तेन च त्वय्यरालाक्षि न मुञ्चति शिलीमुखान् । अथवा मेऽहितैर्देवैर्वारितोऽसौ झषध्वजः
म्हणूनच, वळवलेल्या पापण्यांची, तो तुल्यावर बाण सोडत नाही; किंवा कदाचित मत्स्यध्वजाला शत्रू देवांनी रोखले असावे.
सुखविध्वंसिभिस्तेन त्वयि न प्रहरत्यपि । त्यक्त्वा मां मृगशावाक्षि पश्चात्तापं करिष्यसि
म्हणूनच, तो त्या सुखनाशक बाणांनी तुला मारत नाही; पण जर तू मला सोडशील, हरणाच्या डोळ्यांची, तर नंतर तुला पश्चात्ताप होईल.
मन्दोदरीव तन्वङ्गि परित्यज्य शुभं नृपम् । अनुकूलं पतिं पश्चात्सा चकार शठं पतिम् । कामार्ता च यदा जाता मोहेन व्याकुलान्तरा
मंदोदरीसारखी, बारीक कंबरेची ती स्त्री, आपल्या चांगल्या पतीला सोडून नंतर कपटी पतीला स्वीकारते, तसेच जेव्हा ती वासनेने ग्रासली गेली आणि मनाने गोंधळली, तेव्हा तिने असेच वागले.
राजपुत्रीमन्दोदरीवृत्तवर्णनम् व्यास उवाच का सा मंदोदरी नारी कोऽसौ त्यक्तो नृपस्तया
राजकन्या मंदोदरीच्या वागणुकीचे वर्णन. व्यास म्हणाले: ही मंदोदरी कोण होती, आणि तिने कोणत्या राजाला सोडले?
शठः को वा नृपः पश्चात्तन्मे ब्रूहि कथानकम्
आणि नंतर तिने जो कपटी राजा स्वीकारला, तो कोण होता? मला ही गोष्ट सांग.
महिष उवाच घनपादपसंयुक्तो धनधान्यसमृद्धिमान्
महिष म्हणाला: एक राजा होता, त्याच्याकडे बलाढ्य हत्ती होते, तो धनधान्याने समृद्ध होता.
चंद्रसेनाऽभिधस्तत्र राजा धर्मपरायणः
त्याचे नाव चंद्रसेन होते, तो नेहमी धर्माचरण करणारा होता.
सत्यवादी मृदुः शूरस्तितिक्षुर्नीतिसागरः
तो नेहमी सत्य बोलणारा, मृदू, शूर, सहनशील आणि उत्तम वागणुकीचा सागर होता.
तस्य भार्या वरारोहा सुन्दरी सुभगा शुभा
त्याची पत्नी सुंदर, भाग्यवान आणि शुभ गुणांनी युक्त होती.
नाम्ना गुणवती कांता सर्वलक्षणसंयुता
तिचे नाव गुणवती होते, ती अत्यंत आकर्षक आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होती.
पिता चातीव संतुष्टः पुत्रीं प्राप्य मनोरमाम्
तिच्या वडिलांना अशी सुंदर मुलगी मिळाल्याने फार आनंद झाला.
इंदोः कलेव चात्यर्थं ववृधे सा दिनेदिने
ती रोज वाढत होती, जणू काही वाढणाऱ्या चंद्रासारखी.
वरार्थं नृपतिश्चिन्तामवाप च दिनेदिने 5.17.
राजा रोज तिच्यासाठी योग्य वर शोधण्याची काळजी करू लागला.
तस्य पुत्रोऽतिमेधावी कंबुग्रीवोऽतिविश्रुतः
त्याला एक अतिशय बुद्धिमान मुलगा होता, ज्याचे नाव कंबुग्रीव होते आणि तो सर्वत्र प्रसिद्ध होता.
सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वविद्यार्थपारगः
तो सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि सर्व विद्या शिकलेला होता.
कंबुग्रीवाय कन्यां स्वां दास्यामि वरवर्णिनीम्
त्याने मनाशी ठरवले, 'मी माझी सुंदर मुलगी कंबुग्रीवाला देईन.'
विवाहं ते पिता कर्तुं कंबुग्रीवेण वांछति
तिच्या वडिलांना तिचा विवाह कंबुग्रीवाशी करायचा होता.
नाहं पतिं करिष्यामि नेच्छा मेऽस्ति परिग्रहे
ती म्हणाली, 'मी पती स्वीकारणार नाही; मला लग्नाची इच्छा नाही.'
स्वातंत्र्या न्मोक्षमित्याहुः पण्डिताः शास्त्रकोविदा
शास्त्र जाणणारे पंडित म्हणतात, स्वातंत्र्य म्हणजेच खरे मुक्ती.
विवाहे वर्तमाने तु पावकस्य च सन्निधौ
पण लग्न होत असताना आणि पवित्र अग्नीसमोर...
श्वश्रूदेवरवर्गाणां दासीत्वं श्वशुरालये
सासू-सासरे यांच्या घरात, तसेच देवतांच्या संगतीत, दासी म्हणून सेवा करावी लागते.
कदाचित्पतिरन्यां वा कामिनीं च भजेद्यदि 5.17.
कधी कधी पती दुसऱ्या स्त्रीकडे किंवा प्रेयसीकडे वळू शकतो.
तदेर्ष्या जायते पत्यौ क्लेशश्चापि भवेदथ
मग पतीवर मत्सर उत्पन्न होतो आणि मनाला त्रासही होतो.
स्वभावात्परतन्त्राणां संसारे स्वप्नधर्मिणि
स्वभावतः दुसऱ्यांवर अवलंबून असणाऱ्यांचे संसारातील जीवन हे जणू स्वप्नासारखे असते.
उत्तमः सर्वधर्मज्ञो धुवादवरजो नृपः
सर्व धर्मांची जाण असलेला, स्थिर आणि धाकटा राजा हा सर्वात उत्तम असतो.
अपराधं विना कांतां त्यक्तवान्विपिने प्रियाम्
कुठलाही अपराध नसताना, त्याने आपल्या प्रिय पत्नीला जंगलात सोडले.
कालयोगान्मृते तस्मिन्नारी स्याद् दुःखभाजनम्
काळाच्या योगाने तो मरण पावल्यावर, ती स्त्री दुःखाची भागीदार झाली.
परोषि(पि?)तपतित्वेऽपि दुःखं स्यादधिकं गृहे
दुसऱ्याची पत्नी झाली तरी, घरातील तिचे दुःख अधिकच वाढते.
तस्मात्पतिर्न कर्तव्यः सर्वथेति मतिर्मम
म्हणून कोणत्याही परिस्थितीत पती घेऊ नये, ही माझी ठाम मती आहे.
न च वांछति भर्तारं कौमारव्रतधारिणी
कौमार्यव्रत पाळणारी स्त्री कधीच पतीची इच्छा करत नाही.