दूत उवाच वरोरु त्रिदशारातिः शुम्भः सर्वाङ्गसुन्दरः । त्रैलोक्याधिपतिः शूरः सर्वजिद्राजते नृपः
दूत म्हणाला — सुंदर अंगांची मालकीण, शुंभ हा देवांचा शत्रू असून, तो प्रत्येक अंगाने देखणा आहे. तो पराक्रमी राजा, सर्वांचा विजेता आणि तिन्ही लोकांचा स्वामी म्हणून तेजाने झळकत आहे.
तेनाहं प्रेषितः कामं त्वत्सकाशं महात्मना । त्वद्रूपश्रवणासक्तचित्तेनातिविदूयता
त्या महात्म्याने, ज्याचे मन तुझ्या रूपाची कथा ऐकून पूर्णपणे वेडावले आहे, त्याने मला तुझ्याकडे पाठवले आहे.
वचनं तस्य तन्वङ्गि शृणु प्रेमपुरःसरम् । प्रणिपत्य यथा प्राह दैत्यानामधिपस्त्वयि
बारीक कंबर असलेल्या सुंदरी, प्रेमपूर्वक त्याने जी वचने सांगितली ती ऐक. दैत्यांचा अधिपती तुझ्यासमोर आदराने वाकून असे म्हणाला.
देवा मया जिताः सर्वे त्रैलोक्याधिपतिस्त्वहम् । यज्ञभागानहं कान्ते गह्णामीह स्थितः सदा
मी सर्व देवांना जिंकले आहे; मीच तिन्ही लोकांचा स्वामी आहे. सुंदर स्त्री, यज्ञातील भाग मीच घेतो आणि नेहमी येथेच राहतो.
हृतसारा कृता नूनं द्यौर्मया रत्नवर्जिता । यानि रत्नानि देवानां तानि चाहृतवानहम्
मी स्वर्गाचे सार काढून टाकले आहे आणि तिथेले सर्व रत्न काढून घेतले आहेत. देवांची जी रत्नं होती, ती मी सर्व मिळवली आहेत.
भोक्ताहं सर्वरत्नानां त्रिषु लोकेषु भामिनि । वशानुगाः सुराः सर्वे मम दैत्याश्च मानवाः
सुंदरी, तिन्ही लोकांतील सर्व रत्नांचा उपभोग मी घेतो. सर्व देव, दैत्य आणि माणसे माझ्या अधीन आहेत.
त्वद्गुणैः कर्णमागत्य प्रविश्य हृदयान्तरम् । त्वदधीनः कृतः कामं किङ्करोऽस्मि करोमि किम्
तुझे गुण माझ्या कानावर येऊन, हृदयाच्या आत खोलवर शिरले आहेत. त्यामुळे मी तुझ्या अधीन झालो आहे; मी तुझा दास आहे — मी काय करू?
त्वमाज्ञापय रम्भोरु तत्करोमि वशानुगः । दासोऽहं तव चार्वङ्गि रक्ष मां कामबाणतः
रंभेच्या खांद्यासारख्या जांघ असलेल्या सुंदरी, तू आज्ञा कर, मी तुझ्या इच्छेप्रमाणे सर्व काही करीन. मी तुझा दास आहे, मनोहर अंगवाली, मला कामबाणांपासून वाचव.
भज मां त्वं मरालाक्षि तवाधीनं स्मराकुलम् । त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा भुंक्ष्व भोगाननुत्तमान्
राजहंसासारख्या डोळ्यांची मालकीण, मला प्रेम कर; मी तुझ्या अधीन आहे, कामाने व्याकुळ झालो आहे. तिन्ही लोकांची स्वामिनी हो आणि श्रेष्ठ सुखांचा उपभोग घे.
तव चाज्ञाकरः कान्ते भवामि मरणावधि । अवध्योऽस्मि वरारोहे सदेवासुरमानुषैः
सुंदरी, मी तुझ्या आज्ञा मृत्यूपर्यंत पाळीन. माझे सौंदर्य असलेल्या स्त्री, मी देव, दैत्य आणि माणसांनी मारता येणार नाही असा आहे.
