दृष्ट्वा तु मुदितावास्तां युद्धकामौ महाबलौ । तमूचतुस्तदा तत्र युद्धं नौ देहि सुव्रत
त्यांना पाहून, ते दोन्ही बलाढ्य आणि युद्धासाठी उत्सुक दैत्य आनंदित झाले. तेव्हा तिथे त्यांनी ब्रह्मांना म्हटलं, 'हे सुशील व्रती, आम्हाला युद्धाची संधी द्या.'
नोचेत्पद्मं परित्यज्य यथेष्टं गच्छ माचिरम् । यदि त्वं निर्बलश्चासि क्व योग्यं शुभमासनम्
नाहीतर, हे कमळ सोडून लगेच जिथे हवं तिथे निघून जा. जर तुझ्यात शक्ती नसेल, तर या शुभ आसनावर बसण्याचा तुला काय अधिकार?
वीरभोग्यमिदं स्थानं कातरोऽसि त्यजाशु वै । तयोरिति वचः श्रुत्वा चिन्तामाप प्रजापतिः
हे स्थान फक्त शूरांसाठी आहे, तू घाबरतोस का? लगेच निघून जा! त्यांचे हे शब्द ऐकून प्रजापतींच्या मनात काळजी दाटून आली.
दृष्ट्वा च बलिनौ वीरौ किं करोमीति तापसः । चिन्ताविष्टस्तदा तस्थौ चिन्तयन्मनसा तदा
ते दोघे बलवान वीर पाहून, तो तपस्वी मनात विचार करू लागला, 'आता मी काय करू?' चिंता मनात भरून तो तिथेच उभा राहिला.
विष्णुप्रबोधः सूत उवाच तौ वीक्ष्य बलिनौ ब्रह्मा तदोपायानचिन्तयत् । सामदानभिदादींश्च युद्धान्तान्सर्वतन्त्रवित्
सूतमुनी म्हणाले: त्या दोघांचा प्रचंड बळ पाहून ब्रह्मदेवाने मनात अनेक उपाय विचारले—समजूत, दान, फूट आणि शेवटी युद्ध, कारण सर्व प्रकारचे उपाय त्यांना माहीत होते.
न जानेऽहं बलं नूनमेतयोर्वा यथातथम् । अज्ञाते तु बले कामं नैव युद्धं प्रशस्यते
या दोघांचे खरे बळ मला माहीत नाही; ज्यावेळी शत्रूचे बळ माहित नसते, तेव्हा युद्ध करणे योग्य ठरत नाही.
स्तुतिं करोमि चेदद्य दुष्टयोर्मदमत्तयोः । प्रकाशितं भवेन्नूनं निर्बलत्वं मया स्वयम्
आज मी या दोन्ही दुष्ट, गर्विष्ठांना स्तुती केली, तर माझे दुर्बलत्व नक्कीच उघड होईल.
वधिष्यति तदैकोऽपि निर्बलत्वे प्रकाशिते । दानं नैवाद्य योग्यं वा भेदः कार्यो मया कथम्
माझे दुर्बलत्व समजले, तर त्यातील एक जरी मला मारेल; आज ना दान योग्य आहे, ना मैत्री; मी त्यांच्यात फूट कशी घालू?
विष्णुं प्रबोधयाम्यद्य शेषे सुप्तं जनार्दनम् । चतुर्भुजं महावीर्यं दुःखहा स भविष्यति
आज मी शेषनागावर झोपलेल्या, चार हात असलेल्या, महान सामर्थ्यवान आणि दुःख दूर करणाऱ्या विष्णूला जागे करतो.
इति सञ्चिन्त्य मनसा पद्मनालगतोऽब्जजः । जगाम शरणं विष्णुं मनसा दुःखनाशकम्
असा विचार करून कमळावर बसलेल्या ब्रह्मदेवाने मनाने दुःख नष्ट करणाऱ्या विष्णूच्या आश्रयाला धाव घेतली.
तुष्टाव बोधनार्थं तं शुभैः सम्बोधनैर्हरिम् । नारायणं जगन्नाथं निस्पन्दं योगनिद्रया
त्यांना जागे करण्यासाठी ब्रह्मदेवाने शुभ शब्दांनी हरिची, नारायणाची, जगन्नाथाची स्तुती केली, जो योगनिद्रेमुळे स्थिर आहे.
ब्रह्मोवाच दीननाथ हरे विष्णो वामनोत्तिष्ठ माधव । भक्तार्तिहृद्धृषीकेश सर्वावास जगत्पते
ब्रह्मदेव म्हणाले: हे हरि, दुःखींचे रक्षण करणारे, विष्णू, वामन, उठ माधव! भक्तांच्या दुःखाचा हरण करणारे, हृषीकेश, सर्वांचा आधार, जगाचा स्वामी!
अन्तर्यामिन्नमेयात्मन्वासुदेव जगत्पते । दुष्टारिनाशनैकाग्रचित्त चक्रगदाधर
अंतःकरणातील अधिपती, मोजता न येणारे स्वरूप, वासुदेव, जगाचा स्वामी, दुष्टांचा नाश करणारे, एकचित्त, चक्र आणि गदा धारण करणारे!
सर्वज्ञ सर्वलोकेश सर्वशक्तिसमन्वित । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेश दुःखनाशन पाहि माम्
सर्वज्ञ, सर्व लोकांचे स्वामी, सर्व शक्तीने युक्त, उठ, उठ देवादिदेव, दुःख नष्ट करणारे, मला वाचवा!
