एकीभूतं च सर्वेषां तेजः किं वा पृथक् स्थितम् । अङ्गानि चैव तस्यास्तु सर्वतेजोमयानि वा
सर्वांचा तेज एकत्र झाले आहे का, की ते वेगळेच राहिले आहे? तिचे सर्व अंग हे त्या तेजानेच बनले आहेत का, की फक्त काही भाग?
भिन्नभागविभागेन जातान्यङ्गानि यानि तु । मुखनासाक्षिभेदेन सर्वत्रैकभवानि च
तीचे जी अंग निर्माण झाली, ती वेगवेगळ्या भागांतून झाली, पण तोंड, नाक, डोळे यांच्यातील फरक असूनही सर्वत्र एकरूप झाली.
ब्रूहि तद्विस्तरं व्यास शरीराङ्गसमुद्भवम् । बभूव यस्य देवस्य तेजसोऽङ्गं यदद्भुतम्
व्यासा, त्या देहातील अंगांची उत्पत्ती कशी झाली, कोणत्या देवतेच्या तेजातून कोणते अद्भुत अंग निर्माण झाले, हे मला सविस्तर सांग.
आयुधाभरणादीनि दत्तानि यैर्यथा यथा । तत्सर्वं श्रोतुकामोऽस्मि त्वन्मुखाम्बुजनिर्गतम्
कोणत्या देवतेने कोणत्या प्रकारे शस्त्र, दागिने आणि इतर वस्तू दिल्या, हे सर्व मी तुझ्या मुखकमळातून ऐकायला इच्छितो.
न हि तृप्याम्यहं ब्रह्मन् सुधामयरसं पिबन् । चरितञ्च महालक्ष्यास्त्वन्मुखाम्भोजनिःसृतम्
ब्रह्मन्, तुझ्या मुखकमळातून महालक्ष्मीचे चरित्र ऐकत असताना, मी अमृतासारखा रस पित असूनही कधीच तृप्त होत नाही.
सूत उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा राज्ञः सत्यवतीसुतः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीणयन्निव भूपतिम्
सूते म्हणाले: राजाचे हे बोल ऐकून सत्यवतीचा पुत्र गोड शब्दांत, जणू काही राजाला आनंद देत आहे अशा रीतीने बोलला.
व्यास उवाच शृणु राजन्महाभाग विस्तरेण ब्रवीमि ते । यथामति कुरुश्रेष्ठ तस्या देहसमुद्भवम्
व्यास म्हणाले: राजन, तू भाग्यवान आहेस, मी माझ्या सामर्थ्यानुसार तिच्या देहाची उत्पत्ती कशी झाली हे तुला सविस्तर सांगतो, ऐक.
न ब्रह्मा न हरिः साक्षान्न रुद्रो न च वासवः । याथातथ्येन तद्रूपं वक्तुमीशः कदाचन
ब्रह्मा, हरि, रुद्र किंवा वासव यांपैकी कोणीही तिचे खरे रूप जसे आहे तसे कधीच सांगू शकत नाही.
कथं जानाम्यहं देव्या यद्रूपं यादृशं यतः । वाचारम्भणमात्रं तदुत्पन्नेति ब्रवीमि यत्
मी देवीचे रूप कसे आहे, कुठून आले आहे, हे कसे जाणू? मी फक्त वाणीच्या प्रारंभाने जे उत्पन्न होते तेच सांगतो.
सा नित्या सर्वदैवास्ते देवकार्यार्थसिद्धये । नानारूपा त्वेकरूपा जायते कार्यगौरवात्
ती देवी नित्य आहे, नेहमीच दैवी आहे; देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी ती अनेक रूपे घेते, पण खरे तर ती एकच आहे, केवळ कार्याच्या मोठेपणामुळे प्रकट होते.
यथा नटो रङ्गगतो नानारूपो भवत्यसौ । एकरूपस्वभावोऽपि लोकरञ्जनहेतवे
जसा रंगमंचावरचा नट लोकांना आनंद देण्यासाठी अनेक रूपे घेतो, जरी त्याचे खरे स्वरूप एकच असते,
तथैषा देवकार्यार्थमरूपापि स्वलीलया । करोति बहुरूपाणि निर्गुणा सगुणानि च
तशीच ही देवीही, देवांच्या कार्यासाठी स्वतःच्या लीलेंने, गुणरहित असूनही, अनेक रूपे घेते—गुणयुक्त आणि गुणरहित दोन्ही.
कार्यकर्मानुसारेण नामानि प्रभवन्ति हि । धात्वर्थगुणयुक्तानि गौणानि सुबहून्यपि
कार्य आणि कर्मानुसार, मूळ अर्थ आणि गुण असलेली अनेक गौण नावे निर्माण होतात.
तद्वै बुद्ध्यनुसारेण प्रब्रवीमि नराधिप । यथा तेजःसमुद्भूतं रूपं तस्या मनोहरम्
म्हणून, राजन, मी समजुतीनुसार त्या तेजातून प्रकट झालेल्या तिच्या सुंदर रूपाचे वर्णन करतो.
शङ्करस्य च यत्तेजस्तेन तन्मुखपङ्कजम् । श्वेतवर्णं शुभाकारमजायत महत्तरम्
शंकराच्या तेजातून तिचे कमळासारखे मुख निर्माण झाले, ते शुभ, पांढऱ्या रंगाचे आणि फारच तेजस्वी होते.
