निशुम्भ उवाच न वा पलायनं युक्तं न दुर्गग्रहणं तथा । युद्धमेव परं श्रेयः सर्वथैवानयानघ
निशुंभ म्हणाला: पळून जाणे योग्य नाही, किल्ला जिंकणेही योग्य नाही; सर्व प्रकारे युद्धच श्रेष्ठ आहे, हे निष्पाप.
ससैन्योऽहं गमिष्यामि रणे तु प्रवराश्रितः । हत्वा तामागमिष्यामि तरसा त्वबलामिमाम्
मी माझ्या सैन्यासह, उत्तम योद्ध्यांवर विश्वास ठेवून युद्धात जाईन; तिला मारून, मी लवकरच परत येईन, कारण ती दुर्बल आहे.
अथवा बलवद्दैवादन्यथा चेद्भविष्यति । मृते मयि त्वया कार्यं विमृश्य च पुनः पुनः
किंवा, दैवाने काही वेगळे घडले आणि मी मेलो, तर मग तू पुन्हा पुन्हा विचार करून योग्य ते कर.
इति तस्य वचः श्रुत्वा शुम्भः प्रोवाच चानुजम् । तिष्ठ त्वं चण्डमुण्डौ द्वौ गच्छेतां बलसंयुतौ
त्याचे बोल ऐकून, शुंभाने आपल्या भावाला म्हटले: तू इथेच थांब, आणि चंड व मुंड हे दोघे सैन्यासह पुढे जाऊ देत.
शशकग्रहणायात्र न युक्तं गजमोचनम् । चण्डमुण्डौ महावीरौ तां हन्तुं सर्वथा क्षमौ
सशकाला पकडायला हत्ती सोडणं योग्य नाही; चंड आणि मुंड हे दोघंही मोठे पराक्रमी आहेत, ते तिला मारायला पूर्णपणे समर्थ आहेत.
इत्युक्त्वा भ्रातरं शुम्भः सम्भाष्य च महाबलौ । उवाच वचनं राजा चण्डमुण्डौ पुरःस्थितौ
असं सांगून शुंभाने आपल्या भावाशी बोललं आणि मग समोर उभ्या असलेल्या चंड आणि मुंड या दोन्ही बलाढ्य वीरांना राजाने हे शब्द सांगितले.
गच्छतं चण्डमुण्डौ द्वौ स्वसैन्यपरिवारितौ । हन्तुं तामबलां शीघ्रं निर्लज्जां मदगर्विताम्
चंड आणि मुंड, तुम्ही दोघंही स्वतःच्या सैन्याने वेढून त्वरित जा आणि त्या निर्लज्ज, गर्विष्ठ स्त्रीला लवकरच ठार मारा.
गृहीत्वाथ निहत्याजौ कालिकां पिङ्गलोचनाम् । आगम्यतां महाभागौ कृत्वा कार्यं महत्तरम्
लढाईत काळीला, ती पिंगट डोळ्यांची आहे, पकडा आणि ठार मारा आणि हे मोठं काम पूर्ण करून, हे महाभागांनो, परत या.
सा नायाति गृहीतापि गर्विता चाम्बिका यदि । तदा बाणैर्महातीक्ष्णैर्हन्तव्याहवमण्डिता
ती गर्विष्ठ अंबिका पकडली गेल्यावरही जर आली नाही, तर तीला धारदार, तीक्ष्ण बाणांनी मारून टाका.
चण्डमुण्डवधेन देव्याश्चामुण्डेतिनामवर्णनम् व्यास उवाच इत्याज्ञप्तौ तदा वीरौ चण्डमुण्डौ महाबलौ । जग्मतुस्तरसैवाजौ सैन्येन महतान्वितौ
व्यास म्हणाले: असं आदेश मिळताच चंड आणि मुंड हे दोन्ही बलाढ्य वीर मोठ्या सैन्यासह झटपट लढाईसाठी निघाले.
दृष्ट्वा तत्र स्थितां देवीं देवानां हितकारिणीम् । ऊचतुस्तौ महावीर्यौ तदा सामान्वितं वचः
तेथे उभी असलेली, देवतांचा कल्याण करणारी देवी पाहून, त्या दोन्ही पराक्रमी वीरांनी तिला सौम्य शब्दांत बोलावलं.
बाले त्वं किं न जानासि शुम्भं सुरबलार्दनम् । निशुम्भञ्च महावीर्यं तुराषाड्विजयोद्धतम्
बाळे, तुला माहीत नाही का की शुंभ हा देवतांच्या बळाचा नाश करणारा आहे आणि निशुंभ हा मोठ्या सामर्थ्याचा, तूरष्कांना जिंकून गर्विष्ठ झालेला आहे?
त्वमेकासि वरारोहे कालिकासिंहसंयुता । जेतुमिच्छसि दुर्बुद्धे शुम्भं सर्वबलान्वितम्
सुंदरिणी, तू एकटीच आहेस, फक्त सिंहावर बसलेल्या काळीसोबत; मूर्खे, तू सर्व शक्ती असलेल्या शुंभाला हरवायचं ठरवतेस का?
मतिदः कोऽपि ते नास्ति नारी वापि नरोऽपि वा । देवास्त्वां प्रेरयन्त्येव विनाशाय तवैव ते
तुला सल्ला देणारा कोणीच नाही—ना स्त्री, ना पुरुष; देवतांनी तुला फक्त तुझ्या विनाशासाठीच पाठवलं आहे.
विमृश्य कुरु तन्वङ्गि कार्यं स्वपरयोर्बलम् । अष्टादशभुजत्वात्त्वं गर्वञ्च कुरुषे मृषा
कांतीवती, दोन्ही बाजूंचं बळ नीट विचार कर आणि मग कृती कर; अठरा हात असल्यामुळे तू उगीचच गर्व करतेस.
