ममापि वचनं श्लक्ष्णं श्रोतव्यं धीमता त्वया । कामातुरैषा सुदती लक्ष्यतेऽप्यनुमानतः
बुद्धिमान मित्रा, माझं कोमल बोलणं तू ऐकावं. ही सुंदर स्त्री, तिच्या वासनांनी भरलेली आहे, हे सहज लक्षात येतं.
भवत्येवंविधा कामं नायिका रूपगर्विता । भीषयित्वा वरारोहा त्वां वशे कर्तुमिच्छति
अशी रूपावर गर्व करणारी नायिका, तुला घाबरवून आपल्या ताब्यात ठेवायचं ठरवते.
हावोऽयं मानिनीनां वै तं वेत्ति रसवित्तमः । वक्रोक्तिरेषा कामिन्याः प्रियं प्रति परायणम्
अशा अभिमानी स्त्रियांचं वागणं असंच असतं, आणि ज्यांना प्रेमाची खरी जाण आहे ते हे समजतात. प्रियकरासाठी अशा स्त्रिया वाकड्या शब्दांचा आधार घेतात.
वेत्ति कोऽपि नरः कामं कामशास्त्रविचक्षणः । यदुक्तं नाम बाणैस्त्वा वधिष्ये रणमूर्धनि
प्रेमाच्या शास्त्रात निपुण असलेला पुरुषच ओळखू शकतो, 'मी तुला रणभूमीत बाणांनी ठार मारीन' या तिच्या बोलण्याचा अर्थ काय आहे.
हेतुगर्भमिदं वाक्यं ज्ञातव्यं हेतुवित्तमैः । बाणास्तु मानिनीनां वै कटाक्षा एव विश्रुताः
हे वाक्य कारणांनी भरलेलं आहे, आणि ज्यांना त्याचा अर्थ कळतो त्यांनीच ते समजावं. अभिमानी स्त्रियांचे बाण म्हणजे त्यांचे कटाक्ष म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
पुष्पाञ्जलिमयाश्चान्ये व्यंग्यानि वचनानि च । का शक्तिरन्यबाणानां प्रेरणे त्वयि पार्थिव
फुलांच्या अर्घ्यासारखी इतर वाक्यंही सूचक असतात. राजन, तुला हलवायला इतर कुठल्याही बाणांना शक्ती नाही.
तादृशीनां न सा शक्तिर्ब्रह्मविष्णुहरादिषु । ययोक्तं नेत्रबाणैस्त्वां हनिष्ये मन्द पार्थिवम्
अशा स्त्रियांना ब्रह्मा, विष्णु, शिव यांच्यावर काहीही चालत नाही. तिने डोळ्यांच्या बाणांनी 'मी तुला ठार मारीन, मूर्ख राजा' असं म्हटलं.
विपरीतं परिज्ञातं तेनारसविदा किल । पातयिष्यामि शय्यायां रणमय्यां पतिं तव
रसाची जाण असणाऱ्याने हे उलटं आहे हे ओळखलं आहे. 'मी तुझ्या पतीला युद्धाच्या शय्येवर पाडीन' असं ती म्हणाली.
विपरीतरतिकीडाभाषणं ज्ञेयमेव तत् । करिष्ये विगतप्राणं यदुक्तं वचनं तया
असं बोलणं उलट प्रणयक्रीडेचं सूचक आहे. 'मी त्याला प्राणहीन करीन' असं तिने म्हटलं, ते मी करीन.
वीर्यं प्राणा इति प्रोक्तं तद्विहीनं न चान्यथा । व्यंग्याधिक्येन वाक्येन वरयत्युत्तमा नृप
शक्ती आणि प्राण हे एकच मानले जातात; ते नसताना दुसरं काही शक्य नाही. सूचक वाक्यांनी श्रेष्ठ स्त्री राजा निवडते.
तद्वै विचारतो ज्ञेयं रसग्रन्थविचक्षणैः । इति ज्ञात्वा महाराज कर्तव्यं रससंयुतम्
हे सर्व रसग्रंथांची जाण असणाऱ्यांनी विचारपूर्वक समजून घ्यावं. हे जाणून, राजन, योग्य भावनेने वागावं.
सामदानद्वयं तस्या नान्योपायोऽस्ति भूपते । रुष्टा वा गर्विता वापि वशगा मानिनी भवेत्
तिच्यासाठी फक्त साम आणि दान हेच उपाय आहेत, राजन. ती रागावली किंवा गर्विष्ठ असली, तरी अभिमानी स्त्री शेवटी वश होते.
तादृशैर्मधुरैर्वाक्यैरानयिष्ये तवान्तिकम् । किं बहूक्तेन मे राजन् कर्तव्या वशवर्तिनी
अशा गोड शब्दांनी मी तिला तुझ्याजवळ आणीन. राजन, जास्त बोलण्याची गरज नाही; तिला वश करायलाच हवं.
गत्वा मयाधुनैवेयं किङ्करीव सदैव ते । व्यास उवाव इत्थं निशम्य तद्वाक्यं ताम्रस्तत्त्वविचक्षणः
आता मी जाऊन तिला कायम तुझी दासी करीन. व्यास म्हणतात: असं तिचं बोलणं ऐकून, तत्त्वाची जाण असलेला ताम्र म्हणाला,
उवाच वचनं राजन्निशामय मयोदितम् । हेतुमद्धर्मसहितं रसयुक्तं नयान्वितम्
राजन, मी सांगतोय ते बोलणं लक्ष देऊन ऐक. हे कारणांनी भरलेलं, धर्मासहित, रसयुक्त आणि नीतीनुसार आहे.
