मुनिभिश्च तथा शान्तैर्वेदपाठकृतादरैः । स्तुवद्भिः श्रुतिसूक्तैश्च मण्डितं सदनं हरेः
शांत ऋषी, आदराने वेदपठण करणारे, आणि श्रुतीमधील स्तोत्रांनी हरिचे घर शोभवणारे असे तेथे होते.
ते च विष्णुगृहं प्राप्य द्वारपालौ शुभाकृती । वीक्ष्योचुर्जयविजयौ हेमयष्टिधरौ स्थितौ
विष्णूच्या निवासस्थानी पोहोचल्यावर त्यांनी जय आणि विजय या शुभ मूर्तीचे, सोन्याच्या काठी धरून उभे असलेले द्वारपाल पाहिले.
गत्वैकोऽप्युभयोर्मध्ये निवेदयतु सङ्गतान् । द्वारस्थान् ब्रह्मरुद्रादीन्विष्णुदर्शनलालसान्
तुमच्यापैकी एकाने या दोघांच्या मधून जाऊन, दाराशी जमलेल्या ब्रह्मा, रुद्र आणि इतर देवता — जे विष्णूचे दर्शन घेण्यास उत्सुक आहेत — यांची माहिती आत द्यावी.
व्यास उवाच विजयस्तद्वचः श्रुत्वा गत्वाथ विष्णुसन्निधौ । सर्वान्समागतान्देवान्प्रणम्योवाच सत्वरः
व्यास म्हणाले: विजयाने हे शब्द ऐकून, तो त्वरेने विष्णूच्या समोर गेला, सर्व जमलेल्या देवांना वंदन करून त्यांचे आगमन सांगितले.
विजय उवाच देवदेव महाराज रमाकान्त सुरारिहन् । समागताः सुराः सर्वे द्वारि तिष्ठन्ति वै विभो
विजय म्हणाला — हे देवांचे देव, हे मोठ्या कीर्तीचे राजे, लक्ष्मीचे प्रिय, देवदुश्मनांचा नाश करणारे, सर्व देवता एकत्र जमले आहेत आणि तुझ्या दाराशी उभे आहेत, हे महाबळवान प्रभो.
ब्रह्मा रुद्रस्तथेन्द्रश्च वरुणः पावको यमः । स्तुवन्ति वेदवाक्यैस्त्वाममरा दर्शनार्थिनः
ब्रह्मा, रुद्र, इंद्र, वरुण, अग्नी आणि यम — हे सर्व अमर देवता तुझ्या दर्शनासाठी वेदातील मंत्रांनी तुझी स्तुती करत आहेत.
व्यास उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णर्विजयस्य रमापतिः । निर्जगाम गृहात्तूर्णं सुरान्समधिकोत्सवः
व्यास म्हणतो — विजयाचे हे शब्द ऐकून लक्ष्मीपती विष्णू मोठ्या आनंदाने, देवांना भेटण्यासाठी, पटकन घरातून बाहेर पडला.
गत्वा वीक्ष्य हरिर्देवान्द्वारस्थाञ्छ्रमकर्शितान् । प्रीतिप्रवणया दृष्ट्या प्रीणयामास दुःखितान्
हरि दाराशी उभ्या असलेल्या, कष्टाने थकलेल्या देवांना पाहून, प्रेमळ नजरेने त्यांच्याकडे पाहिले आणि दुःखी देवांना दिलासा दिला.
प्रणेमुस्ते सुराः सर्वे देवदेवं जनार्दनम् । तुष्टुवुश्च सुरारिघ्नं वाग्भिर्वेदविनिश्चितम्
सर्व देवांनी जनार्दन, देवांचा देव, याला वंदन केले आणि वेदांनी सिद्ध केलेल्या शब्दांनी देवदुश्मनांचा नाश करणाऱ्याची स्तुती केली.
देवा ऊचुः देवदेव जगन्नाथ सृष्टिस्थित्यन्तकारक । दयासिन्धो महाराज त्राहि नः शरणागतान्
देव म्हणाले — हे देवांचे देव, हे जगाचा स्वामी, सृष्टी, स्थिती आणि संहार करणारे, दयेचा सागर, हे महराजा, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत, आमचे रक्षण कर.
विष्णुरुवाच विशन्तु निर्जराः सर्वे कुशलं कथयन्तु वः । आसनेषु किमर्थं वै मिलिताः समुपागताः
विष्णू म्हणाला — सर्व अमर देवांनी आत या आणि तुमची कुशलता सांगा. तुम्ही सर्व येथे एकत्र का जमला आहात आणि आसनांवर का बसला आहात?
चिन्तातुराः कथं जाता विषण्णा दीनमानसाः । ब्रह्मरुद्रेण सहिताः कार्यं प्रब्रूत सत्वरम्
तुम्ही ब्रह्मा आणि रुद्रासोबत असूनही इतके चिंतेत, दुःखी आणि निराश का झाला आहात? काय करायचे आहे ते लवकर सांगा.
