इष्टयो विविधाः प्रोक्ताः सर्वकामफलप्रदाः । ताः कुरुष्व मुने नूनं त्वं जानासि च तत्क्रियाः
अनेक प्रकारचे यज्ञ सांगितले आहेत, जे सर्व इच्छित फळं देतात. हे ऋषी, तुला त्या विधी माहितीच आहेत, म्हणून आता ते यज्ञ कर.
विधिः शत्रुविनाशाय यथोद्दिष्टः सदागमे । तं कुरुष्वाद्य विधिवद्यथा नो दुःखसंक्षयः
शत्रूंचा नाश करण्यासाठी शास्त्रात जो विधी सांगितला आहे, तो आज नीट कर, म्हणजे आपली दु:खं संपतील.
भवेदांगिरसाद्यैव तथा त्वं कर्तुमर्हसि । दानवानां विनाशाय अभिचारं यथामति
पूर्वी अङ्गिरसांनी जसा यज्ञ केला, तसंच तूही आता कर. दानवांचा नाश व्हावा म्हणून, तुझ्या सामर्थ्यानुसार अभिचार विधी कर.
बृहस्पतिरुवाच सर्वे मन्त्राश्च वेदोक्ता दैवाधीनफलाश्च ते । न स्वतन्त्राः सुराधीश तथैकान्तफलप्रदाः
बृहस्पती म्हणाले: वेदांत सांगितलेले सर्व मंत्र देवाच्या इच्छेनेच फळ देतात; ते स्वतंत्र नाहीत, हे देवाधिपती, आणि स्वतःहून पूर्ण फळ देत नाहीत.
मन्त्राणां देवता यूयं ते तु दुःखैकभाजनम् । जाताः स्म कालयोगेन किं करोमि प्रसाधनम्
मंत्रांची देवता तुम्हीच आहात, पण काळाच्या योगाने तुम्ही फक्त दु:ख भोगायला लागलात; मी काय कृपा मिळवू शकतो?
इन्द्राग्निवरुणादीनां यजनं यज्ञकर्मसु । ते यूयं विपदं प्राप्ताः करिष्यन्ति किमिष्टयः
इंद्र, अग्नी, वरुण यांची पूजा यज्ञकर्माने होते; पण तुम्हीच संकटात असताना, या यज्ञांनी काय उपयोग होईल?
अवश्यम्भाविभावानां प्रतीकारो न विद्यते । उपायस्त्वथ कर्तव्य इति शिष्टानुशासनम्
जे घडायचंच आहे, त्याला काही उपाय नाही; तरीही योग्य मार्ग शोधावा, असं शहाण्यांनी सांगितलं आहे.
दैवं हि बलवत्केचित्प्रवदन्ति मनीषिणः । उपायवादिनो दैवं प्रवदन्ति निरर्थकम्
काही ज्ञानी लोक म्हणतात की दैव बलवान असतं; तर काही प्रयत्नवादी दैवाला अर्थहीन मानतात.
दैवं चैवाप्युपायश्च द्वावेवाभिमतौ नृणाम् । केवलं दैवमाश्रित्य न स्थातव्यं कदाचन
दैव आणि प्रयत्न हे दोन्ही लोक मान्य करतात; फक्त दैवावर कधीच विसंबू नये.
उपायः सर्वथा कार्यो विचार्य स्वधिया पुनः । तस्माद् ब्रवीमि वः सर्वान्संविचार्य पुनः पुनः
प्रयत्न नेहमीच करावा, आणि तो स्वतःच्या बुध्दीने नीट विचार करून करावा; म्हणून मी तुम्हा सर्वांना पुन्हा पुन्हा सांगतो.
पुरा भगवती तुष्टा जघान महिषासुरम् । युष्माभिस्तु स्तुता देवी वरदानं ददावथ
पूर्वी भगवती प्रसन्न झाली तेव्हा तिने महिषासुराचा वध केला; आणि तुम्ही देवीचे स्तवन केल्यावर तिने तुम्हाला वर दिला.
आपदं नाशयिष्यामि संस्मृता वा सदैव हि । यदा यदा वो देवेशा आपदो दैवसम्भवाः
ती म्हणाली, 'जेव्हा जेव्हा तुम्ही मला आठवाल, तेव्हा मी तुमचं संकट नक्की दूर करीन, जेव्हा जेव्हा तुमच्यावर दैवी संकट येईल.'
