ववौ वायुश्च दुर्गन्धो मृतानां देहसङ्गतः । अभूत्किलकिलाशब्दः खगानां पलभक्षिणाम्
मृतांच्या देहाचा दुर्गंधी वारा वाहू लागला; मांस खाणाऱ्या पक्ष्यांच्या चावण्याचा आवाज घुमू लागला.
तदा चुकोप दुष्टात्मा दुर्मुखः कालमोहितः । देवीमुवाच गर्वेण कृत्वा चोर्ध्वकरं शुभम्
तेव्हा काळाने मोहून गेलेला दुष्ट मनाचा दुर्मुख रागावला; त्याने अभिमानाने उजवा हात वर करून देवीला उद्देशून बोलला.
गच्छ चण्डि हनिष्यामि त्वामद्यैव सुबालिशे । दैत्यं वा भज वामोरु महिषं मदगर्वितम्
चंडी, जा! मी आजच तुला ठार मारीन, मूर्खे; नाहीतर, एखाद्या दैत्याकडे किंवा बलिष्ठ महिषाजवळ आसरा घे.
देव्युवाच आसन्नमरणः कामं प्रलपस्यद्य मोहितः । अद्यैव त्वां हनिष्यामि यथायं बाष्कलो हतः
देवी म्हणाली: तुझा मृत्यू जवळ आला आहे म्हणून तू आज वेड्यासारखे बोलतोस; मी आजच तुला बाष्कलासारखे ठार मारीन.
गच्छ वा तिष्ठ वा मन्द मरणं यदि रोचते । हत्वा त्वां वै वधिष्यामि बालिशं महिषीसुतम्
जा किंवा उभा राहा, मूर्खा, मृत्यू आवडत असेल तर; मी तुला ठार मारून मग त्या लहानग्या महिषपुत्रालाही संपवीन.
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या दुर्मुखो मर्तुमुद्यतः । मुमोच बाणवृष्टिं तु चण्डिकां प्रति दारुणाम्
देवीचे ते बोल ऐकून, मरण्यासाठी सज्ज झालेला दुर्मुखाने चंडिकेवर भयंकर बाणांचा मारा केला.
सापि तां तरसा छित्त्वा बाणवृष्टिं शितैः शरैः । जघान दानवं कृद्धा वृत्रं वज्रधरो यथा
ती देवीने ती बाणांची वृष्टी आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी फाडून टाकली आणि रागाने त्या दानवाचा वध केला, जसा इंद्राने वृत्राचा केला होता.
तयोः परस्परं युद्धं सञ्जातं चातिकर्कशम् । भयदं कातराणाञ्च शूराणां बलवर्धनम्
त्या दोघांमध्ये फारच कठीण आणि भीषण युद्ध झाले; भीरू लोकांना ते भयावह वाटले, तर शूरांना बळ देणारे ठरले.
देवी चिच्छेद तरसा धनुस्तस्य करे स्थितम् । तथैव पञ्चभिर्बाणैर्बभञ्ज रथमुत्तमम्
देवीने जोरात त्याच्या हातातील धनुष्य छाटले आणि पाच बाणांनी त्याचा उत्तम रथही फोडून टाकला.
रथे भग्ने महाबाहुः पदातिर्दुर्मुखस्तदा । गदां गहीत्वा दुर्धर्षां जगाम चण्डिकां प्रति
रथ फोडल्यावर महाबली दुर्मुख पायदळ झाला; त्याने बलाढ्य गदा हातात घेऊन चंडिकेकडे झेप घेतली.
चकार स गदाघातं सिंहमौलौ महाबलः । न चचाल हरिः स्थानात्ताडितोऽपि महाबलः
त्या महाबलीने सिंहावर गदेचा घाव घातला; पण हरि त्या घावाने हलला नाही.
अम्बिका तं समालोक्य गदापाणिं पुरःस्थितम् । खड्गेन शितधारेण शिरश्चिच्छेद मौलिमत्
अंबिकेने समोर गदा घेत उभा असलेला तो दुर्मुख पाहिला आणि आपल्या धारदार तलवारीने त्याचे मुकुटासह डोके छाटले.
छिन्ने च मस्तके भूमौ पपात दुर्मुखो मृतः । जयशब्दं तदा चक्रुर्मुदिता निर्जरा भृशम्
त्याचं डोकं छाटलं गेल्यावर दुर्मुख खाली पडून मेला; तेव्हा आनंदित देवांनी मोठ्या आवाजात विजयाचा गजर केला.
तुष्टुवुस्तां तदा देवीं दुर्मुखे निहतेऽमराः । पुष्पवृष्टिं तथा चक्रुर्जयशब्दं नभःस्थिताः
दुर्मुख मारला गेल्यावर देवांनी त्या देवीचं स्तुती केली; आकाशात उभे असलेले देवांनी फुलांची वृष्टी केली आणि विजयाचा गजर केला.
ऋषयः सिद्धगन्धर्वाः सविद्याधरकिन्नराः । जहृषुस्तं हतं दृष्ट्वा दानवं रणमस्तके
ऋषी, सिद्ध, गंधर्व, विद्याधर आणि किन्नर यांनी रणभूमीतील मुख्य दानव मारला गेल्याचं पाहून मनापासून आनंद व्यक्त केला.
ताम्रचिक्षुराख्यवधवर्णनम् व्यास उवाच दुर्मुखं निहतं श्रुत्वा महिषः क्रोधमूर्च्छितः । उवाच दानवान्सर्वान्किं जातमिति चासकृत्
महिषाने जेव्हा दुर्मुख मारला गेला असं ऐकलं, तेव्हा तो रागाने भरून गेला आणि सर्व दानवांना वारंवार विचारू लागला, 'काय झालं?'