विश्वम्भर विशालाक्ष पुण्यश्रवणकीर्तन । जगद्योने निराकार सर्गस्थित्यन्तकारक
विश्वाचा आधार, विशाल नेत्र असलेले, ज्याचे कीर्तन आणि ऐकणे पुण्यदायक आहे, जगाचा मूळ कारण, निराकार, सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारे!
इमौ दैत्यौ महाराज हन्तुकामौ मदोद्धतौ । न जानास्यखिलाधार कथं मां सङ्कटे गतम्
हे राजन, हे दोन मोठे दैत्य मला मारण्याच्या उद्देशाने आणि मदाने उन्मत्त होऊन आले आहेत; सर्वांचा आधार असलेल्या, मी संकटात सापडलोय हे तुला माहीत नाही का?
उपेक्षसेऽतिदुःखार्तं यदि मां शरणं गतम् । पालकत्वं महाविष्णो निराधारं भवेत्ततः
मी मोठ्या दुःखाने ग्रासलेला असून तुझ्या आश्रयाला आलोय, तरीही तू मला दुर्लक्ष केलेस, तर हे महाविष्णू, तुझे रक्षणकर्त्याचे स्थानच निरर्थक ठरेल.
एवं स्तुतोऽपि भगवान् न बुबोध यदा हरिः । योगनिद्रासमाक्रान्तस्तदा ब्रह्मा ह्यचिन्तयत्
अशा प्रकारे स्तुती केली तरी भगवंत हरि योगनिद्रेमुळे जागे झाले नाहीत; तेव्हा ब्रह्मदेवाने पुन्हा विचार केला.
नूनं शक्तिसमाक्रान्तो विष्णुर्निद्रावशं गतः । जजागार न धर्मात्मा किं करोम्यद्य दुःखितः
नक्कीच विष्णू कोणत्यातरी शक्तीने आक्रमले गेले आहेत आणि झोपेच्या अधीन झाले आहेत, म्हणून धर्मात्मा असूनही जागे होत नाहीत; मी आता दुःखात काय करू?
हन्तुकामावुभौ प्राप्तौ दानवौ मदगर्वितौ । किं करोमि क्व गच्छामि नास्ति मे शरणं क्वचित्
हे दोन्ही दैत्य, मदाने गर्विष्ठ आणि मला मारण्याच्या इच्छेने आले आहेत; मी काय करू, कुठे जाऊ? माझ्या मदतीला कुठेच कोणी नाही.
इति संचिन्त्य मनसा निश्चयं प्रतिपद्य च । तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः
असं विचार करून, मनाने ठाम निश्चय केला आणि एकाग्र मनाने योगनिद्रेला तो स्तुती करू लागला.
विचार्य मनसाप्येवं शक्तिर्मे रक्षणे क्षमा । यया ह्यचेतनो विष्णुः कृतोऽस्ति स्पन्दवर्जितः
मनात असं विचार केलं, 'ही शक्तीच रक्षण करायला समर्थ आहे, जिने अगदी जड असलेल्या विष्णूलाही हालचाल न करता ठेवले आहे.'
व्यसुर्यथा न जानाति गुणाच्छब्दादिकानिह । तथा हरिर्न जानाति निद्रामीलितलोचनः
जसा प्राण नसलेला माणूस शब्द वगैरे गुण ओळखू शकत नाही, तसाच निद्रेत डोळे मिटलेला हरिही काहीच जाणत नाही.
न जहाति यतो निद्रां बहुधा संस्तुतोऽप्यसौ । मन्ये नास्य वशे निद्रा निद्रयायं वशीकृतः
कितीही स्तुती केली तरी तो निद्रा सोडत नाही; मला वाटतं निद्रा त्याच्या अधीन नाही, उलट तोच निद्रेमुळे बांधला गेला आहे.
यो यस्य वशमापन्तः स तस्य किङ्करः किल । तस्माच्च योगनिद्रेयं स्वामिनी मापतेर्हरेः
जो दुसऱ्याच्या अधीन होतो, तो त्याचा सेवकच होतो; म्हणूनच योगनिद्रा हीच हरिपतीची स्वामिनी आहे.
सिन्धुजाया अपि वशे यया स्वामी वशीकृतः । नूनं जगदिदं सर्वं भगवत्या वशीकृतम्
जिच्या अधीन समुद्रकन्येचा पतीही झाला, ती भगवती या सगळ्या जगावरच राज्य करते यात शंका नाही.
अहं विष्णुस्तथा शम्भुः सावित्री च रमाप्युमा । सर्वे वयं वशे यस्या नात्र किञ्चिद्विचारणा
मी, विष्णु, शंभू, सावित्री, लक्ष्मी आणि उमा — आम्ही सगळे तिच्या अधीन आहोत; यात काहीच शंका नाही.
हरिरप्यवशः शेते यथान्यः प्राकृतो जनः । ययाभिभूतः का वार्ता किलान्येषां महात्मनाम्
हरिही तिच्या प्रभावाखाली असताना, तो सर्वसामान्य माणसासारखा असहाय पडून आहे; मग इतर मोठ्या आत्म्यांची काय कथा?
स्तौम्यद्य योगनिद्रां वै यया मुक्तो जनार्दनः । घटयिष्यति युद्धे च वासुदेवः सनातनः
आज मी योगनिद्रेची स्तुती करतो, जिने जनार्दनाला मुक्त केलं आणि सनातन वासुदेव युद्ध साध्य करेल.
इति कृत्वा मतिं ब्रह्मा पद्मनालस्थितस्तदा । तुष्टाव योगनिद्रां तां विष्णोरङ्गेषु संस्थिताम्
असा निश्चय करून, कमळाच्या दांडावर बसलेल्या ब्रह्मदेवाने, विष्णूच्या अंगावर वसणाऱ्या योगनिद्रेची स्तुती केली.