवंत राहण्याची आशा धरून राहा."
अथवा मच्छराघातहतप्राणा रणाजिरे । प्राप्य स्वर्गसुखं सर्वे क्रीडन्तु विगतज्वराः
"किंवा, जर माझ्या बाणांनी तुम्ही रणभूमीत मारले गेलात, तर सर्वजण दुःखमुक्त होऊन स्वर्गसुख मिळवा आणि तिथे आनंदाने खेळा."
कातरत्वं च शूरत्वं न भवत्येव सर्वथा । ददाम्यभयदानं वै यान्तु सर्वे यथासुखम्
"भीती आणि शौर्य हे नेहमीच येतात असे नाही; मी तुम्हाला निर्भयतेचे वरदान देते—सर्वजण हवे तसे निघून जावोत."
व्यास उवाच इत्याकर्ण्य वचस्तस्या निशुम्भो मदगर्वितः । निशितं खड्गमादाय चर्म चैवाष्टचन्द्रकम्
व्यास म्हणाले: तिचे शब्द ऐकून, मदाने फुगलेला निशुंभ, धारदार तलवार आणि आठ चंद्रांनी सजलेली ढाल घेऊन उभा राहिला.
धावमानस्तु तरसासिना सिंहं मदोत्कटम् । जघानातिबलान्मूर्ध्नि भ्रामयञ्जगदम्बिकाम्
तो वेगाने धावत तलवारीने मदाने भरलेल्या सिंहाच्या डोक्यावर वार करू लागला आणि जगदंबेला सामोरा गेला.
ततो देवी स्वगदया वञ्चयित्वासिपातनम् । ताडयामास तं बाहोर्मूले परशुना तदा
मग देवीने त्याच्या तलवारीचा वार चुकवून, आपल्या गदेद्वारे त्याच्या हाताच्या मुळाशी कुऱ्हाडीने जबरदस्त प्रहार केला.
खड्गेन निहतः सोऽपि बाहुमूले महामदः । संस्तभ्य वेदनां भूयो जघान चण्डिकां तदा
तलवारीने हाताच्या मुळाशी मार खाऊनही, तो गर्विष्ठ वेदना दडपून पुन्हा चंडिकेवर तुटून पडला.
सापि घण्टास्वनं घोरं चकार भयदं नृणाम् । पपौ पुनः पुनः पानं निशुम्भं हन्तुमिच्छती
तिने भीषण घंटानाद केला, जो माणसांना घाबरवणारा होता, आणि निशुंभाचा वध करण्याची इच्छा ठेवून पुन्हा पुन्हा मद्यपान केले.
एवं परस्परं युद्धं बभूवातिभयप्रदम् । देवानां दानवानाञ्च परस्परजयैषिणाम्
अशा रीतीने, देव आणि दैत्य यांच्यात परस्पर विजयासाठी अतिशय भयानक युद्ध सुरू झाले.
पलादाः पक्षिणः क्रूराः सारमेयाश्च जम्बुकाः । ननृतुश्चातिसन्तुष्टा गृध्राः कङ्काश्च वायसाः
मांसभक्षक पक्षी, क्रूर कोल्हे, जंगली कुत्रे, गिधाडे, कावळे आणि घार हे सर्व अतिशय आनंदाने नाचू लागले.
रणभूर्भाति भूयिष्ठपतितासुरवर्ष्मकैः । रुधिरस्रावसंयुक्तैर्गजाश्वदेहसंकुला
रणभूमीवर बहुसंख्य पडलेल्या असुरांच्या मृतदेहांनी, रक्ताच्या प्रवाहांनी आणि हत्ती-घोड्यांच्या शवांनी ती जागा भरून गेली होती.
पतितान्दानवान्दृष्ट्वा निशुम्भोऽतिरुषान्वितः । प्रययौ चण्डिकां तूर्णं गदामादाय दारुणाम्
पडलेल्या दैत्यांना पाहून, निशुंभ प्रचंड संतापाने भरून, आपल्या भयानक गदेने चंडिकेकडे झपाट्याने धावला.
सिंहं जघान गदया मस्तके मदगर्वितः । प्रहृत्य च स्मितं कृत्वा पुनर्देवीमताडयत्
अहंकाराने भरलेल्या त्या राक्षसाने गदेद्वारे सिंहाच्या डोक्यावर जोरात प्रहार केला आणि हसत पुन्हा देवीवर हल्ला केला.
सापि तं कुपितातीव निशुम्भं पुरतः स्थितम् । प्रहरन्तं समीक्ष्याथ देवी वचनमब्रवीत्
समोर उभा असलेला, संतापलेला आणि वार करत असलेला निशुंभा पाहून देवीने त्याच्याकडे पाहून बोलली.
देव्युवाच तिष्ठ मन्दमते तावद्यावत्खड्गमिदं तव । ग्रीवायां प्रेरयाम्यस्माद् गन्तासि यमसादनम्
देवी म्हणाली, "अरे मूर्खा, थांब! मी हा तलवार तुझ्या मानेत घुसवते, मग तू यमाच्या घरात जाशील."
