व्यास उवाच इत्युक्त्वा सा सुरान्देवी जहासातीव सुस्वरम् । चित्रमेतच्च संसारे भ्रममोहयुतं जगत्
व्यास म्हणाले: असे म्हणून देवीने अतिशय मधुर हसली. खरंच, या जगात भ्रम आणि मोह यामुळे सर्व जग कसे भटकते, हे पाहून आश्चर्य वाटते.
ब्रह्मविष्णुमहेशाद्याः सेन्द्राश्चान्ये सुरास्तथा । कम्पयुक्ता भयत्रस्ता वर्तन्ते महिषात्किल
ब्रह्मा, विष्णू, महेश, इंद्र आणि इतर देवता, महिषासुरामुळे घाबरून आणि थरथर कापत होते.
अहो दैवबलं घोरं दुर्जयं सुरसत्तमाः । कालः कर्तास्ति दुःखानां सुखानां प्रभुरीश्वरः
अहो, दैवाचे हे भयंकर आणि जिंकता न येणारे सामर्थ्य! काळच दुःखांचा निर्माता आणि सुखांचा स्वामी आहे.
सृष्टिपालनसंहारे समर्था अपि ते यदा । मुह्यन्ति क्लेशसन्तप्ता महिषेण प्रपीडिताः
सृष्टी, पालन आणि संहार करण्याची क्षमता असलेलेही, महिषासुराने त्रस्त झाले की, दुःखाने संतप्त होऊन गोंधळून जातात.
इति कृत्वा स्मितं देवी साट्टहासं चकार ह । उच्चैः शब्दं महाघोरं दानवानां भयप्रदम्
असं हसून देवीने मोठ्याने आणि गडगडाटी हास्य केलं, ज्यामुळे दानवांना भीती वाटली.
चकम्पे वसुधा तत्र श्रुत्वा तच्छब्दमद्भुतम् । चेलुश्च पर्वताः सर्वे चुक्षोभाब्धिश्च वीर्यवान्
त्या अद्भुत आवाजामुळे पृथ्वी थरथरली, सर्व पर्वत हलले आणि सामर्थ्यशाली समुद्रही अस्वस्थ झाला.
मेरुश्चचाल शब्देन दिशः सर्वाः प्रपूरिताः । भयं जग्मुस्तदा श्रुत्वा दानवास्तत्स्वनं महत्
त्या आवाजामुळे मेरू पर्वत हादरला, सर्व दिशांना तो आवाज पसरला आणि तो मोठा गडगडाट ऐकून दानव घाबरले.
जय पाहीति देवास्तामूचुः परमहर्षिताः । महिषोऽपि स्वनं श्रुत्वा चुकोप मदगर्वितः
देवता अतिशय आनंदित होऊन म्हणाले, 'जय हो, आमचे रक्षण कर.' महिषासुरानेही तो गडगडाट ऐकून, गर्वाने मदमस्त होऊन रागावला.
किमेतदिति तान्दैत्यान्पप्रच्छ स्वनशङ्कितः । गच्छन्तु त्वरिता दूता ज्ञातुं शब्दसमुद्भवम्
तो आवाज ऐकून शंका येऊन, महिषासुराने दानवांना विचारले, 'हे काय आहे?' आवाज कुठून येतो हे जाणून घेण्यासाठी दूतांना लवकर पाठवा.
कृतः केनायमत्युग्रः शब्दः कर्णव्यथाकरः । देवो वा दानवो वापि यो भवेत्स्वनकारकः
हा इतका भयंकर आणि कान दुखवणारा आवाज कोणी केला? देव असो वा दानव, जो कोणी हा गडगडाट घडवतोय—
गृहीत्वा तं दुरात्मानं मत्समीपं नयन्त्विह । हनिष्यामि दुराचारं गर्जन्तं स्मयदुर्मदम्
त्या दुष्टाला पकडून इथे माझ्यासमोर आणा. मी त्या वाईट कृत्य करणाऱ्या, गर्वाने हसणाऱ्या आणि गडगडाट करणाऱ्याचा नाश करीन.
क्षीणायुष्यं मन्दमतिं नयामि यमसादनम् । पराजिताः सुराः कामं न गर्जन्ति भयातुराः
ज्याचे आयुष्य संपत आले आहे आणि ज्याची बुद्धी मंद झाली आहे, त्याला मी यमाच्या घरात पाठवीन. पराभूत देवता भीतीमुळे हवे तसे गडगडाट करत नाहीत.
नासुरा मम वश्यास्ते कस्येदं मूढचेष्टितम् । त्वरिता मामुपायान्तु ज्ञात्वा शब्दस्य कारणम्
हे असुर माझ्या अधीन नाहीत; हे मूर्खपणाचं कृत्य कुणाचं आहे? या आवाजाचं कारण समजून ते लवकर माझ्याकडे यावेत.
अहं गत्वा हनिष्यामि तं पापं वितथश्रमम् । व्यास उवाच इत्युक्तास्तेन ते दूता देवीं सर्वाङ्गसुन्दरीम्
मी स्वतः जाऊन त्या पापीचं, ज्याचं सगळं श्रम वाया जातंय, वध करीन. व्यास म्हणाले: असं सांगितल्यावर त्या दूतांनी सर्वांगसुंदर देवीकडे वाट धरली.
अष्टादशभुजां दिव्यां सर्वाभरणभूषिताम् । सर्वलक्षणसम्पन्नां वरायुधधरां शुभाम्
त्यांनी देवीला अठरा हातांची, दिव्य रूपाची, सर्व अलंकारांनी सजलेली, शुभ शस्त्रं हातात असलेली आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त अशी पाहिलं.
