एवं सर्वाणि रत्नानि त्वयात्तानि बलादपि । कस्मान्न गृह्यते कान्तारत्नमेषा वराङ्गना
अशा रीतीने, तू सर्व रत्ने बळाने मिळवलीस; मग, ही सुंदर स्त्री, स्त्रियांमध्ये रत्न असलेली, का घेत नाहीस?
सर्वाणि ते गृहस्थानि रत्नानि विशदान्यथ । अनया सम्भविष्यन्ति रत्नभूतानि भूपते
राजा, तुझ्या घरातली सगळी रत्ने, तिच्या उपस्थितीमुळे, खऱ्या अर्थाने रत्न ठरतील.
त्रिषु लोकेषु दैत्येन्द्र नेदृशी वर्तते प्रिया । तस्मात्तामानयाशु त्वं कुरु भार्यां मनोहराम्
तीसारख्या प्रिय व्यक्ती तिन्ही लोकांत नाही; म्हणून, तिला लवकर आण आणि तिला आपली मनमोहक पत्नी कर.
व्यास उवाच इति श्रुत्वा तयोर्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम् । प्रसन्नवदनः प्राह सुग्रीवं सनिधौ स्थितम्
व्यास म्हणाले: त्यांचे मधुर आणि गोड शब्द ऐकून, आनंदी चेहऱ्याने त्याने जवळ उभ्या असलेल्या सुग्रीवाला सांगितले.
गच्छ सुग्रीव दूतत्वं कुरु कार्यं विचक्षण । वक्तव्यञ्च तथा तत्र यथाभ्येति कृशोदरी
सुग्रीवा, जा, दूताचे काम कर आणि हे कार्य बुद्धीने पार पाड; आणि तिथे असे बोल, की ती कृशोदरी येथे येईल.
उपायौ द्वौ प्रयोक्तव्यौ कान्तासु सुविचक्षणैः । सामदाने इति प्राहुः शृङ्गाररसकोविदाः
प्रेमाच्या जाणकारांनी सांगितले आहे की, स्त्रियांशी वागताना दोन उपाय वापरावेत — साम आणि दान.
भेदे प्रयुज्यमानेऽपि रसाभासस्तु जायते । निग्रहे रसभङ्गः स्यात्तस्मात्तौ दूषितौ बुधैः
फूट पाडण्याचा उपाय वापरला तर फक्त प्रेमाचा आभास राहतो; कठोरपणा केल्यास प्रेम तुटते — म्हणून शहाण्यांनी हे दोन्ही उपाय टाळले आहेत.
सामदानमुखैर्वाक्यैः श्लक्ष्णैर्नर्मयुतैस्तथा । का न याति वशे दूत कामिनी कामपीडिता
साम, दान आणि गोड, हसतमुख, खेळकर शब्दांनी, कोणतीही इच्छुक स्त्री, दूत, आपल्या वशात येणार नाही असे नाही.
व्यास उवाच सुग्रीवस्तु वचः श्रुत्वा शुम्भोक्तं सुप्रियं पटु । जगाम तरसा तत्र यत्रास्ते जगदम्बिका
व्यास म्हणाले: शुंभाने सांगितलेली प्रिय आणि चतुर वचने ऐकून, सुग्रीव वेगाने जिथे जगदंबा आहेत तिथे गेला.
सोऽपश्यत्सुमुखीं कान्तां सिंहस्योपरिसंस्थिताम् । प्रणम्य मधुरं वाक्यमुवाच जगदम्बिकाम्
त्याने सिंहावर बसलेल्या सुंदर मुखाच्या देवीला पाहिले; आणि वाकून, जगदंबेला गोड शब्दांनी नमस्कार केला.
