पुरा भगवती तुष्टा जघान महिषासुरम् । युष्माभिस्तु स्तुता देवी वरदानं ददावथ
पूर्वी भगवती प्रसन्न झाली तेव्हा तिने महिषासुराचा वध केला; आणि तुम्ही देवीचे स्तवन केल्यावर तिने तुम्हाला वर दिला.
आपदं नाशयिष्यामि संस्मृता वा सदैव हि । यदा यदा वो देवेशा आपदो दैवसम्भवाः
ती म्हणाली, 'जेव्हा जेव्हा तुम्ही मला आठवाल, तेव्हा मी तुमचं संकट नक्की दूर करीन, जेव्हा जेव्हा तुमच्यावर दैवी संकट येईल.'
प्रभवन्ति तदा कामं स्मर्तव्याहं सुरैः सदा । स्मृताहं नाशयिष्यामि युष्माकं परमापदः
'अशा वेळी तुम्ही देवांनी नेहमी मला आठवावं; मी आठवली गेल्यावर तुमच्या मोठ्या आपत्ती दूर करीन.'
तस्माद्धिमाचले गत्वा पर्वते सुमनोहरे । आराधनं चण्डिकायाः कुरुध्वं प्रेमपूर्वकम्
म्हणून, हिमालयात त्या रम्य पर्वतावर जा आणि चंडिकेची भक्तीभावाने पूजा करा.
मायाबीजविधानज्ञास्तत्पुरश्चरणे रताः । जानाम्यहं योगबलात्प्रसन्ना सा भविष्यति
जे मायाबीज मंत्राचा विधी जाणतात आणि तिच्या पूजेत रमलेले आहेत—माझ्या योगशक्तीने मला ठाऊक आहे की ती देवी प्रसन्न होईल.
दुःखस्यान्तोऽद्य युष्माकं दृश्यते नात्र संशयः । तस्मिञ्छैले सदा देवी तिष्ठतीति मया श्रुतम्
आज तुमच्या दु:खाचा शेवट दिसतोय—यात काहीच शंका नाही; त्या पर्वतावर देवी नेहमी वास करते, असं मी ऐकलं आहे.
स्तुता सम्पूजिता सद्यो वाञ्छितार्थान् प्रदास्यति । निश्चयं परमं कृत्वा गच्छध्वं वै हिमालयम्
ती देवी स्तुती आणि पूजा केल्यावर लगेचच तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करेल; ठाम निश्चय करा आणि हिमालयात जा.
सुराः सर्वाणि कार्याणि सा वः कामं विधास्यति । व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा देवास्ते प्रययुर्गिरिम्
देवतांनो, ती देवी तुमची सर्व कामं इच्छेनुसार पूर्ण करेल. व्यास म्हणतो: ही वचने ऐकून देवता त्या पर्वताकडे गेले.
हिमालयं महाराज देवीध्यानपरायणाः । मायाबीजं हृदा नित्यं जपन्तः सर्व एव हि
हे महाराज, हिमालयात देवीच्या ध्यानात मग्न असलेले सर्वजण आपल्या हृदयात मायाबीजाचा जप नेहमी करतात.
नमश्चक्रुर्महामायां भक्तानामभयप्रदाम् । तुष्टुवुः स्तोत्रमन्त्रैश्च भक्त्या परमया युताः
त्यांनी भक्तांना निर्भयता देणाऱ्या महामायेच्या चरणी वंदन केले आणि अत्यंत भक्तीने स्तोत्रे व मंत्रांनी तिची स्तुती केली.
नमो देवि विश्वेश्वरि प्राणनाथे सदानन्दरूपे सुरानन्ददे ते । नमो दानवान्तप्रदे मानवाना- मनेकार्थदे भक्तिगम्यस्वरूपे
नमस्कार असो तुला, देवी, विश्वाची अधीश्वरी, प्राणांची स्वामिनी, सदैव आनंदमय स्वरूप असलेली, देवांना आनंद देणारी; नमस्कार असो, दानवांचा नाश करणारी, माणसांना अनेक कल्याण देणारी, भक्तीनेच प्राप्त होणारी तुझ्या स्वरूपाला.
न ते नामसंख्यां न ते रूपमीदृ- क्तथा कोऽपि वेदादिदेवस्वरूपे । त्वमेवासि सर्वेषु शक्तिस्वरूपा प्रजासृष्टिसंहारकाले सदैव
तुझी नावे मोजता येणार नाहीत, तुझे रूपही वर्णन करता येणार नाही; वेदांचा आणि देवांचा मूळ स्वरूप कोण जाणू शकतो? सर्वत्र शक्तिरूपाने तूच आहेस, सृष्टी आणि संहाराच्या वेळी नेहमी उपस्थित असतेस.
