तथापि मे फलं न स्याद्बलाद्भोगसुखं कुतः । प्रब्रवीमि सुकेशि त्वां विनयावनतो यतः
तरीही, त्यातून मला काहीच खरे सुख मिळणार नाही, आणि जबरदस्तीने मिळणाऱ्या सुखात आनंद कसा असेल? सुंदर केसांची, मी तुझ्याशी नम्रतेने बोलतो.
पुरुषस्य सुखं न स्यादृते कान्तामुखाम्बुजात् । तत्तथैव हि नारीणां न स्याच्च पुरुषं विना
पुरुषाला आपल्या प्रेयसीच्या कमलासारख्या मुखाशिवाय खरे सुख मिळत नाही; तसेच, स्त्रीलाही पुरुषाशिवाय आनंद मिळत नाही.
संयोगे सुखसम्भूतिर्वियोगे दुःखसम्भवः । कान्तासि रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता
एकत्र येण्यात सुख मिळते, वेगळे झाल्यावर दुःख येते; तू रूपवान आहेस आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली आहेस.
चातुर्यं त्वयि किं नास्ति यतो मां न भजस्यहो । तवोपदिष्टं केनेदं भोगानां परिवर्जनम्
तुझ्यात हुशारी का नाही, म्हणून तू मला स्वीकारत नाहीस? तुला या सुखांचा त्याग करायला कोणी शिकवले?
वञ्चितासि प्रियालापे वैरिणा केनचित्त्विह । मुञ्चाग्रहमिमं कान्ते कुरु कार्यं सुशोभनम्
सुंदर प्रिये, शत्रूच्या गोड बोलांनी तुला कोणी फसवले का? हे सुंदरिनी, हा हट्ट सोड आणि योग्य ते कर.
सुखं तव ममापि स्याद्विवाहे विहिते किल । विष्णुर्लक्ष्या सहाभाति सावित्र्या च सहात्मभूः
विवाह झाल्यास तुला आणि मलाही सुख मिळेल; विष्णू लक्ष्मीबरोबर शोभतो, आणि ब्रह्मा सावित्रीबरोबर.
रुद्रो भाति च पार्वत्या शच्या शतमखस्तथा । का नारी पतिहीना च सुखं प्राप्नोति शाश्वतम्
रुद्र पार्वतीबरोबर, आणि इंद्र शचीबरोबर शोभतो; पती नसलेल्या स्त्रीला कायमचे सुख कधी मिळते?
येन त्वमसितापाङ्गि न करोषि पतिं शुभम् । कामः क्वाद्य गतः कान्ते यस्त्वां बाणैः सुकोमलैः
काळ्या डोळ्यांची सुंदरी, तू योग्य असा पती का स्वीकारत नाहीस? आज कामदेव कुठे गेला, ज्याच्या कोमल बाणांनी
मादनैः पञ्चभिः कामं न ताडयति मन्दधीः । मन्येऽहमिव कामोऽपि दयावांस्त्वयि सुन्दरि
पाच फुलांच्या बाणांनी तो मंदबुद्धी कामदेव तुला का मारत नाही? सुंदरिनी, मला वाटते की कामदेवही तुझ्यावर माझ्यासारखी दया करतो.
अबलेति च मन्वानो न प्रेरयति मार्गणान् । मनोभवस्य वैरं वा किमप्यस्ति मया सह
तो तुला दुर्बल समजून आपले बाण सोडत नाही; किंवा कदाचित मनोभवाचा माझ्याशी काही वैर असावा.
तेन च त्वय्यरालाक्षि न मुञ्चति शिलीमुखान् । अथवा मेऽहितैर्देवैर्वारितोऽसौ झषध्वजः
म्हणूनच, वळवलेल्या पापण्यांची, तो तुल्यावर बाण सोडत नाही; किंवा कदाचित मत्स्यध्वजाला शत्रू देवांनी रोखले असावे.
सुखविध्वंसिभिस्तेन त्वयि न प्रहरत्यपि । त्यक्त्वा मां मृगशावाक्षि पश्चात्तापं करिष्यसि
म्हणूनच, तो त्या सुखनाशक बाणांनी तुला मारत नाही; पण जर तू मला सोडशील, हरणाच्या डोळ्यांची, तर नंतर तुला पश्चात्ताप होईल.
