नार्येका योद्धुकामास्ति समाह्वयति साम्प्रतम् । अहं गच्छामि संग्रामे त्वं वा गच्छ बलान्वितः
भाऊ, इथे काय करावं ते सांग, खरं खरं बोल. एकटी स्त्री लढायला तयार आहे आणि आपल्याला आव्हान देतेय. मी जाऊ का रणात, की तू, कारण तुझ्यातही मोठं बळ आहे.
यद्रोचते निशुम्भात्र तत्कर्तव्यं मया किल । निशुम्भ उवाच न मया न त्वया वीर गन्तव्यं रणमूर्धनि
इथे निशुंभाला जे आवडेल ते मी नक्की करीन." निशुंभ म्हणाला — "ना मी, ना तू, वीर, आपल्याला रणभूमीच्या अगदी पुढे जायचं नाही.
प्रेषयस्व महाराज त्वरितं धूम्रलोचनम् । स गत्वा तां रणे जित्वा गृहीत्वा चारुलोचनाम्
राजा, तू धूम्रलोचनाला लवकर पाठव. तो जाऊन तिला रणात हरवो आणि ती सुंदर डोळ्यांची देवी पकडून घे.
आगमिष्यति शुम्भात्र विवाहः संविधीयताम् । व्यास उवाच तन्निशम्य वचस्तस्य शुम्भो भ्रातुः कनीयसः ॥ ३५ कोपात्सम्प्रेषयामास पार्श्वस्थं धूम्रलोचनम् । शुम्भ उवाच धूम्रलोचन गच्छाशु सैन्येन महताऽऽवृतः
तो इथे परत येईल, शुंभा, आणि मग लग्नाची तयारी कर. व्यास म्हणतो — आपल्या लहान भावाचं हे बोलणं ऐकून, शुंभाने रागाने जवळ उभ्या असलेल्या धूम्रलोचनाला बोलावलं. शुंभ म्हणाला —
गृहीत्वाऽऽनय तां मुग्धां स्ववीर्यमदमोहिताम् । देवो वा दानवो वापि मनुष्यो वा महाबलः
धूम्रलोचना, मोठ्या सैन्यासह त्वरेने जा. ती भोळी आहे, स्वतःच्या बळाचा गर्व तिला आहे — तिला पकडून घे, मग ती देव असो, दानव असो किंवा बलवान मनुष्य असो.
तत्पार्ष्णिग्राहतां प्राप्तो हन्तव्यस्तरसा त्वया । तत्पार्श्ववर्तिनीं कालीं हत्वा संगृह्य तां पुनः
तिला मदतीला जो कुणी येईल, त्याला त्वरेने ठार कर. तिच्या जवळ असलेल्या काळीला मार, आणि तिला पकडून हे उत्तम कार्य करून लगेच परत ये.
शीघ्रमत्र समागच्छ कृत्वा कार्यमनुत्तमम् । रक्षणीया त्वया साध्वी मुञ्चन्ती मृदुमार्गणान्
ती सद्गुणी स्त्री आहे, जरी ती मऊ बाण सोडली तरी तिला जप. तिचं शरीर नाजूक आहे, कंबर बारीक आहे — वीर, तिला फार काळजीपूर्वक सांभाळ.
यत्नेन महता वीर मृदुदेहा कृशोदरी । तत्सहायाश्च हन्तव्या ये रणे शस्त्रपाणयः
रणात तिच्या मदतीला शस्त्र घेऊन येणारे सगळे मारले पाहिजेत. पण तिला काहीही झालं नाही पाहिजे; तिला मोठ्या प्रयत्नाने जपावं.
