तस्मादिहागतास्म्यद्य तद्वधार्थं कृतोद्यमा । एकाकिनी न सैन्येन संयुता मन्त्रिसत्तम
म्हणूनच मी आज इथे आले आहे, त्याचा वध करण्याचा निश्चय करून. मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी एकटीच आहे, माझ्याजवळ कोणतेही सैन्य नाही.
यत्त्वयाहं सामपूर्वं कृत्वा स्वागतमादरात् । उक्ता मधुरया वाचा तेन तुष्टास्मि तेऽनघ
तू मला आदराने, गोड शब्दांनी स्वागत केलेस, त्यामुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, निष्पापा.
नोचेद्धन्मि दृशा त्वां वै कालाग्निसमया किल । कस्य प्रीतिकरं न स्यान्माधुर्यवचनं खलु
जर मी या संहाराच्या काळात तुला पाहिले नसते, तर गोड बोलण्याने कोणाचे मन आनंदी होणार नाही?
गच्छ तं महिषं पापं वद मद्वचनादिदम् । गच्छ पातालमधुना जीवितेच्छा यदस्ति ते
त्या पापी महिषाकडे जा आणि माझे हे शब्द त्याला सांग: जर तुला जगायचे असेल तर लगेच पाताळात जा.
नोचेत्कृतागसं दुष्टं हनिष्यामि रणाङ्गणे । मद्बाणक्षुण्णदेहस्त्वं गन्तासि यमसादनम्
नाहीतर, दुष्ट कृत्य केल्यावर, हे दुष्ट, मी तुला रणांगणात ठार मारीन. माझ्या बाणांनी तुझे शरीर विदीर्ण होईल आणि तू यमाच्या लोकात जाशील.
दयालुत्वं ममेदं त्वं विदित्वा गच्छ सत्वरम् । हते त्वयि सुरा मूढ स्वर्गं प्राप्स्यन्ति सत्वरम्
माझ्या या दयाळूपणाची जाणीव ठेवून, तू लवकर निघून जा. जर मी तुला ठार केले, मूर्खा, तर देवांना लगेचच स्वर्ग मिळेल.
तस्माद् गच्छस्व त्यक्त्वैको मेदिनीञ्च ससागराम् । पातालं तरसा मन्द यावद् बाणा न मेऽपतन्
म्हणून, पृथ्वी आणि तिचे समुद्र सोडून, तू लवकर पाताळात जा, माझे बाण पडण्याआधी.
युद्धेच्छा चेन्मनसि ते तर्ह्येहि त्वरितोऽसुर । वीरैर्महाबलैः सर्वैर्नयामि यमसादनम्
तुझ्या मनात युद्धाची इच्छा असेल, तर लगेच ये, दैत्या. सर्व वीर आणि बलवानांसह, मी तुला यमाच्या लोकात पाठवीन.
युगे युगे महामूढ हतास्त्वत्सदृशाः किल । असंख्यातास्तथा त्वां वै हनिष्यामि रणाङ्गणे
प्रत्येक युगात तुझ्यासारखे कितीतरी मूर्ख मारले गेले आहेत. त्याचप्रमाणे, मी देखील तुला या रणभूमीत संपवीन.
साफल्यं कुरु शस्त्राणां धारणे तु श्रमोऽन्यथा । तद्युध्यस्व मया सार्धं समरे स्मरपीडितः
शस्त्र धरण्याचा जो कष्ट घेतलास, त्याचा खरा उपयोग होऊ दे. नाहीतर तो व्यर्थच आहे. म्हणून, तू माझ्याशी युद्ध कर, कामाने व्याकुळ झालेला आहेसच.
मा गर्वं कुरु दुष्टात्मन् यन्मेऽस्ति ब्रह्मणो वरः । स्त्रीवध्यत्वे त्वया मूढ पीडिताः सुरसत्तमाः
दुष्ट मनाच्या, तुला ब्रह्मदेवाचा वर आहे म्हणून गर्व करू नकोस. तुझ्या त्रासामुळे देवश्रेष्ठांना दुःख सहन करावं लागलं, कारण तुला स्त्रीने मारता येणार नाही असा वर आहे.
