मरणं त्वनिवार्यं वै प्राणिनां कालकल्पितम् । तद्भयं जन्मनोपात्तं त्यजेत्को दुर्लभं यशः
मृत्यू सर्व प्राण्यांसाठी टाळता येत नाही, तो काळाने ठरलेला आहे; मग जन्मत:च मिळालेल्या भीतीने कोण दुर्मिळ कीर्ती सोडील?
निशुम्भाहं गमिष्यामि रथारूढो रणाजिरे । हत्वा तामागमिष्यामि नागमिष्यामि चान्यथा
मी, निशुंभ, रथावर बसून रणभूमीत जाईन; तिला मारून परत येईन, नाहीतर परत येणार नाही.
त्वं तु सेनायुतो वीर पार्ष्णिग्राहो भवस्व मे । तरसा तां शरैस्तीक्ष्णैर्नारीं नय यमालये
पण तू, वीर, सैन्यासह माझ्या मागे राहा; ती स्त्रीला तिखट बाणांनी वेगाने यमाच्या घरी पोहोचव.
निशुम्भ उवाच अहमद्य हनिष्यामि गत्वा दुष्टाञ्च कालिकाम् । आगमिष्याम्यहं शीघ्रं गृहीत्वा तामथाम्बिकाम्
निशुंभ म्हणाला: आज मी जाऊन त्या दुष्ट काळिकेला मारीन, आणि त्या अंबिकेला पकडून लवकरच परत येईन.
मा चिन्तां कुरु राजेन्द्र वराकायास्तु कारणे । क्वैषा बाला क्व मे बाहुवीर्यं विश्ववशङ्करम्
राजाधिराज, त्या दुबळी स्त्रीसाठी चिंता करू नकोस; ती कुठे आणि माझं जग जिंकणारं बळ कुठे!
त्यक्त्वाऽऽर्तिं विपुलां भ्रातर्भुंक्ष भोगाननुत्तमान् । आनयिष्याम्यहं कामं मानिनीं मानसंयुताम्
भाऊ, मोठी चिंता सोड आणि उत्तम सुखांचा उपभोग घे; मी तुझ्या इच्छेप्रमाणे ती अभिमानी, गर्विष्ठ स्त्री घेऊन येईन.
मयि तिष्ठति ते राजन्न युक्तं गमनं रणे । गत्वाहमानयिष्यामि तवार्थे वै जयश्रियम्
राजा, मी इथे असताना तुला रणात जाणं योग्य नाही. मीच जाऊन तुझ्यासाठी विजयाची कीर्ती घेऊन येईन.
व्यास उवाच इत्युक्त्वा भ्रातरं ज्येष्ठं कनीयान्बलगर्वितः । रथमास्थाय विपुलं सन्नद्धः स्वबलावृतः
व्यास म्हणाले: असं म्हणून आपल्या मोठ्या भावाला सांगून, लहान भाऊ, आपल्या बळाचा गर्व बाळगून, मोठ्या रथावर चढला, पूर्ण शस्त्रबद्ध झाला आणि आपल्या सैन्याने वेढलेला होता.
जगाम तरसा तूर्णं सङ्गरे कृतमङ्गलः । संस्तुतो बन्दिसूतैश्च सायुधः सपरिष्करः
तो शुभ कार्य करून, बड्या गायकांनी आणि सारथ्यांनी स्तुती करत असताना, शस्त्रांनी सज्ज होऊन, वेगाने रणभूमीकडे गेला.
युद्धात्प्रत्यागतानां रक्षसां शुम्भाय वार्तावर्णनम् व्यास उवाच निशुम्भो निश्चयं कृत्वा मरणाय जयाय वा । सोद्यमः सबलः शूरो रणे देवीमुपाययौ
व्यास म्हणाले: निशुंभाने मनाशी ठरवलं—मृत्यू किंवा विजय, यापैकी काहीही होवो—तो धैर्याने, सैन्यासह आणि पूर्ण तयारीने, रणात देवीकडे गेला.
तमाजगाम शुम्भोऽपि स्वबलेन समावृतः । प्रेक्षकोऽभूद्रणे राजा संग्रामरसपण्डितः
शुंभही आपल्या सैन्याने वेढून तिथे आला; युद्धाची गोडी जाणणारा राजा त्या लढाईत पाहणारा झाला.
गगने संस्थिता देवास्तदाभ्रपटलावृताः । दिदृक्षवस्तु संग्रामे सेन्द्रा यक्षगणास्तथा
त्या वेळी देवता आकाशात, मेघांनी झाकलेल्या, इंद्रासह आणि यक्षांच्या समूहासह, तो संग्राम पाहण्यासाठी उत्सुक होत्या.
निशुम्भोऽथ रणे गत्वा धनुरादाय शार्ङ्गकम् । चकार शरवृष्टिं स भीषयञ्जगदम्बिकाम्
मग निशुंभ रणात गेला, उत्तम धनुष्य उचललं आणि विश्वमातेवर बाणांचा मारा करून तिला घाबरवू लागला.
मुञ्चन्तं शरजालानि निशुम्भं चण्डिका रणे । वीक्ष्यादाय धनुः श्रेष्ठं जहास सुस्वरं मुहुः
निशुंभ रणात बाणांचा वर्षाव करताना पाहून, चंडिका देवीने आपलं उत्तम धनुष्य उचललं आणि वारंवार मधुर हास्य केलं.
उवाच कालिकां देवी पश्य मूर्खत्वमेतयोः । मरणायागतौ कालि मत्समीपमिहाधुना
देवी कालीला म्हणाली: काली, पाहा या दोघांची मूर्खपणा; हे दोघे आता माझ्या जवळ मृत्यूसाठी आले आहेत.
