त्रिभिस्त्वं पुराराधिता देवि दत्ता त्वया शक्तिरुग्रा च तेभ्यः समग्रा । त्वया संयुतास्ते प्रकुर्वन्ति कामं जगत्पालनोत्पत्तिसंहारमेव
तीनही (ब्रह्मा, विष्णु, शिव) तुझी उपासना करतात, देवी, आणि तू त्यांना आपली संपूर्ण व प्रचंड शक्ती दिलीस; तुझ्या संयोगानेच ते जगाची निर्मिती, पालन आणि संहार इच्छेनुसार करतात.
ते किं न मन्दमतयो यतयो विमूढा- स्त्वां ये न विश्वजननीं समुपाश्रयन्ति । विद्यां परां सकलकामफलप्रदां तां मुक्तिप्रदां विबुधवृन्दसुवन्दिताङ्घ्रिम्
जे मंदबुद्धी, भ्रमित योगी तुझ्या, विश्वजननीच्या शरण येत नाहीत, त्यांना काय मिळणार? तूच सर्वोच्च विद्या, सर्व इच्छित फळे देणारी, मुक्तिदायिनी, आणि देवगण ज्यांच्या पायांची स्तुती करतात.
ये वैष्णवाः पाशपताश्च सौरा दम्भास्त एव प्रतिभान्ति नूनम् । ध्यायन्ति न त्वां कमलाञ्च लज्जां कान्तिं स्थितिं कीर्तिमथापि पुष्टिम्
जे वैष्णव, पाशुपत आणि सौर आहेत, तेच खरेतर दांभिक वाटतात; कारण ते ना तुझा, ना लक्ष्मी, लज्जा, सौंदर्य, स्थैर्य, कीर्ती किंवा पोषण यांचा ध्यान करतात.
हरिहरादिभिरप्यथ सेविता त्वमिह देववरैरसुरैस्तथा । भुवि भजन्ति न येऽल्पधियो नरा जननि ते विधिना खलु वञ्चिताः
हरि, हर आणि इतर देव, तसेच उत्तम असुरही येथे तुझी सेवा करतात; पण जे अल्पबुद्धी मनुष्य पृथ्वीवर तुझी उपासना करत नाहीत, आई, ते नक्कीच नशिबाने फसवले गेले आहेत.
जलधिजापदपङ्कजरञ्जनं जतुरसेन करोति हरिः स्वयम् । त्रिनयनोऽपि धराधरजाङ्घ्रिपं- कजपरागनिषेवणतत्परः
समुद्रातून जन्मलेल्या लक्ष्मीच्या कमलपादधुळीने हरि स्वतः आपले अंग रंगवतो; आणि त्रिनेत्रीही पर्वतपुत्रीच्या पादकमळधुळीची सेवा करण्यास सदैव तत्पर असतो.
किमपरस्य नरस्य कथानकै- स्तव पदाब्जयुगं न भजन्ति के । विगतरागगृहाश्च दयां क्षमां कृतधियो मुनयोऽपि भजन्ति ते
जे तुझे कमलपादयुगल भजत नाहीत, अशा इतर माणसांविषयी काय सांगावे? ज्यांचे मन कामनांपासून मुक्त आहे, जे दयाळू व क्षमाशील आहेत, असे ऋषीही तुझी उपासना करतात.
देवि त्वदङ्घ्रिभजने न जना रता ये संसारकूपपतिताः पतिताः किलामी । ते कुष्ठगुल्मशिरआधियुता भवन्ति दारिद्र्यदैन्यसहिता रहिताः सुखौघैः
देवी, तुझ्या पायांची भक्ती न करणारे लोक या संसाराच्या खोल विहिरीत पडतात, ते खरोखरच थकतात आणि दुःखी होतात. त्यांना कुष्ठरोग, गाठी, डोकेदुखी आणि अनेक वेदना होतात, त्यांच्यावर गरिबी आणि दीनपणा येतो, आणि त्यांना सुखाचा थोडासुद्धा अनुभव मिळत नाही.
ये काष्ठभारवहने यवसावहारे कार्ये भवन्ति निपुणा धनदारहीनाः । जानीमहेऽल्पमतिभिर्भवदङ्घ्रिसेवा पूर्वे भवे जननि तैर्न कृता कदापि
जे लोक फक्त लाकूड वाहणे किंवा ज्वारी-नाचणीसारखे खरं अन्न खाणे यातच पटाईत असतात, ज्यांच्याकडे ना धन असतं ना पत्नी—आई, आम्हाला माहीत आहे की अशा लोकांनी मागच्या जन्मात तुझ्या पायांची सेवा कधीच केली नाही, कारण त्यांची बुद्धी फारच कमी होती.
