परस्परसमुत्कर्षः कथ्यते हि परस्परम् । तं चेत्करोषि संयोगं वीरेण च मया सह
एकमेकांतील श्रेष्ठता हेच खरे एकत्र येणे मानले जाते. जर तू माझ्यासारख्या वीराशी असे नाते जोडलेस, तर—
अत्युत्तमसुखस्यैव प्राप्तिः स्यात्ते न संशयः । नानाविधानि रूपाणि करोमि स्वेच्छया प्रिये
तुला सर्वश्रेष्ठ सुख मिळेल, यात शंका नाही. प्रियेस, मी हवे तसे अनेक रूपे धारण करू शकतो.
इन्द्रादयः सुराः सर्वे संग्रामे विजिता मया । रत्नानि यानि दिव्यानि भवनेऽस्मिन्ममाधुना
इंद्रापासून सर्व देवांना मी युद्धात हरवले आहे. माझ्या राजवाड्यात जी दिव्य रत्ने आहेत—
भुंक्ष्व त्वं तानि सर्वाणि यथेष्टं देहि वा यथा । पट्टराज्ञी भवाद्य त्वं दासोऽस्मि तव सुन्दरि
ती सर्व रत्ने तू हवे तसे उपभोग, किंवा हवे तसे वाट. आजपासून तू माझी मुख्य राणी हो, मी तुझा दास आहे, सुंदरि.
वैरं त्यजेऽहं देवैस्तु तव वाक्यान्न संशयः । यथा त्वं सुखमाप्नोषि तथाहं करवाणि वै
तू सांगितलास की, मी देवांशी वैर सोडून देईन—यात काहीच शंका नाही. तू सुखी व्हावीस म्हणून मी तसेच करीन.
आज्ञापय विशालाक्षि तथाहं प्रकरोम्यथ । चित्तं मे तव रूपेण मोहितं चारुभाषिणि
माझ्या मोठ्या डोळ्यांनो, तू आज्ञा दे, मी तसेच करीन. सुंदर बोलणाऱ्या, तुझ्या रूपाने माझे मन मोहून गेले आहे.
आतुरोऽस्मि वरारोहे प्राप्तस्ते शरणं किल । प्रपन्नं पाहि रम्भोरु कामबाणैः प्रपीडितम्
हे रम्य कटिवाली, मी खूपच व्याकुळ झालो आहे आणि तुझ्या आश्रयाला आलो आहे. हे सुंदर पायांची देवी, मला वासनाच्या बाणांनी त्रस्त केले आहे, कृपया माझे रक्षण कर.
धर्माणामुत्तमो धर्मः शरणागतरक्षणम् । त्वदीयोऽस्म्यसितापाङ्गि सेवकोऽहं कृशोदरि
सर्व धर्मांमध्ये शरण आलेल्याचे रक्षण करणे हेच श्रेष्ठ कर्तव्य आहे. मी तुझाच आहे, काळ्या डोळ्यांची देवी, मी तुझा सेवक आहे, कृश पोटाची देवी.
मरणान्तं वचः सत्यं नान्यथा प्रकरोम्यहम् । पादौ नतोऽस्मि तन्वङ्गि त्यक्त्वा नानायुधानि ते
माझे बोलणे मृत्यूपर्यंत सत्य राहील, मी कधीही त्याला बदलणार नाही. हे सुकुमार अंगाची देवी, मी तुझ्या पायांवर नतमस्तक झालो आहे आणि माझी सर्व शस्त्रे बाजूला ठेवली आहेत.
दयां कुरु विशालाक्षि तप्तोऽस्मि काममार्गणैः । जन्मप्रभृति चार्वङ्गि दैन्यं नाचरितं मया
हे मोठ्या डोळ्यांची देवी, माझ्यावर दया कर, कारण मी वासनाच्या बाणांनी जळत आहे. हे सुंदर अंगाची देवी, जन्मापासून मी कधीही नम्रपणे वागलो नाही.
ब्रह्मादीनीश्वरान्प्राप्य त्वयि तद्विदधाम्यहम् । चरितं मम जानन्ति रणे ब्रह्मादयः सुराः
ब्रह्मा पासून इतर सर्व देवतांना जिंकून मी आता तुझ्या पुढे आलो आहे. रणांगणात माझी कृत्ये ब्रह्मा आणि इतर देवतांना माहीत आहेत.
सोऽप्यहं तव दासोऽस्मि मन्मुखं पश्य भामिनि । व्यास उवाच इति ब्रुवाणं तं दैत्यं देवी भगवती हि सा
तरीही, मी तुझा दास आहे, हे सुंदर मुखवाली, माझ्याकडे पाहा. व्यास म्हणतो: असे म्हणून तो दैत्य देवीसमोर उभा राहिला.
प्रहस्य सस्मितं वाक्यमुवाच वरवर्णिनी । देव्युवाच नाहं पुरुषमिच्छामि परमं पुरुषं विना
ती तेजस्वी कांतीची देवी हसून म्हणाली: मी कोणत्याही पुरुषाला इच्छित नाही, फक्त परम पुरुष सोडून.
तस्य चेच्छास्म्यहं दैत्य सृजामि सकलं जगत् । स मां पश्यति विश्वात्मा तस्याहं प्रकृतिः शिवा
हे दैत्य, मी जर त्याला इच्छित असेन, तर मी संपूर्ण जगाची निर्मिती करते. तो विश्वाचा आत्मा मला पाहतो आणि मी त्याची मंगल प्रकृती आहे.
तत्सान्निध्यवशादेव चैतन्यं मयि शाश्वतम् । जडाहं तस्य संयोगात्प्रभवामि सचेतना
त्याच्या सान्निध्यामुळेच मला शाश्वत चेतना मिळते. मी स्वतः जड आहे, पण त्याच्या संयोगानेच मला चेतना प्राप्त होते.
