ततो विष्णुशरीरात्तु तेजोराशिमिवापरम् । नीलं सत्त्वगुणोपेतं प्रादुरास महाद्युति
मग विष्णूच्या शरीरातून दुसरे एक तेजाचा समूह प्रकट झाला, जो निळ्या रंगाचा, सत्त्वगुणयुक्त आणि अत्यंत तेजस्वी होता.
ततश्चेन्द्रशरीरात्तु चित्ररूपं दुरासदम् । आविरासीत्सुसंवृत्तं तेजः सर्वगुणात्मकम्
यानंतर इंद्राच्या शरीरातून एक रंगीबेरंगी, कठीण, सुंदरपणे रचलेले आणि सर्व गुणांनी युक्त तेज प्रकट झाले.
कुबेरयमवह्नीनां शरीरेभ्यः समन्ततः । निश्चक्राम महत्तेजो वरुणस्य तथैव च
कुबेर, यम, अग्नी आणि वरुण यांच्या शरीरातून सर्व बाजूंनी मोठे तेज बाहेर पडले.
अन्येषां चैव देवानां शरीरेभ्योऽतिभास्वरम् । निर्गतं तन्महातेजोराशिरासीन्महोज्ज्वलः
इतर देवतांच्या शरीरातूनही अत्यंत तेजस्वी असे तेज बाहेर आले; तो तेजाचा समूह फारच उज्ज्वल होता.
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तेजोराशिं महादिव्यं हिमाचलमिवापरम्
ते पाहून विष्णूच्या पुढाकाराने सर्व देवता त्या महान दिव्य तेजाच्या समूहाकडे पाहून आश्चर्यचकित झाले, जणू दुसरा हिमालयच.
पश्यतां तत्र देवानां तेजःपुञ्जसमुद्भवा । बभूवातिवरा नारी सुन्दरी विस्मयप्रदा
त्या सर्व देवतांच्या डोळ्यांसमोर त्या तेजाच्या पुंजातून एक अतिशय सुंदर, अद्भुत आणि उत्तम स्त्री प्रकट झाली.
त्रिगुणा सा महालक्ष्मीः सर्वदेवशरीरजा । अष्टादशभुजा रम्या त्रिवर्णा विश्वमोहिनी
ती महालक्ष्मी, तीन गुणांनी युक्त, सर्व देवतांच्या शरीरातून जन्मलेली, अठरा हातांची, तीन रंगांची आणि संपूर्ण विश्वाला मोहवणारी होती.
श्वेतानना कृष्णनेत्रा संरक्ताधरपल्लवा । ताम्रपाणितला कान्ता दिव्यभूषणभूषिता
तिचा चेहरा पांढरा, डोळे काळे, ओठ लालसर, तळहात तांबूस, देखणी आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेली होती.
अष्टादशभुजा देवी सहस्रभुजमण्डिता । सम्भूतासुरनाशाय तेजोराशिसमुद्भवा
अठरा हातांची ती देवी, जणू हजार हातांनी सजलेली, असुरांच्या नाशासाठी तेजाच्या समूहातून प्रकट झाली.
जनमेजय उवाच कृष्ण देव महाभाग सर्वज्ञ मुनिसत्तम । विस्तरं ब्रूहि तस्यास्त्वं शरीरस्य समुद्भवम्
जनमेजय म्हणाले: कृष्णा, हे महाभाग, सर्वज्ञ, श्रेष्ठ मुनी, तिच्या शरीराच्या उत्पत्तीचे तपशीलवार वर्णन मला सांग.
एकीभूतं च सर्वेषां तेजः किं वा पृथक् स्थितम् । अङ्गानि चैव तस्यास्तु सर्वतेजोमयानि वा
सर्वांचा तेज एकत्र झाले आहे का, की ते वेगळेच राहिले आहे? तिचे सर्व अंग हे त्या तेजानेच बनले आहेत का, की फक्त काही भाग?
भिन्नभागविभागेन जातान्यङ्गानि यानि तु । मुखनासाक्षिभेदेन सर्वत्रैकभवानि च
तीचे जी अंग निर्माण झाली, ती वेगवेगळ्या भागांतून झाली, पण तोंड, नाक, डोळे यांच्यातील फरक असूनही सर्वत्र एकरूप झाली.
ब्रूहि तद्विस्तरं व्यास शरीराङ्गसमुद्भवम् । बभूव यस्य देवस्य तेजसोऽङ्गं यदद्भुतम्
व्यासा, त्या देहातील अंगांची उत्पत्ती कशी झाली, कोणत्या देवतेच्या तेजातून कोणते अद्भुत अंग निर्माण झाले, हे मला सविस्तर सांग.
आयुधाभरणादीनि दत्तानि यैर्यथा यथा । तत्सर्वं श्रोतुकामोऽस्मि त्वन्मुखाम्बुजनिर्गतम्
कोणत्या देवतेने कोणत्या प्रकारे शस्त्र, दागिने आणि इतर वस्तू दिल्या, हे सर्व मी तुझ्या मुखकमळातून ऐकायला इच्छितो.
न हि तृप्याम्यहं ब्रह्मन् सुधामयरसं पिबन् । चरितञ्च महालक्ष्यास्त्वन्मुखाम्भोजनिःसृतम्
ब्रह्मन्, तुझ्या मुखकमळातून महालक्ष्मीचे चरित्र ऐकत असताना, मी अमृतासारखा रस पित असूनही कधीच तृप्त होत नाही.