प्रभवन्ति तदा कामं स्मर्तव्याहं सुरैः सदा । स्मृताहं नाशयिष्यामि युष्माकं परमापदः
'अशा वेळी तुम्ही देवांनी नेहमी मला आठवावं; मी आठवली गेल्यावर तुमच्या मोठ्या आपत्ती दूर करीन.'
तस्माद्धिमाचले गत्वा पर्वते सुमनोहरे । आराधनं चण्डिकायाः कुरुध्वं प्रेमपूर्वकम्
म्हणून, हिमालयात त्या रम्य पर्वतावर जा आणि चंडिकेची भक्तीभावाने पूजा करा.
मायाबीजविधानज्ञास्तत्पुरश्चरणे रताः । जानाम्यहं योगबलात्प्रसन्ना सा भविष्यति
जे मायाबीज मंत्राचा विधी जाणतात आणि तिच्या पूजेत रमलेले आहेत—माझ्या योगशक्तीने मला ठाऊक आहे की ती देवी प्रसन्न होईल.
दुःखस्यान्तोऽद्य युष्माकं दृश्यते नात्र संशयः । तस्मिञ्छैले सदा देवी तिष्ठतीति मया श्रुतम्
आज तुमच्या दु:खाचा शेवट दिसतोय—यात काहीच शंका नाही; त्या पर्वतावर देवी नेहमी वास करते, असं मी ऐकलं आहे.
स्तुता सम्पूजिता सद्यो वाञ्छितार्थान् प्रदास्यति । निश्चयं परमं कृत्वा गच्छध्वं वै हिमालयम्
ती देवी स्तुती आणि पूजा केल्यावर लगेचच तुमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करेल; ठाम निश्चय करा आणि हिमालयात जा.
सुराः सर्वाणि कार्याणि सा वः कामं विधास्यति । व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा देवास्ते प्रययुर्गिरिम्
देवतांनो, ती देवी तुमची सर्व कामं इच्छेनुसार पूर्ण करेल. व्यास म्हणतो: ही वचने ऐकून देवता त्या पर्वताकडे गेले.
हिमालयं महाराज देवीध्यानपरायणाः । मायाबीजं हृदा नित्यं जपन्तः सर्व एव हि
हे महाराज, हिमालयात देवीच्या ध्यानात मग्न असलेले सर्वजण आपल्या हृदयात मायाबीजाचा जप नेहमी करतात.
नमश्चक्रुर्महामायां भक्तानामभयप्रदाम् । तुष्टुवुः स्तोत्रमन्त्रैश्च भक्त्या परमया युताः
त्यांनी भक्तांना निर्भयता देणाऱ्या महामायेच्या चरणी वंदन केले आणि अत्यंत भक्तीने स्तोत्रे व मंत्रांनी तिची स्तुती केली.
नमो देवि विश्वेश्वरि प्राणनाथे सदानन्दरूपे सुरानन्ददे ते । नमो दानवान्तप्रदे मानवाना- मनेकार्थदे भक्तिगम्यस्वरूपे
नमस्कार असो तुला, देवी, विश्वाची अधीश्वरी, प्राणांची स्वामिनी, सदैव आनंदमय स्वरूप असलेली, देवांना आनंद देणारी; नमस्कार असो, दानवांचा नाश करणारी, माणसांना अनेक कल्याण देणारी, भक्तीनेच प्राप्त होणारी तुझ्या स्वरूपाला.
न ते नामसंख्यां न ते रूपमीदृ- क्तथा कोऽपि वेदादिदेवस्वरूपे । त्वमेवासि सर्वेषु शक्तिस्वरूपा प्रजासृष्टिसंहारकाले सदैव
तुझी नावे मोजता येणार नाहीत, तुझे रूपही वर्णन करता येणार नाही; वेदांचा आणि देवांचा मूळ स्वरूप कोण जाणू शकतो? सर्वत्र शक्तिरूपाने तूच आहेस, सृष्टी आणि संहाराच्या वेळी नेहमी उपस्थित असतेस.