व्यास उवाच इत्युक्त्वा तरसा देवी कृपाणेन समाहिता । चिच्छेद मस्तकं तस्य निशुम्भस्याथ चण्डिका
व्यासी म्हणतो, "असं म्हणून देवीने निर्धाराने आणि वेगाने आपली तलवार चालवून निशुंभाचं डोकं छाटलं."
सच्छिन्नमस्तको देव्या कबन्धोऽतीव दारुणः । बभ्राम च गदापाणिस्त्रासयन्देवतागणान्
देवीने डोकं छाटल्यानंतरही, त्या भयानक धडाने, हातात गदा घेऊन, देवांना घाबरवत इकडून तिकडे धावपळ केली.
देवी तस्य शितैर्बाणैश्चिच्छेद चरणौ करौ । पपातोर्व्यां ततः पापी गतासुः पर्वतोपमः
देवीने तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे हातपाय छाटले; मग तो पापी, प्रचंड पर्वतासारखा, प्राण सोडून जमिनीवर कोसळला.
तस्मिन्निपतिते दैत्ये निशुम्भे भीमविक्रमे । हाहाकारो महानासीत्तत्सैन्ये भयकम्पिते
त्या भयंकर पराक्रमी निशुंभाचा पराभव होऊन तो पडल्यावर, त्याच्या सैन्यात भीतीने थरथर कापत मोठा आक्रोश उठला.
त्यक्त्वाऽऽयुधानि सर्वाणि सैनिकाः क्षतजाप्लुताः । जग्मुर्बुम्बारवं सर्वे कुर्वाणा राजमन्दिरम्
सर्व सैनिक रक्ताने माखलेले, आपली शस्त्रं टाकून, मोठ्या गोंगाटात राजवाड्याकडे पळाले.
तानागतान्सुसम्प्रेक्ष्य शुम्भः शत्रुनिषूदनः । पप्रच्छ क्व निशुम्भोऽसौ कथं भग्नाः पलायिताः ॥ ४२ तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञस्ते प्रोचुः प्रणता भृशम् । राजंस्ते निहतो भ्राता शेते समरमूर्धनि
ते सैनिक आलेले पाहून, शत्रूंचा संहार करणारा शुंभ म्हणाला, "निशुंभ कुठे आहे? तुम्ही कसे हरलात आणि पळून गेलात?"
तया निपातिताः शूरा ये च तेऽप्यनुजानुगाः । वयं त्वां कथितुं सर्वं वृत्तान्तं समुपागताः
राजाच्या हे ऐकून, ते सर्व योद्धे खाली मान घालून म्हणाले, "राजा, तुझा भाऊ रणांगणावर मारला गेला आहे."
निशुम्भो निहतस्तत्र तया चण्डिकयाधुना । न हि युद्धस्य कालोऽद्य तव राजन् रणाङ्गणे
त्याच्यासोबत असलेले वीरही तिच्या हातून मारले गेले; आम्ही घडलेली सगळी गोष्ट सांगायला आलो आहोत.
देवकार्यं समुद्दिश्य कापीयं परमाङ्गना । हन्तुं दैत्यकुलं नूनं प्राप्तेति परिचिन्तय
निशुंभाला चंडिकेने नुकताच ठार मारले आहे; आज रणभूमीत युद्ध करण्याची वेळ नाही, राजन.
नैषा प्राकृतयोषैव देवी शक्तिरनुत्तमा । अचिन्त्यचरिता क्वापि दुर्ज्ञेया दैवतैरपि
देवतांचे कार्य पूर्ण करण्यासाठी ती पराक्रमी देवी दैत्यांचा नाश करायला आली आहे, असे मनाशी ठरव.
नानारूपधरातीव मायामूलविशारदा । विचित्रभूषणा देवी सर्वायुधधरा शुभा
ती साधी स्त्री नाही; देवी ही सर्वोच्च शक्ती आहे, तिची कृत्ये अगम्य आहेत, देवांनाही समजणे कठीण आहे.
गहना गूढचरिता कालरात्रिरिवापरा । अपारपारगा पूर्णा सर्वलक्षणसंयुता
ती अनेक रूपे धारण करणारी, मायेत पारंगत, विलक्षण दागिने घातलेली, सर्व शस्त्रांनी सजलेली आणि मंगल आहे.
अन्तरिक्षस्थिता देवास्तां स्तुवन्त्यकुतोभयाः । देवकार्यञ्च कुर्वाणां श्रीदेवीं परमाद्भुताम्
ती गूढ आणि गहन स्वभावाची, काळरात्रीसारखी दुसरी, अगाध आणि पूर्ण, सर्व गुणांनी युक्त आहे.
पलायनं परो धर्मः सर्वथा देहरक्षणम् । रक्षिते किल देहेस्मिन्कालेऽस्मत्सुखताङ्गते
देवता आकाशात उभी असलेल्या, देवांचे कार्य करणाऱ्या त्या अद्भुत देवीचे निर्भयपणे स्तुती करतात.
संग्रामे विजयो राजन् भविता ते न संशयः । कालः करोति बलिनं समये निर्बलं क्वचित्
शरीराचं रक्षण करणं, पळून जाणं हेच सगळ्यात मोठं कर्तव्य आहे; शरीर वाचलं तर आपल्याला सुख मिळतं.