अद्य सर्वसुराणां वै तेजोभी रूपसम्पदा । उत्पन्ना चेद्वरारोहा सा हन्यात्तं रणे बलात्
आज सर्व देवांचे तेज आणि सौंदर्य एकत्र येऊन जर एखादी स्त्री प्रकट झाली, तर ती रणांगणात त्याचा बळाने वध करेल.
हयारिं वरदृप्तञ्च मायाशतविशारदम् । हन्तुं योग्या भवेन्नारी शक्त्यंशैर्निर्मिता हि नः
देवतांचा शत्रू, वरामुळे गर्विष्ठ आणि शंभर प्रकारच्या मायेत पारंगत असलेल्या दैत्याचा वध करण्यासाठी, आमच्या तेजाच्या अंशांनी निर्माण झालेली स्त्रीच योग्य ठरेल.
प्रार्थयन्तु च तेजोंऽशान्स्त्रियोऽस्माकं तथा पुनः । उत्पन्नैस्तैश्च तेजोंऽशैस्तेजोराशिर्भवेद्यथा
त्या देवतांनी देखील आमच्या तेजाचे अंश मागावे, म्हणजे हे तेज एकत्र आल्यावर मोठ्या प्रमाणात तेजाचा समूह निर्माण होईल.
आयुधानि वयं दद्मः सर्वे रुद्रपुरोगमाः । तस्यै सर्वाणि दिव्यानि त्रिशूलादीनि यानि च
रुद्रांसह सर्व देवता आम्ही तिला त्रिशूलासारखी सर्व दिव्य शस्त्रे देऊ.
सर्वायुधधरा नारी सर्वतेजःसमन्विता । हनिष्यति दुरात्मानं तं पापं मदगर्वितम्
सर्व शस्त्रांनी सजलेली आणि सर्वांचे तेज मिळवलेली एक स्त्री त्या पापी, गर्विष्ठ दुष्टाचा नाश करील.
व्यास उवाच इत्युक्तवति देवेशे ब्रह्मणो वदनात्ततः । स्वयमेवोद्बभौ तेजोराशिश्चातीव दुःसहः
व्यास म्हणाले: देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर, ब्रह्माच्या तोंडातून आपोआप एक अत्यंत सहन न होणारा तेजाचा समूह प्रकट झाला.
रक्तवर्णं शुभाकारं पद्मरागमणिप्रभम् । किञ्चिच्छीतं तथा चोष्णं मरीचिजालमण्डितम्
ते तेज लाल रंगाचे, सुंदर आकाराचे, पद्मराग मण्यासारखे झळाळणारे, थोडेसे थंड आणि उष्णही, किरणांच्या जाळ्यांनी सजलेले होते.
निःसृतं हरिणा दृष्टं हरेण च महात्मना । विस्मितौ तौ महाराज बभूवतुरुरुक्रमौ
ते तेज हरिणे पाहिले आणि महात्मा हरानेही पाहिले; हे दोन्ही पराक्रमी फारच आश्चर्यचकित झाले.
शङ्करस्य शरीरात्तु निःसृतं महदद्भुतम् । रौप्यवर्णमभूत्तीव्रं दुर्दर्शं दारुणं महत्
शंकराच्या शरीरातून एक मोठे, अद्भुत, रुपेरी रंगाचे, तीव्र, पाहवत न येणारे, भयंकर आणि विशाल तेज प्रकट झाले.
भयङ्करञ्च दैत्यानां देवानां विस्मयप्रदम् । घोररूपं गिरिप्रख्यं तमोगुणमिवापरम्
ते तेज दैत्यांना भयप्रद आणि देवांना आश्चर्यकारक वाटले; त्याचे रूप भयंकर, पर्वतासारखे आणि जणू अंधकारगुणाचे दुसरे रूपच होते.
ततो विष्णुशरीरात्तु तेजोराशिमिवापरम् । नीलं सत्त्वगुणोपेतं प्रादुरास महाद्युति
मग विष्णूच्या शरीरातून दुसरे एक तेजाचा समूह प्रकट झाला, जो निळ्या रंगाचा, सत्त्वगुणयुक्त आणि अत्यंत तेजस्वी होता.
ततश्चेन्द्रशरीरात्तु चित्ररूपं दुरासदम् । आविरासीत्सुसंवृत्तं तेजः सर्वगुणात्मकम्
यानंतर इंद्राच्या शरीरातून एक रंगीबेरंगी, कठीण, सुंदरपणे रचलेले आणि सर्व गुणांनी युक्त तेज प्रकट झाले.
कुबेरयमवह्नीनां शरीरेभ्यः समन्ततः । निश्चक्राम महत्तेजो वरुणस्य तथैव च
कुबेर, यम, अग्नी आणि वरुण यांच्या शरीरातून सर्व बाजूंनी मोठे तेज बाहेर पडले.
अन्येषां चैव देवानां शरीरेभ्योऽतिभास्वरम् । निर्गतं तन्महातेजोराशिरासीन्महोज्ज्वलः
इतर देवतांच्या शरीरातूनही अत्यंत तेजस्वी असे तेज बाहेर आले; तो तेजाचा समूह फारच उज्ज्वल होता.
तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तेजोराशिं महादिव्यं हिमाचलमिवापरम्
ते पाहून विष्णूच्या पुढाकाराने सर्व देवता त्या महान दिव्य तेजाच्या समूहाकडे पाहून आश्चर्यचकित झाले, जणू दुसरा हिमालयच.