कर्तव्यं वचनं धातुस्तेनाहं त्वामुपागता । स्त्रीरूपमतुलं कृत्वा सत्यं हन्तुं कृतागसम्
सृष्टीकर्त्याचं वचन पूर्ण व्हायलाच हवं. म्हणून मी अतुलनीय स्त्रीरूप धारण करून, खरंच पाप करणाऱ्याचा नाश करायला इथे आले आहे.
यथेच्छं गच्छ वा मूढ पातालं पन्नगावृतम् । हित्वा भूसुरसद्माद्य जीवितेच्छा यदस्ति ते
मूर्खा, तुला जिथे जायचं असेल तिथे जा. जर तुला जीव वाचवायचा असेल, तर आजच देवांच्या सभेतून निघून, नागांनी भरलेल्या पाताळात जा.
व्यास उवाच इत्युक्तः स ततो देव्या मन्त्रिश्रेष्ठो बलान्वितः । प्रत्युवाच निशम्यासौ वचनं हेतुगर्भितम्
व्यास म्हणाले: देवीने असे म्हटल्यावर, बलाढ्य आणि श्रेष्ठ मंत्री तिच्या तर्कयुक्त वचनांचे ऐकून उत्तर देऊ लागला.
देवि स्त्रीसदृशं वाक्यं ब्रूषे त्वं मदगर्विता । क्वासौ क्व त्वं कथं युद्धमसम्भाव्यमिदं किल
देवी, तू स्त्रीला शोभेल अशीच वाणी बोललीस, रूपाचा गर्व तुझ्या बोलण्यात दिसतो. तो कुठे आणि तू कुठे? असं युद्ध कसं शक्य आहे?
एकाकिनी पुनर्बाला प्रारब्धयौवना मृदुः । महिषोऽसौ महाकायो दुर्विभाव्यं हि सङ्गतम्
तू एकटीच आहेस, अजून तरुण वयात पाऊल ठेवलेली, कोमल आहेस. आणि तो महिषासुर तर प्रचंड देहाचा आहे. तुमचं एकत्र येणं अशक्यच आहे.
सैन्यं बहुविधं तस्य हस्त्यश्वरथसंकुलम् । पदातिगणसंविद्धं नानायुधविराजितम्
त्याचं सैन्य मोठं आहे, हत्ती, घोडे, रथ यांनी भरलेलं, पायदळांच्या तुकड्यांनी सजलेलं, आणि विविध शस्त्रांनी शोभून दिसतं.
कः श्रमः करिराजस्य मालतीपुष्पमर्दने । मारणे तव वामोरु महिषस्य तथा रणे
हत्तींच्या राजाला मोगऱ्याचं फुल चुरडायला काय कष्ट लागतात? तसंच, रणात महिषासुराला तुला मारायला काहीच कष्ट लागणार नाहीत, सुडौल जांघे असलेल्या देवी.
यदि त्वां परुषं वाक्यं ब्रवीमि स्वल्पमप्यहम् । शृङ्गारे तद्विरुद्धं हि रसभङ्गाद्बिभेम्यहम्
जर मी तुला थोडंसं जरी कठोर बोललो, तर मला वाटतं त्याने सगळ्या प्रेमभावनेचा भंग होईल, म्हणून मी तसं बोलायला घाबरतो.
राजास्माकं सुररिपुर्वर्तते त्वयि भक्तिमान् । साममेव मया वाच्यं दानयुक्तं तथा वचः
आमचा राजा, जो देवांचा शत्रू आहे, तो तुझ्यावर भक्ती ठेवतो. म्हणून मला तुला गोड, समजूतदार शब्दांतच बोलावं लागतं.