निहतौ दानवौ शूरौ रणे दुर्मुखबाष्कलौ । तन्व्या तत्परमाश्चर्यं पश्यन्तु दैवचेष्टितम्
रणात शूर दुर्मुख आणि बाष्कल हे दोन्ही दानव मारले गेले; आता सगळ्यांनी या सडपातळ देवीच्या अद्भुत कृतीचं आणि दैवी लीलेचं साक्षात्कार घ्यावा.
कालो हि बलवान्कर्ता सततं सुखदुःखयोः । नराणां परतन्त्राणां पुण्यपापानुयोगतः
काळ हा नेहमीच बलवान असतो आणि माणसाच्या सुखदुःखाचा मुख्य कारण असतो; माणसं त्यांच्या पुण्यापापाच्या फळावरच अवलंबून असतात.
निहतौ दानवश्रेष्ठौ किं कर्तव्यमतः परम् । ब्रुवन्तु मिलिताः सर्वे यद्युक्तं कार्यसङ्कटे
दानवांमधले श्रेष्ठ मारले गेले आहेत, आता पुढे काय करावं? या संकटाच्या वेळी सगळ्यांनी एकत्र येऊन योग्य तो सल्ला द्यावा.
व्यास उवाच एवं ब्रुवति राजेन्द्र महिषेऽतिबलान्विते । चिक्षुराख्यस्तु सेनानीस्तमुवाच महारथः
महिष हा अपार बळाने युक्त असताना असं बोलत असताना, तिकडे 'चिक्षुर' नावाचा सेनापती आणि मोठा रथी त्याच्याशी बोलला.
राजन्नहं हनिष्यामि का चिन्ता स्त्रीविहिंसने । इत्युक्त्वा स्वबलैर्युक्तः प्रययौ रथसंयुतः
'राजा, मीच तिला ठार मारीन; एका स्त्रीशी लढण्यात काय भीती?' असं म्हणून तो स्वतःच्या सैन्यासह आणि रथावर बसून निघाला.
द्वितीयं पार्ष्णिरक्षं तु कृत्वा ताम्रं महाबलम् । महता सैन्यघोषेण पूरयन्गगनं दिशः
त्याने मोठ्या बळाचा ताम्राला दुसरा सेनापती नेमलं आणि आपल्या मोठ्या सैन्याच्या गजराने आकाश आणि दिशा भरून टाकल्या.
तमागच्छन्तमालोक्य देवी भगवती शिवा । चकार शङ्खज्याघोषं घण्टानादं महाद्भुतम्
तो येताना पाहून भगवती शिवा देवीने शंखाचा आणि धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा गजर केला, आणि घंटांचा अद्भुत नाद केला.
तत्रसुस्तेन शब्देन ते च सर्वे सुरारयः । किमेतदिति भाषन्तो दुद्रुवुर्भयकम्पिताः
त्या प्रचंड आवाजाने सगळे देवांचे शत्रू घाबरून थरथर कापू लागले आणि 'हे काय आहे?' असं म्हणत पळू लागले.
चिक्षुराख्यस्तु तान्दृष्ट्वा पलायनपरायणान् । उवाचातीव संकुद्धः किं भयं वः समागतम्
चिक्षुराने त्यांना पळताना पाहून खूपच रागाने विचारलं, 'तुम्हाला कसली भीती वाटली?'
अद्यैवाहं हनिष्यामि बाणैर्बालां मदोन्नताम् । तिष्ठन्त्वत्र भयं त्यक्त्वा दैत्याः समरमूर्धनि
'आजच मी त्या गर्विष्ठ कन्येला बाणांनी ठार मारीन; दैत्यांनी इथे रणभूमीत उभं राहावं आणि भीती सोडावी.'
इत्युक्त्वा दानवश्रेष्ठश्चापपाणिर्बलान्वितः । आगत्य सङ्गरे देवीमित्युवाच गतव्यथः
असं म्हणून, दानवांमधला श्रेष्ठ, धनुष्य हातात घेऊन आणि बळाने भरून, रणात देवीसमोर गेला आणि निर्भयपणे बोलू लागला.
किं गर्जसि विशालाक्षि भीषयन्तीतरान्नरान् । नाहं बिभेमि तन्वङ्गि श्रुत्वा तेऽद्य विचेष्टितम्
'तू एवढ्या मोठ्या आवाजात का गर्जतेस, मोठ्या डोळ्यांची? इतर पुरुषांना घाबरवतेस, पण मी तुझ्या आजच्या कृत्यानेही घाबरत नाही, सडपातळे.'
स्त्रीवधे दूषणं ज्ञात्वा तथैवाकीर्तिसम्भवम् । उपेक्षां कुरुते चित्तं मदीयं वामलोचने
'स्त्रीला मारणं हे निंदनीय आहे आणि त्याने अपकीर्ती येते, हे मला माहीत आहे; म्हणून, सुंदर डोळ्यांनो, माझं मन तुला दुर्लक्ष करायला वळतं.'
स्त्रीणां युद्धं कटाक्षैश्च तथा हावैश्च सुन्दरि । न शस्त्रैर्विहितं क्वापि त्वादृशीनां कदाचन
'सुंदरी, स्त्रियांचं युद्ध हे केवळ कटाक्षांनी आणि हावभावांनी असतं, शस्त्रांनी नाही; तुझ्यासारख्या स्त्रीने कधीही शस्त्राने लढू नये.'