किं भुजैर्बहुभिर्व्यर्थैरायुधैः किं श्रमप्रदैः । शुम्भस्याग्रे सुराणां वै जेतुः समरशालिनः
असे अनेक हात किंवा शस्त्रं, जी फक्त कष्ट देतात, त्याचा काय उपयोग, जेव्हा समोर देवांना जिंकणारा, युद्धात पारंगत शुंभ आहे?
ऐरावतकरच्छेत्तुर्दन्तिदारणकारिणः । जयिनः सुरसङ्घानां कार्यं कुरु मनोगतम्
जो ऐरावताचा सोंड कापणारा, हत्ती फाडणारा आणि देवांच्या सैन्याचा पराभव करणारा आहे, त्याच्यासमोर तू मनाशी जे योग्य वाटेल ते कर.
वृथा गर्वायसे कान्ते कुरु मे वचनं प्रियम् । हितं तव विशालाक्षि सुखदं दुःखनाशनम्
सुंदरी, उगीच गर्व करू नकोस; माझं हिताचं, सुख देणारं आणि दुःख दूर करणारं हे बोल ऐक, विशाल नेत्रांची.
दुःखदानि च कार्याणि त्याज्यानि दूरतो बुधैः । सुखदानि च सेव्यानि शास्त्रतत्त्वविशारदैः
जे कृत्य दुःख देतात ती बुद्धिमान लोकांनी दूर ठेवावीत आणि जे सुख देतात ती शास्त्राचं तत्त्व जाणणाऱ्यांनी स्वीकारावीत.
चतुरासि पिकालापे पश्य शुम्भबलं महत् । प्रत्यक्षं सुरसङ्घानां मर्दनेन महोदयम्
तू बोलण्यात तर चतुर आहेस, पण शुंभाचं मोठं बळ पाहा, ज्याने देवांच्या सैन्याचा समोरच पराभव करून कीर्ती मिळवली आहे.
प्रत्यक्षञ्च परित्यज्य वृथैवानुमितिः किल । सन्देहसहिते कार्ये न विपश्चित्प्रवर्तते
प्रत्यक्ष अनुभव सोडून फक्त तर्कावर विसंबणं व्यर्थ आहे; शंका असलेल्या कामात ज्ञानी माणूस कधीच पडत नाही.
शत्रुः सुराणां परमः शुम्भः समरदुर्जयः । तस्मात्त्वां प्रेरयन्त्यत्र देवा दैत्येशपीडिताः
शुंभ हा देवतांचा सर्वात मोठा शत्रू आहे, युद्धात जिंकता येत नाही असा; म्हणूनच दैत्यराजाच्या छळामुळे देवतांनी तुला इथे पाठवलं आहे.
तस्मात्तद्वचनैः स्निग्धैर्वञ्चितासि शुचिस्मिते । दुःखाय तव देवानां शिक्षा स्वार्थस्य साधिका
मधुर बोलांनी देवांनी तुला फसवलं आहे, हसऱ्या मुखे. त्यांची शिकवण फक्त त्यांच्याच फायद्यासाठी होती, त्यामुळे तुला आणि देवांना दुःखच मिळालं.
कार्यमित्रं परिक्षिप्य धर्ममित्रं समाश्रयेत् । देवाः स्वार्थपराः कामं त्वामहं सत्यमब्रुवम्
फक्त कामापुरता मित्र सोडावा आणि नेहमी धर्मप्रिय मित्राचा आधार घ्यावा. देव सगळे आपापल्या फायद्यासाठीच वागतात, हे मी तुला खरं सांगितलं.
भज शुम्भं सुरेशानं जेतारं भुवनेश्वरम् । चतुरं सुन्दरं शूरं कामशास्त्रविशारदम् ॥ १६ ऐश्वर्यं सर्वलोकानां प्राप्स्यसे शुम्भशासनात् । निश्चयं परमं कृत्वा भर्तारं भज शोभनम्
शुंभ हा देवांचा स्वामी, जगाचा जिंकणारा, चतुर, देखणा, शूर आणि प्रेमकलेत निपुण आहे. त्याची भक्ती कर.
व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा चण्डस्य जगदम्बिका । मेघगम्भीरनिनदं जगर्ज पुनरब्रवीत्
शुंभाच्या आज्ञेने तुला सर्व लोकांचं राज्य मिळेल. ठाम निश्चय करून हा सुंदर पती स्वीकार.
गच्छ जाल्म मृषा किं त्वं भाषसे वञ्चकं वचः । त्यक्त्वा हरिहरादींश्च शुम्भं कस्माद्भजे पतिम्
व्यास म्हणतो: चंडाच्या या शब्दांनी जगदंबेने मेघासारखा गडगडाट केला आणि पुन्हा बोलली.
न मे कश्चित्पतिः कार्यो न कार्यं पतिना सह । स्वामिनी सर्वभूतानामहमेव निशामय
जा रे दुष्ट, खोटं बोलून फसवतोस काय? मी हरि, हर आणि इतरांना सोडून शुंभाला पती म्हणून का मानू?
शुम्भा मे बहवो दृष्टा निशुम्भाश्च सहस्रशः । घातिताश्च मया पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः
मला कोणत्याही पतीची गरज नाही, आणि पतीसोबत काहीच काम नाही. मीच सर्व सृष्टीची मालकीण आहे, हे जाणून ठेव.
ममाग्रे देववृन्दानि विनष्टानि युगे युगे । नाशं यास्यन्ति दैत्यानां यूथानि पुनरद्य वै
अनेक शुंभ आणि हजारो निशुंभ मी पाहिले आहेत; शेकडो दैत्य आणि दानव मी आधीच मारले आहेत.