सदा सौभाग्यसंयुक्ता भविष्यसि वरानने । यत्र ते रमते चित्तं तत्र क्रीडस्व सुन्दरि
सुंदर मुख असलेल्या, तू नेहमीच सौभाग्यवती राहशील. तुझे मन जिथे रमते, तिथे तू आनंदाने विहार कर, हे सुंदर स्त्री.
इति तस्य वचश्चित्ते विमृश्य मदमन्थरे । वक्तव्यं यद्भवेत्प्रेम्णा तद् ब्रूहि मधुरं वचः
त्याची वचने मनात ठेवून, कामाने भरलेले मन असताना, प्रेमाने जे बोलावे लागेल ते गोड शब्द तू सांग.
शुम्भाय चञ्चलापाङ्गि तद्ब्रवीम्यहमाशु वै । व्यास उवाच तद्दूतवचनं श्रुत्वा स्मितं कृत्वा सुपेशलम्
चंचल डोळ्यांनो, मी ते शुंभाला लवकरच सांगतो. व्यास म्हणतो — दूताची वचने ऐकून, तिने सुंदर हास्य केले.
तं प्राह मधुरां वाचं देवी देवार्थसाधिका । देव्युवाच जानाम्यहं निशुम्भं च शुम्भं चातिबलं नृपम्
देवकार्य साधणारी देवी त्याला गोड शब्द बोलली. देवी म्हणाली — मी निशुंभ आणि शुंभ या अतिशय बलाढ्य राजांना ओळखते.
जेतारं सर्वदेवानां हन्तारञ्चैव विद्विषाम् । राशिं सर्वगुणानाञ्च भोक्तारं सर्वसम्पदाम्
तो सर्व देवांचा विजेता, शत्रूंचा संहार करणारा, सर्व गुणांचा धनी आणि सर्व संपत्तीचा उपभोग घेणारा आहे.
दातारं चातिशूरं च सुन्दरं मन्मथाकृतिम् । द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युक्तमवध्यं सुरमानुषैः
तो दानशूर, अतिशय पराक्रमी आणि मदनासारखा देखणा आहे. बत्तीस शुभ लक्षणांनी युक्त, देव आणि माणसांना मारता न येणारा आहे.
ज्ञात्वा समागतास्स्म्यत्र द्रष्टुकामा महासुरम् । रत्नं कनकमायाति स्वशोभाधिकवृद्धये
हे जाणून, मी या ठिकाणी त्या महादैत्याला पाहण्यासाठी आले आहे. सुवर्णरत्न आपल्या तेजात वाढ करण्यासाठी येत आहे.
तत्राहं स्वपतिं द्रष्टुं दूरादेवागतास्मि वै । दृष्टा मया सुराः सर्वे मानवा भुवि मानदाः
म्हणूनच, मी माझ्या पतीला पाहण्यासाठी दूरवरून आले आहे. मी सर्व देवांना आणि पृथ्वीवरील मान्यवर माणसांनाही पाहिले आहे.
गन्धर्वा राक्षसाश्चान्ये ये चातिप्रियदर्शनाः । सर्वे शुम्भभयाद्भीता वेपमाना विचेतसः
गंधर्व, राक्षस आणि इतर जे फारच देखणे आहेत, ते सगळे शुंभाच्या भीतीने घाबरले, थरथर कापू लागले आणि त्यांचे भान हरपले.
श्रुत्वा शुम्भगुणानत्र प्राप्तास्म्यद्य दिदृक्षया । गच्छ दूत महाभाग ब्रूहि शुम्भं महाबलम्
शुंभाचे गुण ऐकून मी आज त्याला पाहण्यासाठी इथे आले आहे. हे दूत, तू जा आणि त्या बलाढ्य शुंभाला माझे बोल सांग.