स्मृतिस्त्वं धृतिस्त्वं त्वमेवासि बुद्धि- र्जरा पुष्टितुष्टी धृतिः कान्तिशान्ती । सुविद्या सुलक्ष्मीर्गतिः कीर्तिमेधे त्वमेवासि विश्वस्य बीजं पुराणम्
तूच स्मरणशक्ती, धैर्य, बुद्धी, वृद्धत्व, पोषण, समाधान, स्थैर्य, सौंदर्य आणि शांती आहेस; खरी विद्या, शुभ लक्ष्मी, प्रगती, कीर्ती आणि मेधा तूच आहेस; विश्वाचे आद्य बीजही तूच आहेस.
यदा यैः स्वरूपैः करोषीह कार्यं सुराणां च तेभ्यो नमामोऽद्य शान्त्यै । क्षमा योगनिद्रा दया त्वं विवक्षा स्थिता सर्वभूतेषु शस्तैः स्वरूपैः
देवतांसाठी तू ज्या ज्या रूपांनी कार्य करतेस, त्या सर्व शुभ रूपांना आज आम्ही शांततेसाठी वंदन करतो; तू क्षमा, योगनिद्रा, दया आणि वाणी आहेस, सर्व प्राण्यांमध्ये शुभ रूपांनी वास करतेस.
कृतं कार्यमादौ त्वया यत्सुराणां हतोऽसौ महारिर्मदान्धो हयारिः । दया ते सदा सर्वदेवेषु देवि प्रसिद्धा पुराणेषु वेदेषु गीता
देवतांसाठी तू जे कार्य केलेस, मदाने अंध झालेल्या हयग्रीवाचा वध केला, ते सर्वांना माहीत आहे; देवी, तुझी सर्व देवांवरील दया प्राचीन ग्रंथांमध्ये प्रसिद्ध आहे आणि वेदांतही गायली जाते.
किमत्रास्ति चित्रं यदम्बा सुतं स्वं मुदा पालयेत्पोषयेत्सम्यगेव । यतस्त्वं जनित्री सुराणां सहाया कुरुष्वैकचित्तेन कार्यं समग्रम्
आईने आपल्या मुलाचे आनंदाने संगोपन करावे, यात काय आश्चर्य? कारण तू देवतांची जननी आणि सहाय्यक आहेस; म्हणून एकाग्रतेने हे कार्य पूर्ण कर.
न वा ते गुणानामियत्तां स्वरूपं वयं देवि जानीमहे विश्ववन्द्ये । कृपापात्रमित्येव मत्वा तथास्मा- न्भयेभ्यः सदा पाहि पातुं समर्थे
विश्वपूजिते देवी, तुझे गुण किंवा खरे स्वरूप आम्हाला माहीत नाही; आम्हाला तुझ्या कृपेच्या पात्र समजून, नेहमी आम्हाला भीतींपासून वाचव, कारण वाचविण्याची शक्ती तुझ्यात आहे.
विना बाणपातैर्विना मुष्टिघातै- र्विनाशूलखड्गैर्विना शक्तिदण्डैः । रिपून्हन्तुमेवासि शक्ता विनोदा- त्तथापीह लोकोपकाराय लीला
बाण, मुष्टीचे प्रहार, त्रिशूळ, तलवार, शक्ती किंवा दंड यांशिवायही, केवळ आपल्या इच्छेने तू शत्रूंचा नाश करू शकतेस; तरीही, या जगाच्या कल्याणासाठी तू लीलेने कार्य करतेस.
इदं शाश्वतं नैव जानन्ति मूढा न कार्यं विना कारणं सम्भवेद्वा । वयं तर्कयामोऽनुमानं प्रमाणं त्वमेवासि कर्तास्य विश्वस्य चेति
मूढ लोकांना हे शाश्वत सत्य माहीत नाही की कारणाशिवाय परिणाम होत नाही; आम्ही तर्क व अनुमान करतो, पण या विश्वाची कर्त्री आणि कारण तूच आहेस.
अजः सृष्टिकर्ता मुकुन्दोऽवितायं हरो नाशकृद्वै पुराणे प्रसिद्धः । न किं त्वत्प्रसूतास्त्रयस्ते युगादौ त्वमेवासि सर्वस्य तेनैव माता
अजन्मा सृष्टीकर्ता, मुकुंद रक्षण करणारा आणि हर नाश करणारा, हे तिघे प्राचीन ग्रंथांत प्रसिद्ध आहेत; पण युगाच्या आरंभी हे तिघे तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले, म्हणून तू सर्वांची जननी आहेस.
त्रिभिस्त्वं पुराराधिता देवि दत्ता त्वया शक्तिरुग्रा च तेभ्यः समग्रा । त्वया संयुतास्ते प्रकुर्वन्ति कामं जगत्पालनोत्पत्तिसंहारमेव
तीनही (ब्रह्मा, विष्णु, शिव) तुझी उपासना करतात, देवी, आणि तू त्यांना आपली संपूर्ण व प्रचंड शक्ती दिलीस; तुझ्या संयोगानेच ते जगाची निर्मिती, पालन आणि संहार इच्छेनुसार करतात.
