निर्जने श्लक्ष्णया वाचा वचनं वचनान्मम । त्वां ज्ञात्वा बलिनां श्रेष्ठं सुन्दराणां च सुन्दरम्
एकांतात, गोड शब्दात माझे म्हणणे सांग. मी तुला बलवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि सुंदरांमध्ये सर्वात देखणा समजते—
दातारं गुणिनं शूरं सर्वविद्याविशारदम् । जेतारं सर्वदेवानां दक्षं चोग्रं कुलोत्तरम्
तू उदार, गुणी, शूर, सर्व विद्या जाणणारा, सर्व देवांना जिंकणारा, कुशल, कठोर आणि आपल्या कुळातील श्रेष्ठ आहेस—
भोक्तारं सर्वरत्नानां स्वाधीनं स्वबलोन्नतम् । पतिकामास्म्यहं सत्यं तव योग्या नराधिप
तू सर्व रत्ने उपभोगणारा, स्वतंत्र आणि आपल्या बळावर मोठा झालेला आहेस. मी खरंच तुला पती म्हणून इच्छिते, राजाधिराज, आणि मी तुझ्यासाठी योग्य आहे.
स्वेच्छया नगरे तेऽत्र समायाता महामते । ममास्ति कारणं किञ्चिद्विवाहे राक्षसोत्तम
माझ्या इच्छेने मी तुझ्या नगरीत आले आहे, हे बुद्धिमान. पण, हे श्रेष्ठ राक्षस, माझ्या विवाहासाठी एक कारण आहे.
बालभावाद्व्रतं किञ्चित्कृतं राजन्मया पुरा । क्रीडन्त्या च वयस्याभिः सहैकान्ते यदृच्छया
लहानपणी, राजन, मी एकदा माझ्या मैत्रिणींशी एकांतात खेळताना सहज एक व्रत घेतले होते.
स्वदेहबलदर्पेण सखीनां पुरतो रहः । मत्समानबलः शूरो रणे मां जेष्यति स्फुटम्
माझ्या स्वतःच्या बळाचा गर्व वाटून, मैत्रिणींसमोर एकांतात मी म्हटले, ‘जो माझ्याएवढा बळवान शूर वीर युद्धात मला स्पष्टपणे जिंकेल—’
तं वरिष्याम्यहं कामं ज्ञात्वा तस्य बलाबलम् । जहसुर्वचनं श्रुत्वा सख्यो विस्मितमानसाः
‘त्यालाच मी माझ्या इच्छेने निवडेन, त्याचे बळ आणि दुर्बळता ओळखून.’ हे माझे बोल ऐकून, माझ्या मैत्रिणी आश्चर्यचकित होऊन हसल्या.
किमेतया कृतं क्रूरं व्रतमद्भुतमाशु वै । तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र ज्ञात्वा मे हीदृशं बलम्
‘हिने किती कठीण आणि आश्चर्यकारक व्रत घेतले!’ म्हणून, राजेंद्र, तूही माझे असे बळ ओळखून—
जित्वा मां स्वबलेनात्र वाञ्छितं कुरु चात्मनः । त्वं वा तवानुजो भ्राता समेत्य समराङ्गणे । जित्वा मां समरेणात्र विवाहं कुरु सुन्दर
इथे स्वतःच्या बळावर मला जिंक आणि आपली इच्छा पूर्ण कर. तू किंवा तुझा भाऊ, दोघांनी मिळून रणांगणात मला जिंकल्यावरच, हे सुंदर, विवाह कर.
देवीमाहात्म्ये देवीपार्श्वे धूम्रलोचनदूतप्रेषणम् व्यास उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स दूतः प्राह विस्मितः । किं ब्रूषे रुचिरापाङ्गि स्त्रीस्वभावाद्धि साहसात्
व्यास म्हणाले: देवीचे ते बोल ऐकून दूत आश्चर्यचकित झाला आणि म्हणाला, ‘हे सुंदर डोळ्यांची, तू काय बोलतेस? स्त्रियांना असे धाडस असणे स्वाभाविकच आहे.’
