सदा सौभाग्यसंयुक्ता भविष्यसि वरानने । यत्र ते रमते चित्तं तत्र क्रीडस्व सुन्दरि
सुंदर मुख असलेल्या, तू नेहमीच सौभाग्यवती राहशील. तुझे मन जिथे रमते, तिथे तू आनंदाने विहार कर, हे सुंदर स्त्री.
इति तस्य वचश्चित्ते विमृश्य मदमन्थरे । वक्तव्यं यद्भवेत्प्रेम्णा तद् ब्रूहि मधुरं वचः
त्याची वचने मनात ठेवून, कामाने भरलेले मन असताना, प्रेमाने जे बोलावे लागेल ते गोड शब्द तू सांग.
शुम्भाय चञ्चलापाङ्गि तद्ब्रवीम्यहमाशु वै । व्यास उवाच तद्दूतवचनं श्रुत्वा स्मितं कृत्वा सुपेशलम्
चंचल डोळ्यांनो, मी ते शुंभाला लवकरच सांगतो. व्यास म्हणतो — दूताची वचने ऐकून, तिने सुंदर हास्य केले.
तं प्राह मधुरां वाचं देवी देवार्थसाधिका । देव्युवाच जानाम्यहं निशुम्भं च शुम्भं चातिबलं नृपम्
देवकार्य साधणारी देवी त्याला गोड शब्द बोलली. देवी म्हणाली — मी निशुंभ आणि शुंभ या अतिशय बलाढ्य राजांना ओळखते.
जेतारं सर्वदेवानां हन्तारञ्चैव विद्विषाम् । राशिं सर्वगुणानाञ्च भोक्तारं सर्वसम्पदाम्
तो सर्व देवांचा विजेता, शत्रूंचा संहार करणारा, सर्व गुणांचा धनी आणि सर्व संपत्तीचा उपभोग घेणारा आहे.
दातारं चातिशूरं च सुन्दरं मन्मथाकृतिम् । द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युक्तमवध्यं सुरमानुषैः
तो दानशूर, अतिशय पराक्रमी आणि मदनासारखा देखणा आहे. बत्तीस शुभ लक्षणांनी युक्त, देव आणि माणसांना मारता न येणारा आहे.
ज्ञात्वा समागतास्स्म्यत्र द्रष्टुकामा महासुरम् । रत्नं कनकमायाति स्वशोभाधिकवृद्धये
हे जाणून, मी या ठिकाणी त्या महादैत्याला पाहण्यासाठी आले आहे. सुवर्णरत्न आपल्या तेजात वाढ करण्यासाठी येत आहे.
तत्राहं स्वपतिं द्रष्टुं दूरादेवागतास्मि वै । दृष्टा मया सुराः सर्वे मानवा भुवि मानदाः
म्हणूनच, मी माझ्या पतीला पाहण्यासाठी दूरवरून आले आहे. मी सर्व देवांना आणि पृथ्वीवरील मान्यवर माणसांनाही पाहिले आहे.
गन्धर्वा राक्षसाश्चान्ये ये चातिप्रियदर्शनाः । सर्वे शुम्भभयाद्भीता वेपमाना विचेतसः
गंधर्व, राक्षस आणि इतर जे फारच देखणे आहेत, ते सगळे शुंभाच्या भीतीने घाबरले, थरथर कापू लागले आणि त्यांचे भान हरपले.
श्रुत्वा शुम्भगुणानत्र प्राप्तास्म्यद्य दिदृक्षया । गच्छ दूत महाभाग ब्रूहि शुम्भं महाबलम्
शुंभाचे गुण ऐकून मी आज त्याला पाहण्यासाठी इथे आले आहे. हे दूत, तू जा आणि त्या बलाढ्य शुंभाला माझे बोल सांग.