दूत उवाच वरोरु त्रिदशारातिः शुम्भः सर्वाङ्गसुन्दरः । त्रैलोक्याधिपतिः शूरः सर्वजिद्राजते नृपः
दूत म्हणाला — सुंदर अंगांची मालकीण, शुंभ हा देवांचा शत्रू असून, तो प्रत्येक अंगाने देखणा आहे. तो पराक्रमी राजा, सर्वांचा विजेता आणि तिन्ही लोकांचा स्वामी म्हणून तेजाने झळकत आहे.
तेनाहं प्रेषितः कामं त्वत्सकाशं महात्मना । त्वद्रूपश्रवणासक्तचित्तेनातिविदूयता
त्या महात्म्याने, ज्याचे मन तुझ्या रूपाची कथा ऐकून पूर्णपणे वेडावले आहे, त्याने मला तुझ्याकडे पाठवले आहे.
वचनं तस्य तन्वङ्गि शृणु प्रेमपुरःसरम् । प्रणिपत्य यथा प्राह दैत्यानामधिपस्त्वयि
बारीक कंबर असलेल्या सुंदरी, प्रेमपूर्वक त्याने जी वचने सांगितली ती ऐक. दैत्यांचा अधिपती तुझ्यासमोर आदराने वाकून असे म्हणाला.
देवा मया जिताः सर्वे त्रैलोक्याधिपतिस्त्वहम् । यज्ञभागानहं कान्ते गह्णामीह स्थितः सदा
मी सर्व देवांना जिंकले आहे; मीच तिन्ही लोकांचा स्वामी आहे. सुंदर स्त्री, यज्ञातील भाग मीच घेतो आणि नेहमी येथेच राहतो.
हृतसारा कृता नूनं द्यौर्मया रत्नवर्जिता । यानि रत्नानि देवानां तानि चाहृतवानहम्
मी स्वर्गाचे सार काढून टाकले आहे आणि तिथेले सर्व रत्न काढून घेतले आहेत. देवांची जी रत्नं होती, ती मी सर्व मिळवली आहेत.
भोक्ताहं सर्वरत्नानां त्रिषु लोकेषु भामिनि । वशानुगाः सुराः सर्वे मम दैत्याश्च मानवाः
सुंदरी, तिन्ही लोकांतील सर्व रत्नांचा उपभोग मी घेतो. सर्व देव, दैत्य आणि माणसे माझ्या अधीन आहेत.
त्वद्गुणैः कर्णमागत्य प्रविश्य हृदयान्तरम् । त्वदधीनः कृतः कामं किङ्करोऽस्मि करोमि किम्
तुझे गुण माझ्या कानावर येऊन, हृदयाच्या आत खोलवर शिरले आहेत. त्यामुळे मी तुझ्या अधीन झालो आहे; मी तुझा दास आहे — मी काय करू?
त्वमाज्ञापय रम्भोरु तत्करोमि वशानुगः । दासोऽहं तव चार्वङ्गि रक्ष मां कामबाणतः
रंभेच्या खांद्यासारख्या जांघ असलेल्या सुंदरी, तू आज्ञा कर, मी तुझ्या इच्छेप्रमाणे सर्व काही करीन. मी तुझा दास आहे, मनोहर अंगवाली, मला कामबाणांपासून वाचव.
भज मां त्वं मरालाक्षि तवाधीनं स्मराकुलम् । त्रैलोक्यस्वामिनी भूत्वा भुंक्ष्व भोगाननुत्तमान्
राजहंसासारख्या डोळ्यांची मालकीण, मला प्रेम कर; मी तुझ्या अधीन आहे, कामाने व्याकुळ झालो आहे. तिन्ही लोकांची स्वामिनी हो आणि श्रेष्ठ सुखांचा उपभोग घे.
तव चाज्ञाकरः कान्ते भवामि मरणावधि । अवध्योऽस्मि वरारोहे सदेवासुरमानुषैः
सुंदरी, मी तुझ्या आज्ञा मृत्यूपर्यंत पाळीन. माझे सौंदर्य असलेल्या स्त्री, मी देव, दैत्य आणि माणसांनी मारता येणार नाही असा आहे.