इन्द्राद्या निर्जिता येन देवा दैत्यास्तथापरे । तं कथं समरे देवि जेतुमिच्छसि भामिनि
ज्याने इंद्र आणि इतर देव, तसेच दैत्य यांना जिंकले, त्या शुंभाला युद्धात जिंकण्याची इच्छा तू कशी करतेस, हे सुंदर देवी?
त्रैलोक्ये तादृशो नास्ति यः शुम्भं समरे जयेत् । का त्वं कमलपत्राक्षि तस्याग्रे युधि साम्प्रतम्
त्रैलोक्यात असा कोणीच नाही जो युद्धात शुंभाला जिंकू शकेल. कमलासारख्या डोळ्यांची, तू कोण आहेस, त्याच्या समोर युद्धात उभी राहणारी?
अविचार्य न वक्तव्यं वचनं चापि सुन्दरि । बलं स्वपरयोर्ज्ञात्वा वक्तव्यं समयोचितम्
विचार न करता असे बोलू नये, हे सुंदर. आपले आणि दुसऱ्याचे बळ ओळखून, योग्य वेळी योग्य बोलावे.
त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भस्तव रूपेण मोहितः । त्वाञ्च प्रार्थयते राजा कुरु तस्येप्सितं प्रिये
त्रैलोक्याचा स्वामी शुंभ तुझ्या रूपावर मोहित झाला आहे; तो राजा तुला इच्छितो—त्याची इच्छा पूर्ण कर, प्रिये.
त्यक्त्वा मूर्खस्वभावं त्वं सम्मान्य वचनं मम । भज शुम्भं निशुम्भं वा हितमेतद् ब्रवीमि ते
मूर्खपणा सोड आणि माझे बोल आदराने ऐक. शुंभ किंवा निशुंभ यांना स्वीकार, मी हे तुझ्या हितासाठी सांगतो.
शृङ्गारः सर्वथा सर्वैः प्राणिभिः परया मुदा । सेवनीयो बुद्धिमद्भिर्नवानामुत्तमो यतः
प्रेम हे सर्व जीवांनी आनंदाने उपभोगावे असे आहे; बुद्धिमानांसाठी ते नेहमी नवीन आणि श्रेष्ठ असते.
नागमिष्यसि चेद् बाले संक्रुद्धः पृथिवीपतिः । अन्यानाज्ञाकरान्प्रेष्य बलान्नेष्यति साम्प्रतम्
बाळे, जर तू आली नाहीस तर रागावलेला पृथ्वीचा राजा इतर आज्ञाधारक लोकांना पाठवेल आणि ते तुला जबरदस्तीने घेऊन जातील.
केशेष्वाकृष्य ते नूनं दानवा बलदर्पिताः । त्वां नयिष्यन्ति वामोरु तरसा शुम्भसन्तिधौ
बळावर गर्व केलेले दानव नक्कीच तुझे केस ओढून, सुडौल जांघ असलेल्या, तुला झटपट शुंभाच्या समोर नेतील.
स्वलज्जां रक्ष तन्वङ्गि साहसं सर्वथा त्यज । मानिता गच्छ तत्पार्श्वे मानपात्रं यतोऽसि वै
नाजूक अंग असलेल्या, स्वतःची लाज राख आणि धाडस सोडून दे. तू सन्मानास पात्र आहेस, म्हणून आदराने त्याच्या जवळ जा.
क्व युद्धं निशितैर्बाणैः क्व सुखं रतिसङ्गजम् । सारासारं परिच्छेद्य कुरु मे वचनं पटु
तीक्ष्ण बाणांनी केलेल्या युद्धाला आणि संगमातून मिळणाऱ्या आनंदाला काय तोड आहे? काय योग्य आणि काय अयोग्य, हे ओळख आणि माझे शहाणपणाचे बोल ऐक.
