जयेति पाहि नश्चेति जहि शत्रुमिति प्रभो । न जाने का वरारोहा कस्य वा सा परिग्रहः
'जय हो', 'आमचं रक्षण कर', 'शत्रूचा नाश कर, प्रभो' असं ते म्हणतात. ही सुंदर स्त्री कोण आहे आणि ती कुणाची आहे, हे मला माहीत नाही.
किमर्थमागता चात्र किं चिकीर्षति सुन्दरी । द्रष्टुं नैव समर्थाः स्मस्तत्तेजःपरिधर्षिताः
ही सुंदर स्त्री इथे कशासाठी आली आहे आणि काय करणार आहे, हे आम्हाला कळत नाही. तिच्या तेजामुळे आम्ही तिच्याजवळ जाऊच शकलो नाही.
शृङ्गारवीरहासाढ्या रौद्राद्भुतरसान्विता । दृष्ट्वैवैवंविधां नारीमसम्भाष्य समागताः
ती प्रेम, शौर्य, हास्य आणि रौद्र अशा सर्व रसांनी युक्त आहे; अशी स्त्री पाहून, आम्ही तिच्याशी बोलूही शकलो नाही आणि परत आलो.
वयं त्वदाज्ञया राजन् किं कर्तव्यमतःपरम् । महिष उवाच गच्छ वीर मयादिष्टो मन्त्रिश्रेष्ठ बलान्वितः
राजा, तुझ्या आज्ञेने आता आम्ही पुढे काय करावं? महिष म्हणाला: वीरांनो, माझ्या आज्ञेने, मंत्रीश्रेष्ठा, सैन्यासह तिथे जा.
सामादिभिरुपायैस्त्वं समानय शुभाननाम् । नायाति यदि सा नारी त्रिभिः सामादिभिस्त्विह
साम, दंड वगैरे उपायांनी त्या शुभमुखी स्त्रीला इथे आणा. जर ती स्त्री या तिन्ही उपायांनी आली नाही, तर—
अहत्वा तां वरारोहां त्वमानय ममान्तिकम् । करोमि पट्टमहिषीं तां मरालभ्रुवं मुदा
त्या सुंदर स्त्रीला काहीही इजा न करता, तिला माझ्याजवळ आणा. तिच्या हंसासारख्या भुवया आहेत, तिला मी मोठ्या आनंदाने माझी मुख्य राणी करीन.
प्रीतियुक्ता समायाति यदि सा मृगलोचना । रसभङ्गो यथा न स्यात्तथा कुरु ममेप्सितम्
जर ती मृगनयनी स्त्री प्रेमाने आली, तर माझ्या इच्छेनुसार असं करा की आनंदात कुठेही खंड पडू नये.
श्रवणान्मोहितोऽस्म्यद्य तस्या रूपस्य सम्पदा । व्यास उवाच महिषस्य वचः श्रुत्वा पेशलं मन्त्रिसत्तमः
आज तिच्या रूप आणि सौंदर्याचं वर्णन ऐकून मी मोहून गेलो आहे. व्यास म्हणाले: महिषाचे मधुर बोल ऐकून, तो उत्तम मंत्री—
जगाम तरसा कामं गजाश्वरथसंयुतः । गत्वा दूरतरं स्थित्वा तामुवाच मनस्विनीम्
हत्ती, घोडे आणि रथांसह त्वरित निघाला. थोडं अंतर जाऊन, त्याने त्या तेजस्विनी स्त्रीला उद्देशून बोललं.
विनयावनतः श्लक्ष्णं मन्त्री मधुरया गिरा । प्रधान उवाच कासि त्वं मधुरालापे किमत्रागमनं कृतम्
विनयाने नम्र होऊन, गोड शब्दांत मंत्री म्हणाला: 'मधुर भाषिणी, तू कोण आहेस? इथे येण्याचं कारण काय?'
पृच्छति त्वां महाभागे मन्मुखेन मम प्रभुः । स जेता सर्वदेवानामवध्यस्तु नरैः किल
माझ्या तोंडून माझा स्वामी, हे भाग्यवती, तुला विचारतो आहे. तो सर्व देवांना जिंकणार आहे आणि माणसांनी त्याचा पराभव होऊ शकत नाही.
ब्रह्मणो वरदानेन गर्वितश्चारुलोचने । दैत्येश्वरोऽसौ बलवान्कामरूपधरः सदा
ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे तो गर्विष्ठ झाला आहे, सुंदर डोळ्यांची. तो दैत्यांचा राजा बलवान असून नेहमी इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करतो.
श्रुत्वा त्वां समुपायातां चारुवेषां मनोहराम् । द्रष्टुमिच्छति राजा मे महिषो नाम पार्थिवः
तू येथे आलीस, तुझे रूप मनोहारी आहे, हे ऐकून माझा राजा, महिष नावाचा, तुला पाहण्याची इच्छा धरतो.
मानुषं रूपमादाय त्वत्समीपं समेष्यति । यथा रुच्येत चार्वङ्गि तथा मन्यामहे वयम्
तो माणसाचे रूप घेऊन तुझ्या जवळ येईल. सुंदर अंगाची, तुला जसे आवडेल तसे आम्ही वागू.
तर्ह्येहि मृगशावाक्षि समीपं तस्य धीमतः । नो चेदिहानयाम्येनं राजानं भक्तितत्परम्
म्हणून, हरिणाच्या पिल्लासारख्या डोळ्यांची, त्या बुद्धिमान राजाच्या जवळ चल. नाहीतर मीच त्याला, भक्तिभावाने ओतप्रोत असलेल्या राजाला, इथे घेऊन येईन.