सूत उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा राज्ञः सत्यवतीसुतः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीणयन्निव भूपतिम्
सूते म्हणाले: राजाचे हे बोल ऐकून सत्यवतीचा पुत्र गोड शब्दांत, जणू काही राजाला आनंद देत आहे अशा रीतीने बोलला.
व्यास उवाच शृणु राजन्महाभाग विस्तरेण ब्रवीमि ते । यथामति कुरुश्रेष्ठ तस्या देहसमुद्भवम्
व्यास म्हणाले: राजन, तू भाग्यवान आहेस, मी माझ्या सामर्थ्यानुसार तिच्या देहाची उत्पत्ती कशी झाली हे तुला सविस्तर सांगतो, ऐक.
न ब्रह्मा न हरिः साक्षान्न रुद्रो न च वासवः । याथातथ्येन तद्रूपं वक्तुमीशः कदाचन
ब्रह्मा, हरि, रुद्र किंवा वासव यांपैकी कोणीही तिचे खरे रूप जसे आहे तसे कधीच सांगू शकत नाही.
कथं जानाम्यहं देव्या यद्रूपं यादृशं यतः । वाचारम्भणमात्रं तदुत्पन्नेति ब्रवीमि यत्
मी देवीचे रूप कसे आहे, कुठून आले आहे, हे कसे जाणू? मी फक्त वाणीच्या प्रारंभाने जे उत्पन्न होते तेच सांगतो.
सा नित्या सर्वदैवास्ते देवकार्यार्थसिद्धये । नानारूपा त्वेकरूपा जायते कार्यगौरवात्
ती देवी नित्य आहे, नेहमीच दैवी आहे; देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी ती अनेक रूपे घेते, पण खरे तर ती एकच आहे, केवळ कार्याच्या मोठेपणामुळे प्रकट होते.
यथा नटो रङ्गगतो नानारूपो भवत्यसौ । एकरूपस्वभावोऽपि लोकरञ्जनहेतवे
जसा रंगमंचावरचा नट लोकांना आनंद देण्यासाठी अनेक रूपे घेतो, जरी त्याचे खरे स्वरूप एकच असते,
तथैषा देवकार्यार्थमरूपापि स्वलीलया । करोति बहुरूपाणि निर्गुणा सगुणानि च
तशीच ही देवीही, देवांच्या कार्यासाठी स्वतःच्या लीलेंने, गुणरहित असूनही, अनेक रूपे घेते—गुणयुक्त आणि गुणरहित दोन्ही.
कार्यकर्मानुसारेण नामानि प्रभवन्ति हि । धात्वर्थगुणयुक्तानि गौणानि सुबहून्यपि
कार्य आणि कर्मानुसार, मूळ अर्थ आणि गुण असलेली अनेक गौण नावे निर्माण होतात.
तद्वै बुद्ध्यनुसारेण प्रब्रवीमि नराधिप । यथा तेजःसमुद्भूतं रूपं तस्या मनोहरम्
म्हणून, राजन, मी समजुतीनुसार त्या तेजातून प्रकट झालेल्या तिच्या सुंदर रूपाचे वर्णन करतो.
शङ्करस्य च यत्तेजस्तेन तन्मुखपङ्कजम् । श्वेतवर्णं शुभाकारमजायत महत्तरम्
शंकराच्या तेजातून तिचे कमळासारखे मुख निर्माण झाले, ते शुभ, पांढऱ्या रंगाचे आणि फारच तेजस्वी होते.
केशास्तस्यास्तथा स्निग्धा याम्येन तेजसाभवन् । वक्राग्राश्चातिदीर्घा वै मेघवर्णा मनोहराः
यमाच्या तेजातून तिचे केस निर्माण झाले, ते मऊ, वळणदार टोकाचे, फार लांब, मेघासारख्या रंगाचे आणि मोहक होते.
नयनत्रितयं तस्या जज्ञे पावकतेजसा । कृष्णं रक्तं तथा श्वेतं वर्णत्रयविभूषितम्
अग्नीच्या तेजातून तिची तीन डोळे निर्माण झाली—काळा, लाल आणि पांढरा—तीन रंगांनी सुशोभित.
वक्रे स्निग्धे कृष्णवर्णे सन्ध्ययोस्तेजसा भ्रुवौ । जाते देव्याः सुतेजस्के कामस्य धनुषीव ते
संध्येच्या तेजातून तिच्या भुवया निर्माण झाल्या, त्या काळ्या, मऊ, वळणदार आणि कामदेवाच्या धनुष्याप्रमाणे तेजस्वी आणि सुंदर दिसत होत्या.
वायोश्च तेजसा शस्तौ श्रवणौ सम्बभूवतुः । नातिदीर्घो नातिह्रस्वौ दोलाविव मनोभुवः
वायूच्या तेजातून तिची कान सुंदर, तेजस्वी आणि नीटस झाले; ते ना फार लांब, ना फार छोटे, मनाच्या झुल्यासारखे नाजूक दिसत होते.
तिलपुष्पसमाकारा नासिका सुमनोहरा । सञ्जाता स्निग्धवर्णा वै धनदस्य च तेजसा
तिची नाक तिळाच्या फुलासारखी, मनोहारी आणि सुंदर होती; कुबेराच्या तेजामुळे ती उजळ आणि मऊ दिसत होती.