मन्दोदरीव तन्वङ्गि परित्यज्य शुभं नृपम् । अनुकूलं पतिं पश्चात्सा चकार शठं पतिम् । कामार्ता च यदा जाता मोहेन व्याकुलान्तरा
मंदोदरीसारखी, बारीक कंबरेची ती स्त्री, आपल्या चांगल्या पतीला सोडून नंतर कपटी पतीला स्वीकारते, तसेच जेव्हा ती वासनेने ग्रासली गेली आणि मनाने गोंधळली, तेव्हा तिने असेच वागले.
राजपुत्रीमन्दोदरीवृत्तवर्णनम् व्यास उवाच का सा मंदोदरी नारी कोऽसौ त्यक्तो नृपस्तया
राजकन्या मंदोदरीच्या वागणुकीचे वर्णन. व्यास म्हणाले: ही मंदोदरी कोण होती, आणि तिने कोणत्या राजाला सोडले?
शठः को वा नृपः पश्चात्तन्मे ब्रूहि कथानकम्
आणि नंतर तिने जो कपटी राजा स्वीकारला, तो कोण होता? मला ही गोष्ट सांग.
महिष उवाच घनपादपसंयुक्तो धनधान्यसमृद्धिमान्
महिष म्हणाला: एक राजा होता, त्याच्याकडे बलाढ्य हत्ती होते, तो धनधान्याने समृद्ध होता.
चंद्रसेनाऽभिधस्तत्र राजा धर्मपरायणः
त्याचे नाव चंद्रसेन होते, तो नेहमी धर्माचरण करणारा होता.
सत्यवादी मृदुः शूरस्तितिक्षुर्नीतिसागरः
तो नेहमी सत्य बोलणारा, मृदू, शूर, सहनशील आणि उत्तम वागणुकीचा सागर होता.
तस्य भार्या वरारोहा सुन्दरी सुभगा शुभा
त्याची पत्नी सुंदर, भाग्यवान आणि शुभ गुणांनी युक्त होती.
नाम्ना गुणवती कांता सर्वलक्षणसंयुता
तिचे नाव गुणवती होते, ती अत्यंत आकर्षक आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होती.
पिता चातीव संतुष्टः पुत्रीं प्राप्य मनोरमाम्
तिच्या वडिलांना अशी सुंदर मुलगी मिळाल्याने फार आनंद झाला.
इंदोः कलेव चात्यर्थं ववृधे सा दिनेदिने
ती रोज वाढत होती, जणू काही वाढणाऱ्या चंद्रासारखी.
वरार्थं नृपतिश्चिन्तामवाप च दिनेदिने 5.17.
राजा रोज तिच्यासाठी योग्य वर शोधण्याची काळजी करू लागला.
तस्य पुत्रोऽतिमेधावी कंबुग्रीवोऽतिविश्रुतः
त्याला एक अतिशय बुद्धिमान मुलगा होता, ज्याचे नाव कंबुग्रीव होते आणि तो सर्वत्र प्रसिद्ध होता.
सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वविद्यार्थपारगः
तो सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि सर्व विद्या शिकलेला होता.
कंबुग्रीवाय कन्यां स्वां दास्यामि वरवर्णिनीम्
त्याने मनाशी ठरवले, 'मी माझी सुंदर मुलगी कंबुग्रीवाला देईन.'
विवाहं ते पिता कर्तुं कंबुग्रीवेण वांछति
तिच्या वडिलांना तिचा विवाह कंबुग्रीवाशी करायचा होता.
नाहं पतिं करिष्यामि नेच्छा मेऽस्ति परिग्रहे
ती म्हणाली, 'मी पती स्वीकारणार नाही; मला लग्नाची इच्छा नाही.'
स्वातंत्र्या न्मोक्षमित्याहुः पण्डिताः शास्त्रकोविदा
शास्त्र जाणणारे पंडित म्हणतात, स्वातंत्र्य म्हणजेच खरे मुक्ती.
विवाहे वर्तमाने तु पावकस्य च सन्निधौ
पण लग्न होत असताना आणि पवित्र अग्नीसमोर...