सदा सौभाग्यसंयुक्ता भविष्यसि वरानने । यत्र ते रमते चित्तं तत्र क्रीडस्व सुन्दरि
सुंदर मुख असलेल्या, तू नेहमीच सौभाग्यवती राहशील. तुझे मन जिथे रमते, तिथे तू आनंदाने विहार कर, हे सुंदर स्त्री.
इति तस्य वचश्चित्ते विमृश्य मदमन्थरे । वक्तव्यं यद्भवेत्प्रेम्णा तद् ब्रूहि मधुरं वचः
त्याची वचने मनात ठेवून, कामाने भरलेले मन असताना, प्रेमाने जे बोलावे लागेल ते गोड शब्द तू सांग.
शुम्भाय चञ्चलापाङ्गि तद्ब्रवीम्यहमाशु वै । व्यास उवाच तद्दूतवचनं श्रुत्वा स्मितं कृत्वा सुपेशलम्
चंचल डोळ्यांनो, मी ते शुंभाला लवकरच सांगतो. व्यास म्हणतो — दूताची वचने ऐकून, तिने सुंदर हास्य केले.
तं प्राह मधुरां वाचं देवी देवार्थसाधिका । देव्युवाच जानाम्यहं निशुम्भं च शुम्भं चातिबलं नृपम्
देवकार्य साधणारी देवी त्याला गोड शब्द बोलली. देवी म्हणाली — मी निशुंभ आणि शुंभ या अतिशय बलाढ्य राजांना ओळखते.
जेतारं सर्वदेवानां हन्तारञ्चैव विद्विषाम् । राशिं सर्वगुणानाञ्च भोक्तारं सर्वसम्पदाम्
तो सर्व देवांचा विजेता, शत्रूंचा संहार करणारा, सर्व गुणांचा धनी आणि सर्व संपत्तीचा उपभोग घेणारा आहे.
दातारं चातिशूरं च सुन्दरं मन्मथाकृतिम् । द्वात्रिंशल्लक्षणैर्युक्तमवध्यं सुरमानुषैः
तो दानशूर, अतिशय पराक्रमी आणि मदनासारखा देखणा आहे. बत्तीस शुभ लक्षणांनी युक्त, देव आणि माणसांना मारता न येणारा आहे.
ज्ञात्वा समागतास्स्म्यत्र द्रष्टुकामा महासुरम् । रत्नं कनकमायाति स्वशोभाधिकवृद्धये
हे जाणून, मी या ठिकाणी त्या महादैत्याला पाहण्यासाठी आले आहे. सुवर्णरत्न आपल्या तेजात वाढ करण्यासाठी येत आहे.
तत्राहं स्वपतिं द्रष्टुं दूरादेवागतास्मि वै । दृष्टा मया सुराः सर्वे मानवा भुवि मानदाः
म्हणूनच, मी माझ्या पतीला पाहण्यासाठी दूरवरून आले आहे. मी सर्व देवांना आणि पृथ्वीवरील मान्यवर माणसांनाही पाहिले आहे.
गन्धर्वा राक्षसाश्चान्ये ये चातिप्रियदर्शनाः । सर्वे शुम्भभयाद्भीता वेपमाना विचेतसः
गंधर्व, राक्षस आणि इतर जे फारच देखणे आहेत, ते सगळे शुंभाच्या भीतीने घाबरले, थरथर कापू लागले आणि त्यांचे भान हरपले.
श्रुत्वा शुम्भगुणानत्र प्राप्तास्म्यद्य दिदृक्षया । गच्छ दूत महाभाग ब्रूहि शुम्भं महाबलम्
शुंभाचे गुण ऐकून मी आज त्याला पाहण्यासाठी इथे आले आहे. हे दूत, तू जा आणि त्या बलाढ्य शुंभाला माझे बोल सांग.