निर्जने श्लक्ष्णया वाचा वचनं वचनान्मम । त्वां ज्ञात्वा बलिनां श्रेष्ठं सुन्दराणां च सुन्दरम्
एकांतात, गोड शब्दात माझे म्हणणे सांग. मी तुला बलवानांमध्ये श्रेष्ठ आणि सुंदरांमध्ये सर्वात देखणा समजते—
दातारं गुणिनं शूरं सर्वविद्याविशारदम् । जेतारं सर्वदेवानां दक्षं चोग्रं कुलोत्तरम्
तू उदार, गुणी, शूर, सर्व विद्या जाणणारा, सर्व देवांना जिंकणारा, कुशल, कठोर आणि आपल्या कुळातील श्रेष्ठ आहेस—
भोक्तारं सर्वरत्नानां स्वाधीनं स्वबलोन्नतम् । पतिकामास्म्यहं सत्यं तव योग्या नराधिप
तू सर्व रत्ने उपभोगणारा, स्वतंत्र आणि आपल्या बळावर मोठा झालेला आहेस. मी खरंच तुला पती म्हणून इच्छिते, राजाधिराज, आणि मी तुझ्यासाठी योग्य आहे.
स्वेच्छया नगरे तेऽत्र समायाता महामते । ममास्ति कारणं किञ्चिद्विवाहे राक्षसोत्तम
माझ्या इच्छेने मी तुझ्या नगरीत आले आहे, हे बुद्धिमान. पण, हे श्रेष्ठ राक्षस, माझ्या विवाहासाठी एक कारण आहे.
बालभावाद्व्रतं किञ्चित्कृतं राजन्मया पुरा । क्रीडन्त्या च वयस्याभिः सहैकान्ते यदृच्छया
लहानपणी, राजन, मी एकदा माझ्या मैत्रिणींशी एकांतात खेळताना सहज एक व्रत घेतले होते.
स्वदेहबलदर्पेण सखीनां पुरतो रहः । मत्समानबलः शूरो रणे मां जेष्यति स्फुटम्
माझ्या स्वतःच्या बळाचा गर्व वाटून, मैत्रिणींसमोर एकांतात मी म्हटले, ‘जो माझ्याएवढा बळवान शूर वीर युद्धात मला स्पष्टपणे जिंकेल—’
तं वरिष्याम्यहं कामं ज्ञात्वा तस्य बलाबलम् । जहसुर्वचनं श्रुत्वा सख्यो विस्मितमानसाः
‘त्यालाच मी माझ्या इच्छेने निवडेन, त्याचे बळ आणि दुर्बळता ओळखून.’ हे माझे बोल ऐकून, माझ्या मैत्रिणी आश्चर्यचकित होऊन हसल्या.
किमेतया कृतं क्रूरं व्रतमद्भुतमाशु वै । तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र ज्ञात्वा मे हीदृशं बलम्
‘हिने किती कठीण आणि आश्चर्यकारक व्रत घेतले!’ म्हणून, राजेंद्र, तूही माझे असे बळ ओळखून—
जित्वा मां स्वबलेनात्र वाञ्छितं कुरु चात्मनः । त्वं वा तवानुजो भ्राता समेत्य समराङ्गणे । जित्वा मां समरेणात्र विवाहं कुरु सुन्दर
इथे स्वतःच्या बळावर मला जिंक आणि आपली इच्छा पूर्ण कर. तू किंवा तुझा भाऊ, दोघांनी मिळून रणांगणात मला जिंकल्यावरच, हे सुंदर, विवाह कर.
देवीमाहात्म्ये देवीपार्श्वे धूम्रलोचनदूतप्रेषणम् व्यास उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स दूतः प्राह विस्मितः । किं ब्रूषे रुचिरापाङ्गि स्त्रीस्वभावाद्धि साहसात्
व्यास म्हणाले: देवीचे ते बोल ऐकून दूत आश्चर्यचकित झाला आणि म्हणाला, ‘हे सुंदर डोळ्यांची, तू काय बोलतेस? स्त्रियांना असे धाडस असणे स्वाभाविकच आहे.’