दृष्ट्वा दैत्यवधं घोरं रक्तबीजात्ययं तथा । जयाशां कुरुतस्त्वेतौ मोहितौ मम मायया
दैत्यांचा भयंकर वध आणि रक्तबीजाचा अंत पाहूनही, हे दोघे विजयाची आशा धरून माझ्या मायेमुळे भ्रमित झाले आहेत.
आशा बलवती ह्येषा न जहाति नरं क्वचित् । भग्नं हृतबलं नष्टं गतपक्षं विचेतनम्
ही आशा फार बलवान आहे; ती कधीही माणसाला सोडत नाही—even तो मोडलेला, शक्तिहीन, हरवलेला, मदतीविना आणि शुद्ध हरपलेला असला तरी.
आशापाशनिबद्धौ द्वौ युद्धाय समुपागतौ । निहन्तव्यौ मया कालि रणे शुम्भनिशुम्भकौ
आशेच्या दोरीने बांधलेले हे दोघे लढायला आले आहेत; काली, शुंभ आणि निशुंभ या दोघांचा मी रणात वध करणार आहे.
आसन्नमरणावेतौ सम्प्राप्तौ दैवमोहितौ । पश्यतां सर्वदेवानां हनिष्याम्यहमद्य तौ
आता या दोघांचा मृत्यू जवळ आला आहे आणि ते दैवाने भ्रमित झाले आहेत; आज सर्व देवतांच्या समोर मी त्यांचा वध करीन.
व्यास उवाच इत्युक्त्वा कालिकां चण्डी कर्णाकृष्टशरोत्करैः । छादयामास तरसा निशुम्भं पुरतः स्थितम्
व्यास म्हणाले: असं कालीला सांगून, चंडीने कानापर्यंत ओढलेले बाण झाडून, समोर उभ्या असलेल्या निशुंभावर वेगाने बाणांचा मारा केला.
दानवोऽपि शरांस्तस्याश्चिच्छेद निशितैः शरैः । तयोः परस्परं युद्धं बभूवातिभयानकम्
त्या राक्षसानेही आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी तिचे बाण छाटले; त्या दोघांमध्ये अतिशय भयंकर युद्ध सुरू झालं.
केसरी केशजालानि धुन्वानः सैन्यसागरम् । गाहयामास बलवान्सरसीं वारणो यथा
सिंहाने आपली केसांची जाळं हलवत, सैन्याच्या समुद्रात शिरून, त्यांना बुडवलं, जसं बलाढ्य हत्ती सरोवरात करतो.
नखैर्दन्तप्रहारैस्तु दानवान्पुरतः स्थितान् । चखाद च विशीर्णाङ्गान् गजानिव मदोत्कटान्
सिंहाने नखांनी आणि दातांनी समोर उभ्या असलेल्या राक्षसांना फाडलं आणि त्यांचे तुकडे करून, उन्मत्त हत्ती जसं करतो तसं त्यांना गिळलं.
एवं विमथ्यमाने तु सैन्ये केसरिणा तदा । अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ विकृष्टवरकार्मुकः
असं सिंहाने सैन्याचा नाश करत असताना, निशुंभाने आपलं उत्तम धनुष्य ताणून रणात पुढे धाव घेतली.
अन्येऽपि क्रुद्धा दैत्येन्द्रा देवीं हन्तुमुपाययुः । सन्दष्टदन्तरसना रक्तनेत्रा ह्यनेकशः
इतरही संतप्त दैत्यराज देवीला मारण्यासाठी पुन्हा पुन्हा तिच्याजवळ आले. त्यांच्या दातांमध्ये रागाने घट्ट चाव, डोळे रक्ताने भरलेले होते.
तत्राजगाम तरसा शुम्भः सैन्यसमावृतः । निहत्य कालिकां कोपाद्ग्रहीतुं जगदम्बिकाम्
तेव्हाच शुंभ आपल्या सैन्याने वेढलेला, प्रचंड वेगाने आला. त्याने रागाने काळीला ठार मारले आणि जगदंबेला पकडण्याचा प्रयत्न केला.
तत्रागत्य ददर्शाजावम्बिकाञ्च पुरःस्थिताम् । रौद्ररसयुतां कान्तां शृङ्गाररससंयुताम्
तेथे पोहोचल्यावर त्याने अंबिकेला समोर उभी पाहिले—ती रौद्र भावात असूनही अतिशय सुंदर, तिच्यात राग आणि प्रेम दोन्हींचा संगम होता.
तां वीक्ष्य विपुलापाङ्गीं त्रैलोक्यवरसुन्दरीम् । सुरक्तनयनां रम्यां क्रोधरक्तेक्षणां तथा
तिला पाहताना, तिच्या मोठ्या मोहक डोळ्यांकडे लक्ष गेले. ती तिन्ही लोकांत सर्वात सुंदर, तिचे डोळे खोल रक्तवर्णाचे, रागाने लाल झालेले होते.
विवाहेच्छां परित्यज्य जयाशां दूरतस्तथा । मरणे निश्चयं कृत्वा तस्थावाहितकार्मुकः
लग्नाची इच्छा आणि विजयाची आशा बाजूला ठेवून, त्याने मृत्यूचा निश्चय केला आणि धनुष्य सज्ज करून उभा राहिला.
तं तथा दानवं देवी स्मितपूर्वमिदं वचः । बभाषे शृण्वतां तेषां दैत्यानां रणमस्तके
मग देवीने हसत त्या दानवाला रणभूमीवर उपस्थित असलेल्या सर्व दैत्यांसमोर असे शब्द सांगितले—