सर्वथा सा न हन्तव्या रक्षणीया प्रयत्नतः । व्यास उवाच इत्यादिष्टस्तदा राज्ञा तरसा धूम्रलोचनः
कशाही प्रकारे तिला मारू नकोस, तिला जपावं हेच सर्वात महत्त्वाचं. व्यास म्हणतो — राजाने असं सांगितल्यावर धूम्रलोचन वेगाने —
प्रणम्य शुम्भं सैन्येन भूतः शीघ्रं ययौ रणे । असाधूनां सहस्राणां षष्ट्या तेषां वृतस्तथा
शुंभाला वंदन करून, मोठ्या सैन्यासह रणात निघून गेला. त्याच्यासोबत साठ हजार दुष्ट लोक होते.
स ददर्श ततो देवीं रम्योपवनसंस्थिताम् । दृष्ट्वा तां मृगशावाक्षीं विनयेन समन्वितः
तिथे त्याने देवीला सुंदर बागेत उभं पाहिलं. ती हरिणाच्या डोळ्यांसारखी, नम्र होती — त्याने आदराने तिला विचारलं —
उवाच वचनं श्लक्ष्णं हेतुमद्रसभूषितम् । शृणु देवि महाभागे शुम्भस्त्वद्विरहातुरः
त्याने गोड, कारणयुक्त आणि योग्य शब्दांत तिला संबोधलं — "हे महाभाग्यवती देवी, ऐक — शुंभ तुझ्या विरहाने व्याकुळ झाला आहे."
दूतं प्रेषितवान्पार्श्वे तव नीतिविशारदः । रसभङ्गभयोद्विग्नः सामपूर्वं त्वयि स्वयम्
नितीमध्ये पारंगत असलेला एक दूत, आनंद हरवण्याची भीती मनात घेऊन, प्रथम गोड शब्दांनी तुझ्याजवळ पाठवला गेला.
तेनागत्य वचः प्रोक्तं विपरीतं वरानने । वचसा तेन मे भर्ता चिन्ताविष्टमना नृपः
त्या दूताने येऊन, सुंदर मुखवाली, विरुद्ध अर्थाचे शब्द सांगितले; त्या शब्दांमुळे माझा पती, राजा, चिंतेने ग्रासला गेला.
बभूव रसमार्गज्ञे शुम्भः कामविमोहितः । दूतेन तेन न ज्ञातं हेतुगर्भं वचस्तव
आनंदाच्या मार्गात पटाईत असलेला शुंभ, इच्छेने मोहून गेला; त्या दूतामार्फत तुझ्या शब्दांचा खरा हेतू त्याला समजला नाही.
यो मां जयति संग्रामे यदुक्तं कठिनं वचः । न ज्ञातस्तेन संग्रामो द्विविधः खलु मानिनि
'जो मला युद्धात जिंकेल,' हे कठोर शब्द त्याला उमगले नाहीत; अहंकारी सखी, त्याला हेही कळले नाही की युद्ध दोन प्रकारचे असते.
रतिजोऽथोत्साहजश्च पात्रभेदे विवक्षितः । रतिजस्त्वयि वामोरु शत्रोरुत्साहजः स्मृतः
एक युद्ध इच्छा उत्पन्न करते, दुसरे उत्साहातून येते, हे विरोधकाच्या स्वरूपावर ठरते; सुंदर जांघ असलेल्या तुझ्याबद्दल इच्छा, तर शत्रूविरुद्ध उत्साह असतो.
सुखदः प्रथमः कान्ते दुःखदश्चारिजः स्मृतः । जानाम्यहं वरारोहे भवत्या मानसं किल
पहिल्याने सुख मिळते, प्रिये, आणि शत्रुत्वातून जन्मलेले दुःख देते; सुंदर अंग असलेल्या, मला तुझ्या मनाचा खरा अर्थ कळतो.
रतिसंग्रामभावस्ते हृदये परिवर्तते । इति तज्ज्ञं विदित्वा मां त्वत्सकाशं नराधिपः
तुझ्या हृदयात इच्छेच्या युद्धाची भावना फिरते; हे जाणूनच राजाने मला तुझ्याजवळ पाठवले.