स्मृतिस्त्वं धृतिस्त्वं त्वमेवासि बुद्धि- र्जरा पुष्टितुष्टी धृतिः कान्तिशान्ती । सुविद्या सुलक्ष्मीर्गतिः कीर्तिमेधे त्वमेवासि विश्वस्य बीजं पुराणम्
तूच स्मरणशक्ती, धैर्य, बुद्धी, वृद्धत्व, पोषण, समाधान, स्थैर्य, सौंदर्य आणि शांती आहेस; खरी विद्या, शुभ लक्ष्मी, प्रगती, कीर्ती आणि मेधा तूच आहेस; विश्वाचे आद्य बीजही तूच आहेस.
यदा यैः स्वरूपैः करोषीह कार्यं सुराणां च तेभ्यो नमामोऽद्य शान्त्यै । क्षमा योगनिद्रा दया त्वं विवक्षा स्थिता सर्वभूतेषु शस्तैः स्वरूपैः
देवतांसाठी तू ज्या ज्या रूपांनी कार्य करतेस, त्या सर्व शुभ रूपांना आज आम्ही शांततेसाठी वंदन करतो; तू क्षमा, योगनिद्रा, दया आणि वाणी आहेस, सर्व प्राण्यांमध्ये शुभ रूपांनी वास करतेस.
कृतं कार्यमादौ त्वया यत्सुराणां हतोऽसौ महारिर्मदान्धो हयारिः । दया ते सदा सर्वदेवेषु देवि प्रसिद्धा पुराणेषु वेदेषु गीता
देवतांसाठी तू जे कार्य केलेस, मदाने अंध झालेल्या हयग्रीवाचा वध केला, ते सर्वांना माहीत आहे; देवी, तुझी सर्व देवांवरील दया प्राचीन ग्रंथांमध्ये प्रसिद्ध आहे आणि वेदांतही गायली जाते.
किमत्रास्ति चित्रं यदम्बा सुतं स्वं मुदा पालयेत्पोषयेत्सम्यगेव । यतस्त्वं जनित्री सुराणां सहाया कुरुष्वैकचित्तेन कार्यं समग्रम्
आईने आपल्या मुलाचे आनंदाने संगोपन करावे, यात काय आश्चर्य? कारण तू देवतांची जननी आणि सहाय्यक आहेस; म्हणून एकाग्रतेने हे कार्य पूर्ण कर.
न वा ते गुणानामियत्तां स्वरूपं वयं देवि जानीमहे विश्ववन्द्ये । कृपापात्रमित्येव मत्वा तथास्मा- न्भयेभ्यः सदा पाहि पातुं समर्थे
विश्वपूजिते देवी, तुझे गुण किंवा खरे स्वरूप आम्हाला माहीत नाही; आम्हाला तुझ्या कृपेच्या पात्र समजून, नेहमी आम्हाला भीतींपासून वाचव, कारण वाचविण्याची शक्ती तुझ्यात आहे.
विना बाणपातैर्विना मुष्टिघातै- र्विनाशूलखड्गैर्विना शक्तिदण्डैः । रिपून्हन्तुमेवासि शक्ता विनोदा- त्तथापीह लोकोपकाराय लीला
बाण, मुष्टीचे प्रहार, त्रिशूळ, तलवार, शक्ती किंवा दंड यांशिवायही, केवळ आपल्या इच्छेने तू शत्रूंचा नाश करू शकतेस; तरीही, या जगाच्या कल्याणासाठी तू लीलेने कार्य करतेस.
इदं शाश्वतं नैव जानन्ति मूढा न कार्यं विना कारणं सम्भवेद्वा । वयं तर्कयामोऽनुमानं प्रमाणं त्वमेवासि कर्तास्य विश्वस्य चेति
मूढ लोकांना हे शाश्वत सत्य माहीत नाही की कारणाशिवाय परिणाम होत नाही; आम्ही तर्क व अनुमान करतो, पण या विश्वाची कर्त्री आणि कारण तूच आहेस.
अजः सृष्टिकर्ता मुकुन्दोऽवितायं हरो नाशकृद्वै पुराणे प्रसिद्धः । न किं त्वत्प्रसूतास्त्रयस्ते युगादौ त्वमेवासि सर्वस्य तेनैव माता
अजन्मा सृष्टीकर्ता, मुकुंद रक्षण करणारा आणि हर नाश करणारा, हे तिघे प्राचीन ग्रंथांत प्रसिद्ध आहेत; पण युगाच्या आरंभी हे तिघे तुझ्यापासूनच उत्पन्न झाले, म्हणून तू सर्वांची जननी आहेस.