केशास्तस्यास्तथा स्निग्धा याम्येन तेजसाभवन् । वक्राग्राश्चातिदीर्घा वै मेघवर्णा मनोहराः
यमाच्या तेजातून तिचे केस निर्माण झाले, ते मऊ, वळणदार टोकाचे, फार लांब, मेघासारख्या रंगाचे आणि मोहक होते.
नयनत्रितयं तस्या जज्ञे पावकतेजसा । कृष्णं रक्तं तथा श्वेतं वर्णत्रयविभूषितम्
अग्नीच्या तेजातून तिची तीन डोळे निर्माण झाली—काळा, लाल आणि पांढरा—तीन रंगांनी सुशोभित.
वक्रे स्निग्धे कृष्णवर्णे सन्ध्ययोस्तेजसा भ्रुवौ । जाते देव्याः सुतेजस्के कामस्य धनुषीव ते
संध्येच्या तेजातून तिच्या भुवया निर्माण झाल्या, त्या काळ्या, मऊ, वळणदार आणि कामदेवाच्या धनुष्याप्रमाणे तेजस्वी आणि सुंदर दिसत होत्या.
वायोश्च तेजसा शस्तौ श्रवणौ सम्बभूवतुः । नातिदीर्घो नातिह्रस्वौ दोलाविव मनोभुवः
वायूच्या तेजातून तिची कान सुंदर, तेजस्वी आणि नीटस झाले; ते ना फार लांब, ना फार छोटे, मनाच्या झुल्यासारखे नाजूक दिसत होते.
तिलपुष्पसमाकारा नासिका सुमनोहरा । सञ्जाता स्निग्धवर्णा वै धनदस्य च तेजसा
तिची नाक तिळाच्या फुलासारखी, मनोहारी आणि सुंदर होती; कुबेराच्या तेजामुळे ती उजळ आणि मऊ दिसत होती.
दन्ताः शिखरिणः श्लक्ष्णाः कुन्दाग्रसदृशाः समाः । सञ्जाताः सुप्रभा राजन् प्राजापत्येन तेजसा
तिचे दात गडाच्या शिखरासारखे गुळगुळीत, कुंदाच्या कळीसारखे शुभ्र आणि सम होते; प्रजापतीच्या तेजातून ते तेजस्वी झाले होते.
अधरश्चातिरक्तोऽस्याः सञ्जातोऽरुणतेजसा । उत्तरोष्ठस्तथा रम्यः कार्तिकेयस्य तेजसा
तिचा खालचा ओठ अतिशय लाल आणि अरुणाच्या तेजातून निर्माण झाला; वरचा ओठ देखील रम्य आणि कार्तिकेयाच्या तेजामुळे सुंदर दिसत होता.
अष्टादशभुजाकारा बाहवो विष्णुतेजसा । वसूनां तेजसाङ्गुल्यो रक्तवर्णास्तथाभवन्
तिच्या अठरा हातांचा आकार विष्णूच्या तेजातून झाला; तिच्या बोटा वसूंनी दिलेल्या तेजामुळे लालसर आणि सुंदर दिसत होत्या.
सौम्येन तेजसा जातं स्तनयोर्युग्ममुत्तमम् । ऐन्द्रेणास्यास्तथा मध्यं जातं त्रिवलिसंयुतम्
तिची उन्नत स्तनयुग्म सौम्य तेजातून निर्माण झाली; तिचा कंबर, तीन सुरेख वळणांनी सजलेला, इंद्राच्या तेजातून झाला.
जङ्घोरू वरुणस्याथ तेजसा सम्बभूवतुः । नितम्बः स तु सञ्जातो विपुलस्तेजसा भुवः
तिच्या जांघा आणि पाय वरुणाच्या तेजातून निर्माण झाले; तिचे नितंब पृथ्वीच्या तेजामुळे रुंद आणि भव्य झाले.
एवं नारी शुभाकारा सुरूपा सुस्वरा भृशम् । समुत्पन्ना तथा राजंस्तेजोराशिसमुद्भवा
अशा प्रकारे शुभ रूप, सुंदर देह आणि मधुर आवाज असलेली स्त्री, राजन, विविध तेजांच्या संयोगातून प्रकट झाली.
तां दृष्ट्वा सुष्ठुसर्वाङ्गीं सुदतीं चारुलोचनाम् । मुदं प्रापुः सुराः सर्वे महिषेण प्रपीडिताः
तिचे सर्वांग सुंदर, शुभ्र दात आणि मोहक डोळे पाहून, महिषासुराने त्रस्त असलेले सर्व देव आनंदित झाले.
विष्णुस्त्वाह सुरान्सर्वान्भूषणान्यायुधानि च । प्रयच्छन्तु शुभान्यस्यै देवाः सर्वाणि साम्प्रतम्
विष्णू म्हणाले, 'सर्व देवांनी आता तिला शुभ दागिने आणि आयुधे द्यावीत.'
स्वायुधेभ्यः समुत्पाद्य तेजोयुक्तानि सत्वराः । समर्पयन्तु सर्वेऽद्य देव्यै नानायुधानि वै
सर्व देवांनी आपल्या तेजाने युक्त अशी विविध शस्त्रे त्वरेने निर्माण करून आज देवीला अर्पण करावीत.
महिषमन्त्रिणा देवीवार्तावर्णनम् व्यास उवाच देवा विष्णुवचः श्रुत्वा सर्वे प्रमुदितास्तदा । ददुश्च भूषणान्याशु वस्त्राणि स्वायुधानि च
व्यास म्हणाले: विष्णूंचे बोल ऐकून सर्व देव अत्यंत आनंदित झाले आणि त्यांनी तिला लगेच दागिने, वस्त्रे आणि आपापली शस्त्रे दिली.