निर्जने श्लक्ष्णया वाचा वचनं वचनान्मम । त्वां ज्ञात्वा बलिनां श्रेष्ठं सुन्दराणां च सुन्दरम्
एकांतात, गोड शब्दात माझे म्हणणे सांग. मी तुला बलवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि सुंदरांमध्ये सर्वात देखणा समजते—
दातारं गुणिनं शूरं सर्वविद्याविशारदम् । जेतारं सर्वदेवानां दक्षं चोग्रं कुलोत्तरम्
तू उदार, गुणी, शूर, सर्व विद्या जाणणारा, सर्व देवांना जिंकणारा, कुशल, कठोर आणि आपल्या कुळातील श्रेष्ठ आहेस—
भोक्तारं सर्वरत्नानां स्वाधीनं स्वबलोन्नतम् । पतिकामास्म्यहं सत्यं तव योग्या नराधिप
तू सर्व रत्ने उपभोगणारा, स्वतंत्र आणि आपल्या बळावर मोठा झालेला आहेस. मी खरंच तुला पती म्हणून इच्छिते, राजाधिराज, आणि मी तुझ्यासाठी योग्य आहे.
स्वेच्छया नगरे तेऽत्र समायाता महामते । ममास्ति कारणं किञ्चिद्विवाहे राक्षसोत्तम
माझ्या इच्छेने मी तुझ्या नगरीत आले आहे, हे बुद्धिमान. पण, हे श्रेष्ठ राक्षस, माझ्या विवाहासाठी एक कारण आहे.
बालभावाद्व्रतं किञ्चित्कृतं राजन्मया पुरा । क्रीडन्त्या च वयस्याभिः सहैकान्ते यदृच्छया
लहानपणी, राजन, मी एकदा माझ्या मैत्रिणींशी एकांतात खेळताना सहज एक व्रत घेतले होते.
स्वदेहबलदर्पेण सखीनां पुरतो रहः । मत्समानबलः शूरो रणे मां जेष्यति स्फुटम्
माझ्या स्वतःच्या बळाचा गर्व वाटून, मैत्रिणींसमोर एकांतात मी म्हटले, ‘जो माझ्याएवढा बळवान शूर वीर युद्धात मला स्पष्टपणे जिंकेल—’
तं वरिष्याम्यहं कामं ज्ञात्वा तस्य बलाबलम् । जहसुर्वचनं श्रुत्वा सख्यो विस्मितमानसाः
‘त्यालाच मी माझ्या इच्छेने निवडेन, त्याचे बळ आणि दुर्बळता ओळखून.’ हे माझे बोल ऐकून, माझ्या मैत्रिणी आश्चर्यचकित होऊन हसल्या.
किमेतया कृतं क्रूरं व्रतमद्भुतमाशु वै । तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र ज्ञात्वा मे हीदृशं बलम्
‘हिने किती कठीण आणि आश्चर्यकारक व्रत घेतले!’ म्हणून, राजेंद्र, तूही माझे असे बळ ओळखून—
जित्वा मां स्वबलेनात्र वाञ्छितं कुरु चात्मनः । त्वं वा तवानुजो भ्राता समेत्य समराङ्गणे । जित्वा मां समरेणात्र विवाहं कुरु सुन्दर
इथे स्वतःच्या बळावर मला जिंक आणि आपली इच्छा पूर्ण कर. तू किंवा तुझा भाऊ, दोघांनी मिळून रणांगणात मला जिंकल्यावरच, हे सुंदर, विवाह कर.
देवीमाहात्म्ये देवीपार्श्वे धूम्रलोचनदूतप्रेषणम् व्यास उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स दूतः प्राह विस्मितः । किं ब्रूषे रुचिरापाङ्गि स्त्रीस्वभावाद्धि साहसात्
व्यास म्हणाले: देवीचे ते बोल ऐकून दूत आश्चर्यचकित झाला आणि म्हणाला, ‘हे सुंदर डोळ्यांची, तू काय बोलतेस? स्त्रियांना असे धाडस असणे स्वाभाविकच आहे.’