प्रेषयामास शुम्भोऽद्य बलेन महताऽऽवृतम् । चतुरासि महाभागे शृणु मे वचनं मृदु
आज शुंभाने मोठ्या सैन्याने तुला वेढले आहे; भाग्यवती, तू चतुर आहेस, माझे गोड बोल ऐक.
भज शुम्भं त्रिलोकेशं देवदर्पनिबर्हणम् । पट्टराज्ञी प्रिया भूत्वा भुंक्ष्व भोगाननुत्तमान्
तीनही लोकांचा स्वामी, देवांचा गर्व मोडणारा शुंभ याला स्वीकार; त्याची प्रिय राणी होऊन, श्रेष्ठ आनंद उपभोग.
जेष्यति त्वां महाबाहुः शुम्भः कामबलार्थवित् । विचित्रान्कुरु हावांस्त्वं सोऽपि भावान्करिष्यति
महाबाहू, इच्छेच्या शक्तीत पारंगत शुंभ तुला जिंकेल; तू वेगवेगळ्या चाळ्या दाखव, तोही तशाच भावना दाखवेल.
भविष्यति कालिकेयं तत्र वै नर्मसाक्षिणी । एवं सङ्गरयोगेन पतिर्मे परमार्थवित्
तेथे काली साक्षी म्हणून उपस्थित राहील; अशा प्रकारे युद्धाच्या संयोगातून माझा पती, जो खरा अर्थ जाणतो—
जित्वा त्वां सुखशय्यायां परिश्रान्तां करिष्यति । रक्तदेहां नखाघातैर्दन्तैश्च खण्डिताधराम्
तुला जिंकून, थकलेल्या अवस्थेत तुला सुखाच्या शय्येवर ठेवेल; तुझे शरीर रक्ताळलेले, ओठ नखांनी व दातांनी जखमी झालेले असतील.
स्वेदक्लिन्नां प्रभग्नां त्वां संविधास्यति भूपतिः । भविता मानसः कामो रतिसंग्रामजस्तव
घामाने ओले व थकलेले असताना, राजा तुला सांभाळेल; इच्छेचे युद्ध झाल्यावर तुझ्या मनात प्रेम जागृत होईल.
दर्शनाद्वश एवास्ते शुम्भः सर्वात्मना प्रिये । वचनं कुरु मे पथ्यं हितकृच्चापि पेशलम्
फक्त तुझ्या दर्शनाने शुंभ पूर्णपणे तुझ्या अधीन झाला आहे, प्रिये; माझे हितकारक, योग्य आणि गोड शब्द बोल.
भज शुम्भं गणाध्यक्षं माननीयातिमानिनी । मन्दभाग्याश्च ते नूनं ह्यस्त्रयुद्धप्रियाश्च ये
शुंभ, गणांचा प्रमुख, याला स्वीकार, अहंकार असलेल्या मध्ये तू श्रेष्ठ आहेस; ज्यांना नशीब कमी असते, त्यांनाच शस्त्रयुद्ध आवडते.
न तदर्हासि कान्ते त्वं सदा सुरतवल्लभे । अशोकं कुरु राजानं पादाघातविकासितम्
हे प्रिये, तू त्यासाठी योग्य नाहीस, तू नेहमीच सुखाची आवडती आहेस; तुझ्या पायांच्या स्पर्शाने ज्याचे मुख फुलते, अशा राजाला आनंदी कर.
बकुलं सीधुसेकेन तथा कुरबकं कुरु
बकुळ फुलांना मद्याने फुलव, आणि कुरबक फुलांनाही तसंच फुलव.
देव्यासह युद्धाय चण्डमुण्डप्रेषणम् व्यास उवाच इत्युक्त्वा विररामासौ वचनं धूम्रलोचनः । प्रत्युवाच तदा काली प्रहस्य ललितं वचः
देवीसोबत युद्धासाठी चंड आणि मुंड यांना पाठविण्यात आले.