दधतीं चषकं हस्ते पिबन्तीं च मुहुर्मधु । संवीक्ष्य भयभीतास्ते जग्मुस्त्रस्ताः सुशङ्किताः
हातात प्याला धरून, मध वारंवार पिताना तिला पाहून ते दूत घाबरले, काळजीने थरथरले आणि भीतीने तिथून निघून गेले.
सकाशे महिषस्याशु तमूचुः स्वनकारणम् । दूता ऊचुः देवी दैत्येश्वर प्रौढा दृश्यते काचिदङ्गना
ते लगेच महिषाजवळ गेले आणि त्या आवाजाचं कारण सांगितलं. दूत म्हणाले: दैत्यराजा, तिथे एक गर्विष्ठ स्त्री दिसते.
सर्वाङ्गभूषणा नारी सर्वरत्नोपशोभिता । न मानुषी नासुरी सा दिव्यरूपा मनोहरा
ती स्त्री सर्वांगावर दागिने घातलेली, सर्व रत्नांनी झळाळणारी आहे; ती ना माणूस आहे ना असुर, तिचं रूप दिव्य आणि मन मोहून टाकणारं आहे.
सिंहारूढायुधधरा चाष्टादशकरा वरा । सा नादं कुरुते नारी लक्ष्यते मदगर्विता
ती सिंहावर बसलेली, हातात शस्त्रं असलेली, अठरा हातांची आणि गर्वाने मदमस्त होऊन मोठा आवाज करत आहे.
सुरापानरता कामं जानीमो न सभर्तृका । अन्तरिक्षस्थिता देवास्तां स्तुवन्ति मुदान्विताः
ती उघडपणे मद्यपानात रमलेली आहे; तिला पती आहे की नाही, हे आम्हाला माहीत नाही. आकाशात उभे असलेले देव आनंदाने तिचं स्तवन करत आहेत.
जयेति पाहि नश्चेति जहि शत्रुमिति प्रभो । न जाने का वरारोहा कस्य वा सा परिग्रहः
'जय हो', 'आमचं रक्षण कर', 'शत्रूचा नाश कर, प्रभो' असं ते म्हणतात. ही सुंदर स्त्री कोण आहे आणि ती कुणाची आहे, हे मला माहीत नाही.
किमर्थमागता चात्र किं चिकीर्षति सुन्दरी । द्रष्टुं नैव समर्थाः स्मस्तत्तेजःपरिधर्षिताः
ही सुंदर स्त्री इथे कशासाठी आली आहे आणि काय करणार आहे, हे आम्हाला कळत नाही. तिच्या तेजामुळे आम्ही तिच्याजवळ जाऊच शकलो नाही.
शृङ्गारवीरहासाढ्या रौद्राद्भुतरसान्विता । दृष्ट्वैवैवंविधां नारीमसम्भाष्य समागताः
ती प्रेम, शौर्य, हास्य आणि रौद्र अशा सर्व रसांनी युक्त आहे; अशी स्त्री पाहून, आम्ही तिच्याशी बोलूही शकलो नाही आणि परत आलो.
वयं त्वदाज्ञया राजन् किं कर्तव्यमतःपरम् । महिष उवाच गच्छ वीर मयादिष्टो मन्त्रिश्रेष्ठ बलान्वितः
राजा, तुझ्या आज्ञेने आता आम्ही पुढे काय करावं? महिष म्हणाला: वीरांनो, माझ्या आज्ञेने, मंत्रीश्रेष्ठा, सैन्यासह तिथे जा.
सामादिभिरुपायैस्त्वं समानय शुभाननाम् । नायाति यदि सा नारी त्रिभिः सामादिभिस्त्विह
साम, दंड वगैरे उपायांनी त्या शुभमुखी स्त्रीला इथे आणा. जर ती स्त्री या तिन्ही उपायांनी आली नाही, तर—
अहत्वा तां वरारोहां त्वमानय ममान्तिकम् । करोमि पट्टमहिषीं तां मरालभ्रुवं मुदा
त्या सुंदर स्त्रीला काहीही इजा न करता, तिला माझ्याजवळ आणा. तिच्या हंसासारख्या भुवया आहेत, तिला मी मोठ्या आनंदाने माझी मुख्य राणी करीन.
प्रीतियुक्ता समायाति यदि सा मृगलोचना । रसभङ्गो यथा न स्यात्तथा कुरु ममेप्सितम्
जर ती मृगनयनी स्त्री प्रेमाने आली, तर माझ्या इच्छेनुसार असं करा की आनंदात कुठेही खंड पडू नये.
श्रवणान्मोहितोऽस्म्यद्य तस्या रूपस्य सम्पदा । व्यास उवाच महिषस्य वचः श्रुत्वा पेशलं मन्त्रिसत्तमः
आज तिच्या रूप आणि सौंदर्याचं वर्णन ऐकून मी मोहून गेलो आहे. व्यास म्हणाले: महिषाचे मधुर बोल ऐकून, तो उत्तम मंत्री—
जगाम तरसा कामं गजाश्वरथसंयुतः । गत्वा दूरतरं स्थित्वा तामुवाच मनस्विनीम्
हत्ती, घोडे आणि रथांसह त्वरित निघाला. थोडं अंतर जाऊन, त्याने त्या तेजस्विनी स्त्रीला उद्देशून बोललं.
विनयावनतः श्लक्ष्णं मन्त्री मधुरया गिरा । प्रधान उवाच कासि त्वं मधुरालापे किमत्रागमनं कृतम्
विनयाने नम्र होऊन, गोड शब्दांत मंत्री म्हणाला: 'मधुर भाषिणी, तू कोण आहेस? इथे येण्याचं कारण काय?'