इन्द्राद्या निर्जिता येन देवा दैत्यास्तथापरे । तं कथं समरे देवि जेतुमिच्छसि भामिनि
ज्याने इंद्र आणि इतर देव, तसेच दैत्य यांना जिंकले, त्या शुंभाला युद्धात जिंकण्याची इच्छा तू कशी करतेस, हे सुंदर देवी?
त्रैलोक्ये तादृशो नास्ति यः शुम्भं समरे जयेत् । का त्वं कमलपत्राक्षि तस्याग्रे युधि साम्प्रतम्
त्रैलोक्यात असा कोणीच नाही जो युद्धात शुंभाला जिंकू शकेल. कमलासारख्या डोळ्यांची, तू कोण आहेस, त्याच्या समोर युद्धात उभी राहणारी?
अविचार्य न वक्तव्यं वचनं चापि सुन्दरि । बलं स्वपरयोर्ज्ञात्वा वक्तव्यं समयोचितम्
विचार न करता असे बोलू नये, हे सुंदर. आपले आणि दुसऱ्याचे बळ ओळखून, योग्य वेळी योग्य बोलावे.
त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भस्तव रूपेण मोहितः । त्वाञ्च प्रार्थयते राजा कुरु तस्येप्सितं प्रिये
त्रैलोक्याचा स्वामी शुंभ तुझ्या रूपावर मोहित झाला आहे; तो राजा तुला इच्छितो—त्याची इच्छा पूर्ण कर, प्रिये.
त्यक्त्वा मूर्खस्वभावं त्वं सम्मान्य वचनं मम । भज शुम्भं निशुम्भं वा हितमेतद् ब्रवीमि ते
मूर्खपणा सोड आणि माझे बोल आदराने ऐक. शुंभ किंवा निशुंभ यांना स्वीकार, मी हे तुझ्या हितासाठी सांगतो.
शृङ्गारः सर्वथा सर्वैः प्राणिभिः परया मुदा । सेवनीयो बुद्धिमद्भिर्नवानामुत्तमो यतः
प्रेम हे सर्व जीवांनी आनंदाने उपभोगावे असे आहे; बुद्धिमानांसाठी ते नेहमी नवीन आणि श्रेष्ठ असते.
नागमिष्यसि चेद् बाले संक्रुद्धः पृथिवीपतिः । अन्यानाज्ञाकरान्प्रेष्य बलान्नेष्यति साम्प्रतम्
बाळे, जर तू आली नाहीस तर रागावलेला पृथ्वीचा राजा इतर आज्ञाधारक लोकांना पाठवेल आणि ते तुला जबरदस्तीने घेऊन जातील.
केशेष्वाकृष्य ते नूनं दानवा बलदर्पिताः । त्वां नयिष्यन्ति वामोरु तरसा शुम्भसन्तिधौ
बळावर गर्व केलेले दानव नक्कीच तुझे केस ओढून, सुडौल जांघ असलेल्या, तुला झटपट शुंभाच्या समोर नेतील.
स्वलज्जां रक्ष तन्वङ्गि साहसं सर्वथा त्यज । मानिता गच्छ तत्पार्श्वे मानपात्रं यतोऽसि वै
नाजूक अंग असलेल्या, स्वतःची लाज राख आणि धाडस सोडून दे. तू सन्मानास पात्र आहेस, म्हणून आदराने त्याच्या जवळ जा.
क्व युद्धं निशितैर्बाणैः क्व सुखं रतिसङ्गजम् । सारासारं परिच्छेद्य कुरु मे वचनं पटु
तीक्ष्ण बाणांनी केलेल्या युद्धाला आणि संगमातून मिळणाऱ्या आनंदाला काय तोड आहे? काय योग्य आणि काय अयोग्य, हे ओळख आणि माझे शहाणपणाचे बोल ऐक.