व्यास उवाच एवं स्तुता सुरैः सर्वैरम्बिका करुणान्विता । प्रादुर्बभूव तरसा रूपयौवनसंयुता
व्यास म्हणाले: सर्व देवांनी अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, करुणेने भरलेली अंबिका अचानक सुंदर आणि तरुण रूपात प्रकट झाली.
दिव्याम्बरधरा देवी दिव्यभूषणभूषिता । दिव्यमाल्यसमायुक्ता दिव्यचन्दनचर्चिता
ती देवी दिव्य वस्त्रांनी सजलेली होती, दिव्य दागिन्यांनी मढवलेली, स्वर्गीय फुलांच्या माळांनी अलंकृत, आणि दिव्य चंदनाने अंगाला सुगंध लावलेला होता.
जगन्मोहनलावण्या सर्वलक्षणलक्षिता । अद्वितीयस्वरूपा सा देवानां दर्शनं गता
ती देवी अशी होती की तिच्या सौंदर्याने सारा जग मोहून गेला, तिच्या अंगावर सर्व शुभ चिन्हं होती; तिच्या रूपाला कोणताही तोड नव्हता आणि ती देवांच्या समोर प्रकट झाली.
जाह्नव्यां स्नातुकामा सा निर्गता गिरिगह्वरात् । दिव्यरूपधरा देवी विश्वमोहनमोहिनी
गंगेच्या पाण्यात स्नान करण्याची इच्छा असलेली ती देवी, पर्वताच्या गुहेतून बाहेर आली, दिव्य रूप धारण केलेली, साऱ्या विश्वाला मोहात टाकणारी मोहिनी.
देवान्स्तुतिपरानाह मेघगम्भीरया गिरा । प्रेमपूर्वं स्मितं कृत्वा कोकिलामञ्जुवादिनी
देव स्तुती करण्यात मग्न असताना, देवीने गडगडणाऱ्या मेघासारख्या गंभीर आवाजात, प्रेमळ हास्य करत, कोकिळेच्या गोड बोलासारखी मधुर वाणी बोलली.
देव्युवाच भो भोः सुरवराः कात्र भवद्भिः स्तूयते भृशम् । किमर्थं ब्रूत वः कार्यं चिन्ताविष्टाः कुतः पुनः
देवी म्हणाली: अरे श्रेष्ठ देवांनो, तुम्ही इथे इतकी मनापासून माझी स्तुती का करता? काय कारण आहे? तुमचं काम काय आहे? पुन्हा तुम्ही इतके चिंतेत का आहात, सांगा.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्या मोहिता रूपसम्पदा । प्रेमपूर्वं हृदुत्साहास्तामूचुः सुरसत्तमाः
व्यास म्हणाले: तिचं बोलणं ऐकून आणि तिच्या रूपाने मोहून गेलेले, देवांपैकी श्रेष्ठ, प्रेम आणि उत्साहाने भरून, तिला म्हणाले.
देवा ऊचुः देवि स्तुमस्त्वां विश्वेशि प्रणताः स्म कृपार्णवे । पाहि नः सर्वदुःखेभ्यः संविग्नान्दैत्यतापितान्
देव म्हणाले: देवी, विश्वाची अधिष्ठात्री, आम्ही तुझ्या चरणी नतमस्तक आहोत, तू दयामय आहेस. आम्हाला सर्व दुःखांपासून वाचव, कारण आम्ही दैत्यांच्या त्रासाने व्याकुळ झालो आहोत.
पुरा त्वया महादेवि निहत्यासुरकण्टकम् । महिषं नो वरो दत्तः स्मर्तव्याहं सदापदि
म्हणूनच, हे महादेवी, पूर्वी तू दैत्यांचा काटा असलेल्या महिषासुराचा वध केल्यावर आम्हाला वर दिलास की, 'संकटाच्या वेळी मी आठवली जाईन.'
स्मरणाद्दैत्यजां पीडां नाशयिष्याम्यसंशयम् । तेन त्वं संस्मृता देवि नूनमस्माभिरित्यपि
माझं स्मरण केल्यावर मी दैत्यांनी दिलेलं दुःख नक्कीच दूर करीन—यात शंका नाही. म्हणूनच, देवी, आम्ही आता तुला नक्कीच आठवतो आहोत.
अद्य शुम्भनिशुम्भौ द्वावसुरौ घोरदर्शनौ । उत्पन्नौ विघ्नकर्तारावहन्यौ पुरुषैः किल
आज शुंभ आणि निशुंभ हे दोन भयंकर दिसणारे दैत्य जन्माला आले आहेत; ते आमच्या मार्गातील अडथळे आहेत आणि मनुष्यांनी त्यांचा नाश होऊ शकत नाही.