अयस्कान्तस्य सान्निध्यादयसश्चेतना यथा । न ग्राम्यसुखवाञ्छा मे कदाचिदपि जायते
जसे चुंबकाच्या जवळ असता लोखंडात चैतन्य येते, तसेच आहे. मला कधीही सांसारिक सुखांची इच्छा होत नाही.
मूर्खस्त्वमसि मन्दात्मन् यत्स्त्रीसङ्गं चिकीर्षसि । नरस्य बन्धनार्थाय शृङ्खला स्त्री प्रकीर्तिता
तू मूर्ख आहेस, मंद बुद्धीचा आहेस, जो स्त्रीसंगाची इच्छा करतोस. स्त्री ही पुरुषाला बांधण्यासाठी साखळी म्हणतात.
लोहबद्धोऽपि मुच्येत स्त्रीबद्धो नैव मुच्यते । किमिच्छसि च मन्दात्मन् मूत्रागारस्य सेवनम्
लोखंडाच्या साखळीत बांधलेला सुटू शकतो, पण स्त्रीच्या बंधनातून सुटका होत नाही. अरे मंद बुद्धी, तुझ्या मनात मूत्रगृहात जाण्याची इच्छा का आहे?
शमं कुरु सुखाय त्वं शमात्सुखमवाप्स्यसि । नारीसङ्गे महद्दुःखं जानन्किं त्वं विमुह्यसि
तू स्वतःच्या सुखासाठी मन आवर, कारण संयमानेच खरे सुख मिळते. स्त्रीसंगाने मोठे दुःख होते हे माहिती असूनही तू का मोहात पडतोस?
त्यज वैरं सुरैः सार्धं यथेष्टं विचरावनौ । पातालं गच्छ वा कामं जीवितेच्छा यदस्ति ते
देवतांशी वैर सोड आणि जसा हवे तसा पृथ्वीवर वावर, किंवा तुला जगायचे असेल तर पाताळात जा.
अथवा कुरु संग्रामं बलवत्यस्मि साम्प्रतम् । प्रेषिताहं सुरैः सर्वैस्तव नाशाय दानव
नाहीतर, तुला हवे असेल तर युद्ध कर. मी आता बलवान आहे, सर्व देवांनी तुला नष्ट करण्यासाठी मला पाठवले आहे.
सत्यं ब्रवीमि येनाद्य त्वया वचनसौहृदम् । दर्शितं तेन तुष्टास्मि जीवन्गच्छ यथासुखम्
मी सत्य सांगते: आज तू मला गोड बोलून वागलेस म्हणून मी तृप्त झाले आहे. जसा हवे तसा सुखाने जग.
सतां सप्तपदी मैत्री तेन मुञ्चामि जीवितम् । मरणेच्छास्ति चेद्युद्धं कुरु वीर यथासुखम्
सज्जनांमध्ये सात पावले चालल्यावर मैत्री होते, म्हणून मी तुझे प्राण वाचवते. जर तुला मृत्यूची इच्छा असेल तर, हे वीर, जसा हवे तसा युद्ध कर.
हनिष्यामि महाबाहो त्वामहं नात्र संशयः । व्यास उवाच इति तस्या वचः श्रुत्वा दानवः काममोहितः
हे महाबाहू, मी तुला ठार करीन, यात काहीच शंका नाही. व्यास म्हणतो: तिचे हे बोलणे ऐकून, तो दैत्य वासनेने मोहित झाला.
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मधुरं वचनं ततः । बिभेम्यहं वरारोहे त्वां प्रहर्तुं वरानने
त्याने मधुर आणि कोमल शब्दांत असे सांगितले — सुंदर कटी असलेल्या आणि तेजस्वी मुख असलेल्या सुंदरी, मला तुला मारायला भीती वाटते.
कोमलां चारुसर्वाङ्गीं नारीं नरविमोहिनीम् । जित्वा हरिहरादींश्च लोकपालांश्च सर्वशः
तू कोमल, सर्वांग सुंदर आणि पुरुषांना मोहून टाकणारी आहेस; हरि, हर आणि सर्व लोकपालांना जिंकून घेतलेस.
किं त्वया सह युद्धं मे युक्तं कमललोचने । रोचते यदि चार्वङ्गि विवाहं कुरु मां भज
कमलासारख्या डोळ्यांची सुंदरी, तुझ्याशी लढण्यात मला काय लाभ आहे? जर तुला आवडत असेल, सुंदर अंगाची, तर माझ्याशी विवाह कर आणि मला स्वीकार.
नोचेद् गच्छ यथेष्टं ते देशं यस्मात्समागता । नाहं त्वां प्रहरिष्यामि यतो मैत्री कृता त्वया
नाही तर, जिथून आलीस तिथे किंवा जिथे हवे तिथे जा; मी तुला मारणार नाही, कारण तू माझ्याशी मैत्री दाखवली आहेस.
हितमुक्तं शुभं वाक्यं तस्माद् गच्छ यथासुखम् । का शोभा मे भवेदन्ते हत्वा त्वां चारुलोचनाम्
हे हितकारक आणि शुभ बोलून, तू जशी हवी तशी जा; सुंदर डोळ्यांची, तुला मारून मला काय कीर्ती मिळेल?
स्त्रीहत्या बालहत्या च ब्रह्महत्या दुरत्यया । गृहीत्वा त्वां गृहं नूनं गच्छाम्यद्य वरानने
स्त्रीहत्या, बालहत्या आणि ब्राह्मणहत्या हे फार मोठे पाप आहे; म्हणून, तेजस्वी मुख असलेल्या, मी तुला आज माझ्या घरी घेऊन जाईन.