नोचेद्धन्म्यहमद्यैव बाणेन त्वां मृषावदाम् । मिथ्याभिमानचतुरां रूपयौवनगर्विताम्
नाहीतर, मी आजच तुला बाणाने ठार मारलं असतं, कारण तू खोटं बोलतेस, रूप आणि तारुण्याचा गर्व करतेस, आणि व्यर्थ अभिमान बाळगतेस.
स्वामी मे मोहितः श्रुत्वा रूपं ते भुवनातिगम् । तत्प्रियार्थं प्रियं कामं वक्तव्यं त्वयि यन्मया
माझा स्वामी तुझं रूप पाहून मोहून गेला आहे, जे या त्रिभुवनात कुणाकडे नाही. त्याच्या आनंदासाठी, मला तुझ्याशी प्रिय वाटेल असंच बोलावं लागतं.
राज्यं तव धनं सर्वं दासस्ते महिषः किल । कुरु भावं विशालाक्षि त्यक्त्वा रोषं मृतिप्रदम्
राज्य, सर्व धन, आणि महिषासुर स्वतः तुझा दास होईल. विशाल डोळ्यांच्या देवी, मृत्यू देणारा राग सोड आणि त्याला स्वीकार.
पतामि पादयोस्तेऽहं भक्तिभावेन भामिनि । पट्टराज्ञी महाराज्ञो भव शीघ्रं शुचिस्मिते
भामिनी, मी भक्तीभावाने तुझ्या पायांवर पडतो. पवित्र हास्य असलेल्या देवी, लवकरच तू महिषासुराच्या महालाची मुख्य राणी हो.
त्रैलोक्यविभवं सर्वं प्राप्स्यसि त्वमनाविलम् । सुखं संसारजं सर्वं महिषस्य परिग्रहात्
तू महिषासुराला स्वीकारलास, तर त्रैलोक्याचं सर्व वैभव तुला सहज मिळेल, आणि संसारातील सर्व सुखंही मिळतील.
देव्युवाच शृणु साचिव वक्ष्यामि वाक्यानां सारमुत्तमम् । शास्त्रदृष्टेन मार्गेण चातुर्यमनुचिन्त्य च
देवी म्हणाली: मंत्री, ऐक. मी तुला वचनांचं श्रेष्ठ सार सांगते, शास्त्राने दाखवलेल्या मार्गाचा आणि चातुर्याचा विचार करून.
महिषस्य प्रधानस्त्वं मया ज्ञातं धिया किल । पशुबुद्धिस्वभावोऽसि वचनात्तव साम्प्रतम्
माझ्या बुध्दीने मला हे समजलं आहे की, महिषाचा प्रधानपणा तुझ्यामुळेच आहे. खरं तर, तुझं वागणं आणि बोलणं पाहता, तुझा स्वभाव अगदी जनावरासारखा आहे.
मन्त्रिणस्त्वादृशा यस्य स कथं बुद्धिमान्भवेत् । उभयोः सदृशो योगः कृतोऽयं विधिना किल
ज्याचा मंत्री तुझ्यासारखा आहे, तो कसा शहाणा असू शकतो? खरंच, नशिबाने तुम्हा दोघांना एकत्र केलं आहे.
यदुक्तं स्त्रीस्वभावासि तद्विचारस्य मूढ किम् । पुमान्नाहं तत्स्वभावाभवंस्त्रीवेषधारिणी
तू म्हणालास की माझा स्वभाव बाईसारखा आहे—हे विचारणंच मूर्खपणाचं आहे. मी पुरुष नाही आणि तसा स्वभावही नाही; मी फक्त बाईचं रूप घेतलं आहे.
याचितं मरणं पूर्वं स्त्रिया त्वत्प्रभुणा यथा । तस्मान्मन्येऽतिमूर्खोऽसौ न वीररसवित्तमः
याआधी तुझ्या राजाने एका स्त्रीकडून मृत्यू मागितला होता; म्हणून मी त्याला फारच मूर्ख समजते, तो काही शूरवीर नव्हता.