नैषा कामातुरा बाला नानुरक्ता विचक्षणा । व्यंग्यानि नैव वाक्यानि तयोक्तानि तु मानद
ही मुलगी वासनाग्रस्त नाही, ना ती कुणावर प्रेम करते, हे जाणकारा. तिने जी सूचक वाक्यं बोलली, ती अभिमानी स्त्रीची नाहीत.
चित्रमत्र महाबाहो यदेका वरवर्णिनी । निरालम्बा समायाति चित्ररूपा मनोहरा
महाबाहू, हे खरंच आश्चर्य आहे की एकटीच सुंदर वर्णाची स्त्री, कोणाचाही आधार न घेता, अद्भुत आणि मनोहारी रूपात इथे येते.
अष्टादशभुजा नारी न श्रुता न च वीक्षिता । केनापि त्रिषु लोकेषु पराक्रमवती शुभा
अठरा हातांची अशी स्त्री तिन्ही लोकांत कुणीही ऐकली नाही, पाहिली नाही; आणि ती मोठ्या पराक्रमाची, शुभ्र आहे.
आयुधान्यपि तावन्ति धृतानि बलवन्ति च । विपरीतमिदं मन्ये सर्वं कालकृतं नृप
राजा, कितीही बलवान शस्त्रं घेतली असली, तरी हे सर्व उलटं झालं आहे असं मला वाटतं; या सगळ्याचं कारण काळ आहे.
स्वप्नानि दुर्निमित्तानि मया दृष्टानि वै निशि । तेन जानाम्यहं नूनं वैशसं समुपागतम्
रात्री मला वाईट स्वप्नं आणि अशुभ चिन्हं दिसली; त्यामुळे मला नक्कीच कळलं की संकट आलं आहे.
कृष्णाम्बरधरा नारी रुदती च गृहाङ्गणे । दृष्टा स्वप्नेऽप्युषःकाले चिन्तितव्यस्तदत्ययः
पहाटेच्या स्वप्नात मला काळ्या वस्त्रातील एक बाई अंगणात रडताना दिसली; या अपशकुनाचा विचार करायलाच हवा.
विकृताः पक्षिणो रात्रौ रोरुवन्ति गृहे गृहे । उत्पाता विविधा राजन् प्रभवन्ति गृहे गृहे
रात्री प्रत्येक घरात विचित्र पक्षी ओरडतात आणि वेगवेगळे अपशकुन, राजा, प्रत्येक घरात घडतात.
तेन जानाम्यहं नूनं कारणं किञ्चिदेव हि । यत्त्वां प्रार्थयते बाला युद्धाय कृतनिश्चया
म्हणून मला खात्री आहे की याला काहीतरी कारण आहे, ते म्हणजे ती तरुणी युद्धासाठी ठाम झाली आहे आणि तुला मागतेय.
नैषास्ति मानुषी नो वा गान्धर्वी न तथासुरी । देवैः कृतेयं ज्ञातव्या माया मोहकरी विभो
ती ना माणूस आहे, ना गंधर्वी, ना असुरी; हे देवांनी केलेलं मोहाचं मायाजाळ आहे असं जाणावं, प्रभो.
कातरत्वं न कर्तव्यं ममैतन्मतमित्यलम् । कर्तव्यं सर्वथा युद्धं यद्भाव्यं तद्भविष्यति
भीती बाळगू नकोस, हे माझं मत आहे. सर्व प्रकारे युद्ध करायलाच हवं; जे व्हायचं ते होईलच.
को वेद दैवकर्तव्यं शुभं वाप्यशुभं तथा । अवलम्ब्य धिया धैर्यं स्थातव्यं वै विचक्षणैः
देवांनी काय ठरवलंय, शुभ की अशुभ, हे कोणालाच माहीत नाही; शहाण्यांनी बुध्दी आणि धैर्यावर आधार ठेवून ठाम राहावं.
जीवितं मरणं पुंसां दैवाधीनं नराधिप । कोऽपि नैवान्यथा कर्तुं समर्थो भुवनत्रये
राजा, माणसाचं जीवन आणि मृत्यू हे नशिबावर अवलंबून असतात; या तिन्ही लोकांत कोणालाही ते बदलता येत नाही.
महिष उवाच गच्छ ताम्र महाभाग युद्धाय कृतनिश्चयः । तामानय वरारोहां जित्वा धर्मेण मानिनीम्
महिष म्हणाला: ताम्र, भाग्यवान आहेस तू, युद्धासाठी सज्ज हो आणि त्या श्रेष्ठ स्त्रीला जिंकून इथे घेऊन ये.
न भवेद्वशगा नारी संग्रामे यदि सा तव । हन्तव्या नान्यथा कामं माननीया प्रयत्नतः
जर ती स्त्री युद्धात तुझ्या वशात आली नाही, तर तिला ठार मार; नाहीतर तिला पूर्ण सन्मान दे.
वीरस्त्वमसि सर्वज्ञ कामशास्त्रविशारदः । येन केनाप्युपायेन जेतव्या वरवर्णिनी
तू वीर आहेस, सर्वज्ञ आहेस, आणि कामशास्त्रात निपुण आहेस; कोणत्याही मार्गाने त्या सुंदर स्त्रीला जिंकायलाच हवं.