भज शुम्भं निशुम्भं वा लब्धासि परमं सुखम् । देव्युवाच सत्यं दूत महाभाग प्रवक्तुं निपुणो ह्यसि
शुंभ किंवा निशुंभ यांना स्वीकार, तुला परम सुख मिळेल. देवी म्हणाली: खरेच, दूत, तू बोलण्यात कुशल आहेस.
निशुम्भशुम्भौ जानामि बलवन्ताविति ध्रुवम् । प्रतिज्ञा मे कृता बाल्यादन्यथा सा कथं भवेत्
मला माहीत आहे की निशुंभ आणि शुंभ हे नक्कीच बलवान आहेत; पण मी लहानपणी एक वचन दिले होते—ते कसे बदलू शकते?
तस्माद् ब्रूहि निशुम्भञ्च शुम्भं वा बलवत्तरम् । विना युद्धं न मे भर्ता भविता कोऽपि सौष्ठवात्
म्हणून सांग, निशुंभ की शुंभ, यांपैकी कोण बलवान आहे; युद्धाशिवाय माझा पती कोणीच होऊ शकत नाही, हे माझे ठाम निश्चय आहे.
जित्वा मां तरसा कामं करं गृह्णातु साम्प्रतम् । युद्धेच्छया समायातां विद्धि मामबलां नृप
जो मला बळाने जिंकेल, त्यानेच माझा हात घ्यावा; हे राजन, मी येथे युद्धाची इच्छा घेऊन आले आहे आणि मी दुर्बल नाही, हे जाण.
युद्धं देहि समर्थोऽसि वीरधर्मं समाचर । बिभेषि मम शूलाच्चेत्पातालं गच्छ मा चिरम्
तुला जमत असेल तर मला युद्ध दे आणि वीरधर्म पाळ; माझ्या शूळाचा भिती वाटत असेल तर उशीर न करता पाताळात जा.
त्रिदिवं च धरां त्यक्त्वा जीवितेच्छा यदस्ति ते । इति दूत वदाशु त्वं गत्वा स्वपतिमादरात्
तुला जर जीव वाचवायचा असेल तर स्वर्ग आणि पृथ्वी सोडून दे; म्हणून, हे दूत, तू लवकर जा आणि आदराने आपल्या स्वामीला सांग.
स विचार्य यथायुक्तं करिष्यति महाबलः । संसारे दूतधर्मोऽयं यत्सत्यं भाषणं किल
तो महाबली योग्य ते विचार करून वागेल; या जगात दूताचा धर्म म्हणजे सत्य बोलणे हेच आहे.
शत्रौ पत्यौ च धर्मज्ञ तथा त्वं कुरु मा चिरम् । व्यास उवाच अथ तद्वचनं श्रुत्वा नीतिमद्बलसंयुतम्
शत्रू आणि पती यांच्याबद्दल धर्म जाणणाऱ्या, तू उशीर न करता तसेच कर. व्यास म्हणतात: मग ती नीतीयुक्त आणि बळकट वचने ऐकून,
हेतुयुक्तं प्रगल्पञ्च विस्मितः प्रययौ तदा । गत्वा दैत्यपतिं दूतो विचार्य च पुनः पुनः
कारणासहित आणि धीट असे ते बोल ऐकून, तो दूत आश्चर्यचकित होऊन निघून गेला; दैत्याधिपतीकडे जाऊन पुन्हा पुन्हा विचार करू लागला.
प्रणम्य पादयोः प्रह्वः प्रत्युवाच नृपञ्ज तम् । राजनीतिकरं वाक्यं मृदुपूर्वं प्रियं वचः
त्याने विनम्रपणे पायांवर नमस्कार करून त्या दैत्यराजाला राजकीय नीतीने, मृदू आणि प्रिय शब्दांनी उत्तर दिले.