पश्यतां तत्र देवानां तेजःपुञ्जसमुद्भवा । बभूवातिवरा नारी सुन्दरी विस्मयप्रदा
त्या सर्व देवतांच्या डोळ्यांसमोर त्या तेजाच्या पुंजातून एक अतिशय सुंदर, अद्भुत आणि उत्तम स्त्री प्रकट झाली.
त्रिगुणा सा महालक्ष्मीः सर्वदेवशरीरजा । अष्टादशभुजा रम्या त्रिवर्णा विश्वमोहिनी
ती महालक्ष्मी, तीन गुणांनी युक्त, सर्व देवतांच्या शरीरातून जन्मलेली, अठरा हातांची, तीन रंगांची आणि संपूर्ण विश्वाला मोहवणारी होती.
श्वेतानना कृष्णनेत्रा संरक्ताधरपल्लवा । ताम्रपाणितला कान्ता दिव्यभूषणभूषिता
तिचा चेहरा पांढरा, डोळे काळे, ओठ लालसर, तळहात तांबूस, देखणी आणि दिव्य दागिन्यांनी सजलेली होती.
अष्टादशभुजा देवी सहस्रभुजमण्डिता । सम्भूतासुरनाशाय तेजोराशिसमुद्भवा
अठरा हातांची ती देवी, जणू हजार हातांनी सजलेली, असुरांच्या नाशासाठी तेजाच्या समूहातून प्रकट झाली.
जनमेजय उवाच कृष्ण देव महाभाग सर्वज्ञ मुनिसत्तम । विस्तरं ब्रूहि तस्यास्त्वं शरीरस्य समुद्भवम्
जनमेजय म्हणाले: कृष्णा, हे महाभाग, सर्वज्ञ, श्रेष्ठ मुनी, तिच्या शरीराच्या उत्पत्तीचे तपशीलवार वर्णन मला सांग.
एकीभूतं च सर्वेषां तेजः किं वा पृथक् स्थितम् । अङ्गानि चैव तस्यास्तु सर्वतेजोमयानि वा
सर्वांचा तेज एकत्र झाले आहे का, की ते वेगळेच राहिले आहे? तिचे सर्व अंग हे त्या तेजानेच बनले आहेत का, की फक्त काही भाग?
भिन्नभागविभागेन जातान्यङ्गानि यानि तु । मुखनासाक्षिभेदेन सर्वत्रैकभवानि च
तीचे जी अंग निर्माण झाली, ती वेगवेगळ्या भागांतून झाली, पण तोंड, नाक, डोळे यांच्यातील फरक असूनही सर्वत्र एकरूप झाली.
ब्रूहि तद्विस्तरं व्यास शरीराङ्गसमुद्भवम् । बभूव यस्य देवस्य तेजसोऽङ्गं यदद्भुतम्
व्यासा, त्या देहातील अंगांची उत्पत्ती कशी झाली, कोणत्या देवतेच्या तेजातून कोणते अद्भुत अंग निर्माण झाले, हे मला सविस्तर सांग.
आयुधाभरणादीनि दत्तानि यैर्यथा यथा । तत्सर्वं श्रोतुकामोऽस्मि त्वन्मुखाम्बुजनिर्गतम्
कोणत्या देवतेने कोणत्या प्रकारे शस्त्र, दागिने आणि इतर वस्तू दिल्या, हे सर्व मी तुझ्या मुखकमळातून ऐकायला इच्छितो.
न हि तृप्याम्यहं ब्रह्मन् सुधामयरसं पिबन् । चरितञ्च महालक्ष्यास्त्वन्मुखाम्भोजनिःसृतम्
ब्रह्मन्, तुझ्या मुखकमळातून महालक्ष्मीचे चरित्र ऐकत असताना, मी अमृतासारखा रस पित असूनही कधीच तृप्त होत नाही.
सूत उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा राज्ञः सत्यवतीसुतः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीणयन्निव भूपतिम्
सूते म्हणाले: राजाचे हे बोल ऐकून सत्यवतीचा पुत्र गोड शब्दांत, जणू काही राजाला आनंद देत आहे अशा रीतीने बोलला.
व्यास उवाच शृणु राजन्महाभाग विस्तरेण ब्रवीमि ते । यथामति कुरुश्रेष्ठ तस्या देहसमुद्भवम्
व्यास म्हणाले: राजन, तू भाग्यवान आहेस, मी माझ्या सामर्थ्यानुसार तिच्या देहाची उत्पत्ती कशी झाली हे तुला सविस्तर सांगतो, ऐक.
न ब्रह्मा न हरिः साक्षान्न रुद्रो न च वासवः । याथातथ्येन तद्रूपं वक्तुमीशः कदाचन
ब्रह्मा, हरि, रुद्र किंवा वासव यांपैकी कोणीही तिचे खरे रूप जसे आहे तसे कधीच सांगू शकत नाही.
कथं जानाम्यहं देव्या यद्रूपं यादृशं यतः । वाचारम्भणमात्रं तदुत्पन्नेति ब्रवीमि यत्
मी देवीचे रूप कसे आहे, कुठून आले आहे, हे कसे जाणू? मी फक्त वाणीच्या प्रारंभाने जे उत्पन्न होते तेच सांगतो.
सा नित्या सर्वदैवास्ते देवकार्यार्थसिद्धये । नानारूपा त्वेकरूपा जायते कार्यगौरवात्
ती देवी नित्य आहे, नेहमीच दैवी आहे; देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी ती अनेक रूपे घेते, पण खरे तर ती एकच आहे, केवळ कार्याच्या मोठेपणामुळे प्रकट होते.