रक्तबीजश्च बलवांश्चण्डमुण्डौ तथासुरौ । एतैरन्यैश्च देवानां हृतं राज्यं महाबलैः
रक्तबीज हा बलवान दैत्य आहे, आणि चंड व मुंड हेही दैत्य आहेत; हे आणि इतर अनेक बलाढ्य दैत्यांनी देवांचे राज्य बळकावले आहे.
गतिरन्या न चास्माकं त्वमेवासि महाबले । कुरु कार्यं सुराणां वै दुःखितानां सुमध्यमे
आमच्याकडे दुसरा कोणताही आधार नाही, हे महाबलाढ्ये, तूच आमचं सर्वस्व आहेस. हे सुंदर कटी असलेल्या देवी, दुःखी देवांचं काम तू पूर्ण कर.
देवास्त्वदङ्घ्रिभजने निरताः सदैव ते दानवैरतिबलैर्विपदं सुनीताः । तान्देवि दुःखरहितान् कुरु भक्तियुक्ता- न्मातस्त्वमेव शरणं भव दुःखितानाम्
देव नेहमी तुझ्या पायांची भक्ती करतात, तरीही बलाढ्य दैत्यांनी त्यांना संकटात टाकलं आहे. देवी, त्यांना भक्तीने भरलेले आणि दुःखरहित कर. आई, दुःखी लोकांसाठी तूच एकमेव आश्रय आहेस.
सकलभुवनरक्षा देवि कार्या त्वयाद्य स्वकृतमिति विदित्वा विश्वमेतद्युगादौ । जननि जगति पीडां दानवा दर्पयुक्ताः स्वबलमदसमेतास्ते प्रकुर्वन्ति मातः
देवी, आज साऱ्या जगाचं रक्षण करणं हे तुझं कर्तव्य आहे, कारण हे तुझंच काम आहे. हे जाणून, युगाच्या सुरुवातीला, दैत्यांनी आपल्या बळाचा गर्व करून जगात त्रास दिला आहे, आई.
देव्या सुग्रीवदूताय स्वव्रतकथनम् व्यास उवाच एवं स्तुता तदा देवी दैवतैः शत्रुतापितैः । स्वशरीरात्परं रूपं प्रादुर्भूतं चकार ह
व्यास म्हणाले: त्या वेळी, शत्रूंनी त्रस्त असलेल्या देवांनी देवीची स्तुती केली, तेव्हा देवीने आपल्या शरीरातून एक अत्युत्कृष्ट रूप प्रकट केलं.
पार्वत्यास्तु शरीराद्वै निःसृता चाम्बिका यदा । कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु पठ्यते
पार्वतीच्या शरीरातून जेव्हा अंबिका प्रकट झाली, तेव्हा तिला सर्व लोकांत कौशिकी म्हणून ओळखू लागले.
निःसृतायां तु तस्यां सा पार्वती तनुव्यत्ययात् । कृष्णरूपाथ सञ्जाता कालिका सा प्रकीर्तिता
ती प्रकट झाल्यावर, पार्वतीच्या रूपात बदल झाला आणि ती काळी दिसू लागली; तेव्हापासून तिला काळिका असे म्हणतात.
मषीवर्णा महाघोरा दैत्यानां भयवर्धिनी । कालरात्रीति सा प्रोक्ता सर्वकामफलप्रदा
ती शाईसारखी काळी, अत्यंत भयानक आणि दैत्यांना घाबरवणारी होती; तिला काळरात्री असे म्हणतात, ती सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.
अम्बिकायाः परं रूपं विरराज मनोहरम् । सर्वभूषणसंयुक्तं लावण्यगुणसंयुतम्
अंबिकेचे श्रेष्ठ रूप अत्यंत सुंदर आणि मोहक दिसत होते, सर्व प्रकारच्या दागिन्यांनी सजलेले आणि सौंदर्याने भरलेले होते.
ततोऽम्बिका तदा देवानित्युवाच ह सस्मिता । तिष्ठन्तु निर्भया यूयं हनिष्यामि रिपूनिह
तेव्हा अंबिका हसत देवांना म्हणाली, "तुम्ही निर्भय राहा; मी येथे तुमचे शत्रू मारून टाकीन."
कार्यं वः सर्वथा कार्यं विहरिष्याम्यहं रणे । निशुम्भादीन्वधिष्यामि युष्माकं सुखहेतवे
"तुमचे काम मी नक्कीच पूर्ण करीन; रणात मला आनंद मिळेल आणि निशुंभ व इतर शत्रूंना तुमच्या सुखासाठी नष्ट करीन."