तथा करोमि देवेशि यथा ते मनसेप्सितम् । वशगोऽसौ तवात्यर्थं रूपसंश्रवणात्तव
देवतांच्या अधीश्वरी, मी तुझ्या मनासारखेच करीन. तुझ्या सौंदर्याची कीर्ती ऐकून तो पूर्णपणे तुझ्या वश झाला आहे.
करभोरु वदाशु त्वं संविधेयं मया तथा
कमलाच्या देठासारख्या हातांची, तू लवकर सांग, मी सर्व काही तसेच घडवून आणीन.
मन्त्रीद्वारा महिषासुरेण देव्या सह विवाहप्रस्तावः व्यास उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य प्रमदोत्तमा । तमुवाच महाराज मेघगम्भीरया गिरा
महिषासुराने आपल्या मंत्र्याद्वारे देवीशी विवाहाचा प्रस्ताव मांडला. व्यास म्हणाले: त्याची वचने ऐकून, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तिने हसून, मेघासारख्या गंभीर आवाजात त्या मंत्र्याला म्हणाली.
देव्युवाच मन्त्रिवर्य सुराणां वै जननीं विद्धि मां किल । महालक्ष्मीमिति ख्यातां सर्वदैत्यनिषूदिनीम्
देवी म्हणाली: मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ, मला सर्व देवांची जननी समज. मी महालक्ष्मी म्हणून प्रसिद्ध आहे, सर्व दैत्यांचा संहार करणारी.
प्रार्थिताहं सुरैः सर्वैर्महिषस्य वधाय च । पीडितैर्दानवेन्द्रेण यज्ञभागबहिष्कृतैः
सर्व देवांनी मला विनंती केली आहे की महिषाचा वध करावा, कारण त्याने त्यांना त्रास दिला आणि यज्ञातील हक्कापासून वंचित ठेवले.
तस्मादिहागतास्म्यद्य तद्वधार्थं कृतोद्यमा । एकाकिनी न सैन्येन संयुता मन्त्रिसत्तम
म्हणूनच मी आज इथे आले आहे, त्याचा वध करण्याचा निश्चय करून. मंत्र्यांमध्ये श्रेष्ठ, मी एकटीच आहे, माझ्याजवळ कोणतेही सैन्य नाही.
यत्त्वयाहं सामपूर्वं कृत्वा स्वागतमादरात् । उक्ता मधुरया वाचा तेन तुष्टास्मि तेऽनघ
तू मला आदराने, गोड शब्दांनी स्वागत केलेस, त्यामुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, निष्पापा.
नोचेद्धन्मि दृशा त्वां वै कालाग्निसमया किल । कस्य प्रीतिकरं न स्यान्माधुर्यवचनं खलु
जर मी या संहाराच्या काळात तुला पाहिले नसते, तर गोड बोलण्याने कोणाचे मन आनंदी होणार नाही?
गच्छ तं महिषं पापं वद मद्वचनादिदम् । गच्छ पातालमधुना जीवितेच्छा यदस्ति ते
त्या पापी महिषाकडे जा आणि माझे हे शब्द त्याला सांग: जर तुला जगायचे असेल तर लगेच पाताळात जा.
नोचेत्कृतागसं दुष्टं हनिष्यामि रणाङ्गणे । मद्बाणक्षुण्णदेहस्त्वं गन्तासि यमसादनम्
नाहीतर, दुष्ट कृत्य केल्यावर, हे दुष्ट, मी तुला रणांगणात ठार मारीन. माझ्या बाणांनी तुझे शरीर विदीर्ण होईल आणि तू यमाच्या लोकात जाशील.
दयालुत्वं ममेदं त्वं विदित्वा गच्छ सत्वरम् । हते त्वयि सुरा मूढ स्वर्गं प्राप्स्यन्ति सत्वरम्
माझ्या या दयाळूपणाची जाणीव ठेवून, तू लवकर निघून जा. जर मी तुला ठार केले, मूर्खा, तर देवांना लगेचच स्वर्ग मिळेल.
तस्माद् गच्छस्व त्यक्त्वैको मेदिनीञ्च ससागराम् । पातालं तरसा मन्द यावद् बाणा न मेऽपतन्
म्हणून, पृथ्वी आणि तिचे समुद्र सोडून, तू लवकर पाताळात जा, माझे बाण पडण्याआधी.
युद्धेच्छा चेन्मनसि ते तर्ह्येहि त्वरितोऽसुर । वीरैर्महाबलैः सर्वैर्नयामि यमसादनम्
तुझ्या मनात युद्धाची इच्छा असेल, तर लगेच ये, दैत्या. सर्व वीर आणि बलवानांसह, मी तुला यमाच्या लोकात पाठवीन.
युगे युगे महामूढ हतास्त्वत्सदृशाः किल । असंख्यातास्तथा त्वां वै हनिष्यामि रणाङ्गणे
प्रत्येक युगात तुझ्यासारखे कितीतरी मूर्ख मारले गेले आहेत. त्याचप्रमाणे, मी देखील तुला या रणभूमीत संपवीन.
साफल्यं कुरु शस्त्राणां धारणे तु श्रमोऽन्यथा । तद्युध्यस्व मया सार्धं समरे स्मरपीडितः
शस्त्र धरण्याचा जो कष्ट घेतलास, त्याचा खरा उपयोग होऊ दे. नाहीतर तो व्यर्थच आहे. म्हणून, तू माझ्याशी युद्ध कर, कामाने व्याकुळ झालेला आहेसच.