ते किं न मन्दमतयो यतयो विमूढा- स्त्वां ये न विश्वजननीं समुपाश्रयन्ति । विद्यां परां सकलकामफलप्रदां तां मुक्तिप्रदां विबुधवृन्दसुवन्दिताङ्घ्रिम्
जे मंदबुद्धी, भ्रमित योगी तुझ्या, विश्वजननीच्या शरण येत नाहीत, त्यांना काय मिळणार? तूच सर्वोच्च विद्या, सर्व इच्छित फळे देणारी, मुक्तिदायिनी, आणि देवगण ज्यांच्या पायांची स्तुती करतात.
ये वैष्णवाः पाशपताश्च सौरा दम्भास्त एव प्रतिभान्ति नूनम् । ध्यायन्ति न त्वां कमलाञ्च लज्जां कान्तिं स्थितिं कीर्तिमथापि पुष्टिम्
जे वैष्णव, पाशुपत आणि सौर आहेत, तेच खरेतर दांभिक वाटतात; कारण ते ना तुझा, ना लक्ष्मी, लज्जा, सौंदर्य, स्थैर्य, कीर्ती किंवा पोषण यांचा ध्यान करतात.
हरिहरादिभिरप्यथ सेविता त्वमिह देववरैरसुरैस्तथा । भुवि भजन्ति न येऽल्पधियो नरा जननि ते विधिना खलु वञ्चिताः
हरि, हर आणि इतर देव, तसेच उत्तम असुरही येथे तुझी सेवा करतात; पण जे अल्पबुद्धी मनुष्य पृथ्वीवर तुझी उपासना करत नाहीत, आई, ते नक्कीच नशिबाने फसवले गेले आहेत.
जलधिजापदपङ्कजरञ्जनं जतुरसेन करोति हरिः स्वयम् । त्रिनयनोऽपि धराधरजाङ्घ्रिपं- कजपरागनिषेवणतत्परः
समुद्रातून जन्मलेल्या लक्ष्मीच्या कमलपादधुळीने हरि स्वतः आपले अंग रंगवतो; आणि त्रिनेत्रीही पर्वतपुत्रीच्या पादकमळधुळीची सेवा करण्यास सदैव तत्पर असतो.
किमपरस्य नरस्य कथानकै- स्तव पदाब्जयुगं न भजन्ति के । विगतरागगृहाश्च दयां क्षमां कृतधियो मुनयोऽपि भजन्ति ते
जे तुझे कमलपादयुगल भजत नाहीत, अशा इतर माणसांविषयी काय सांगावे? ज्यांचे मन कामनांपासून मुक्त आहे, जे दयाळू व क्षमाशील आहेत, असे ऋषीही तुझी उपासना करतात.
देवि त्वदङ्घ्रिभजने न जना रता ये संसारकूपपतिताः पतिताः किलामी । ते कुष्ठगुल्मशिरआधियुता भवन्ति दारिद्र्यदैन्यसहिता रहिताः सुखौघैः
देवी, तुझ्या पायांची भक्ती न करणारे लोक या संसाराच्या खोल विहिरीत पडतात, ते खरोखरच थकतात आणि दुःखी होतात. त्यांना कुष्ठरोग, गाठी, डोकेदुखी आणि अनेक वेदना होतात, त्यांच्यावर गरिबी आणि दीनपणा येतो, आणि त्यांना सुखाचा थोडासुद्धा अनुभव मिळत नाही.
ये काष्ठभारवहने यवसावहारे कार्ये भवन्ति निपुणा धनदारहीनाः । जानीमहेऽल्पमतिभिर्भवदङ्घ्रिसेवा पूर्वे भवे जननि तैर्न कृता कदापि
जे लोक फक्त लाकूड वाहणे किंवा ज्वारी-नाचणीसारखे खरं अन्न खाणे यातच पटाईत असतात, ज्यांच्याकडे ना धन असतं ना पत्नी—आई, आम्हाला माहीत आहे की अशा लोकांनी मागच्या जन्मात तुझ्या पायांची सेवा कधीच केली नाही, कारण त्यांची बुद्धी फारच कमी होती.
व्यास उवाच एवं स्तुता सुरैः सर्वैरम्बिका करुणान्विता । प्रादुर्बभूव तरसा रूपयौवनसंयुता
व्यास म्हणाले: सर्व देवांनी अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, करुणेने भरलेली अंबिका अचानक सुंदर आणि तरुण रूपात प्रकट झाली.
दिव्याम्बरधरा देवी दिव्यभूषणभूषिता । दिव्यमाल्यसमायुक्ता दिव्यचन्दनचर्चिता
ती देवी दिव्य वस्त्रांनी सजलेली होती, दिव्य दागिन्यांनी मढवलेली, स्वर्गीय फुलांच्या माळांनी अलंकृत, आणि दिव्य चंदनाने अंगाला सुगंध लावलेला होता.