देवा ऊचुः महिषेण महाराज पीडिताः पापकर्मणा । असाध्येनातिदुष्टेन वरदृप्तेन पापिना
देव म्हणाले — हे महराजा, आम्हाला महिषाने त्रास दिला आहे. तो फारच दुष्ट, जिंकता न येणारा आणि वरामुळे गर्विष्ठ झाला आहे.
यज्ञभागानसौ भुंक्ते ब्राह्मणैः प्रतिपादितान् । अमरा गिरिदुर्गेषु भ्रमन्ति च भयातुराः
तो ब्राह्मणांनी दिलेले यज्ञाचे भाग स्वतः खातो आणि भयग्रस्त देवता पर्वतांच्या गुहांमध्ये भटकत आहेत.
वरदानेन धातुः स दुर्जयो मधुसूदन । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता ज्ञात्वा तत्कार्यगौरवम्
धात्याने दिलेल्या वरामुळे, हे मधुसूदन, तो अजिंक्य झाला आहे. म्हणून, या गोष्टीचे गांभीर्य समजून आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
समर्थोऽसि समुद्धर्तुं दैत्यमायाविशारद । कुरु कृष्ण वधोपायं तस्य दानवमर्दन
तू त्या मायाविशारद दैत्यापासून आम्हाला वाचवू शकतोस. हे कृष्ण, दानवांचा नाश करणारा, त्याच्या वधाचा उपाय शोध.
धात्रा तस्मै वरो दत्तो ह्यवध्योऽसि नरैः किल । का स्त्री त्वेवंविधा बाला या हन्यात्तं शठं रणे
धात्याने त्याला असा वर दिला आहे की, तो माणसांनी मारता येणार नाही. अशी कोणती स्त्री, अगदी लहान मुलगीसुद्धा, त्या कपटीला रणांगणात मारू शकेल?
उमा मा वा शची विद्या का समर्थास्य घातने । महिषस्यातिदुष्टस्य वरदानबलादपि
उमा, शची, विद्या किंवा कोणतीही स्त्री, अगदी मोठ्या सामर्थ्याची असली तरी, त्या फारच दुष्ट आणि वराच्या बळावर गर्विष्ठ झालेल्या महिषाचा वध करू शकेल का?
विचिन्त्य बुद्ध्या यत्सर्वं मरणस्यास्य कारणम् । कुरु कार्यं च देवानां भक्तवत्सल भूधर
त्याच्या मृत्यूचे कारण काय असू शकते हे आपल्या बुद्धीने नीट विचार, आणि भक्तांना प्रिय असलेल्या, देवांचे कार्य पूर्ण कर, हे पर्वतासारख्या स्थिर असलेल्या.
व्यास उवाच श्रुत्वा तद्वचनं विष्णुस्तानुवाच हसन्निव । युद्धं कृतं पुरास्माभिस्तथापि न मृतो ह्यसौ
व्यास म्हणतो — हे शब्द ऐकून विष्णू हसत म्हणाला — आम्ही यापूर्वीही त्याच्याशी युद्ध केले, पण तो अजूनही मारला गेला नाही.
अद्य सर्वसुराणां वै तेजोभी रूपसम्पदा । उत्पन्ना चेद्वरारोहा सा हन्यात्तं रणे बलात्
आज सर्व देवांचे तेज आणि सौंदर्य एकत्र येऊन जर एखादी स्त्री प्रकट झाली, तर ती रणांगणात त्याचा बळाने वध करेल.
हयारिं वरदृप्तञ्च मायाशतविशारदम् । हन्तुं योग्या भवेन्नारी शक्त्यंशैर्निर्मिता हि नः
देवतांचा शत्रू, वरामुळे गर्विष्ठ आणि शंभर प्रकारच्या मायेत पारंगत असलेल्या दैत्याचा वध करण्यासाठी, आमच्या तेजाच्या अंशांनी निर्माण झालेली स्त्रीच योग्य ठरेल.
प्रार्थयन्तु च तेजोंऽशान्स्त्रियोऽस्माकं तथा पुनः । उत्पन्नैस्तैश्च तेजोंऽशैस्तेजोराशिर्भवेद्यथा
त्या देवतांनी देखील आमच्या तेजाचे अंश मागावे, म्हणजे हे तेज एकत्र आल्यावर मोठ्या प्रमाणात तेजाचा समूह निर्माण होईल.
आयुधानि वयं दद्मः सर्वे रुद्रपुरोगमाः । तस्यै सर्वाणि दिव्यानि त्रिशूलादीनि यानि च
रुद्रांसह सर्व देवता आम्ही तिला त्रिशूलासारखी सर्व दिव्य शस्त्रे देऊ.
सर्वायुधधरा नारी सर्वतेजःसमन्विता । हनिष्यति दुरात्मानं तं पापं मदगर्वितम्
सर्व शस्त्रांनी सजलेली आणि सर्वांचे तेज मिळवलेली एक स्त्री त्या पापी, गर्विष्ठ दुष्टाचा नाश करील.
व्यास उवाच इत्युक्तवति देवेशे ब्रह्मणो वदनात्ततः । स्वयमेवोद्बभौ तेजोराशिश्चातीव दुःसहः
व्यास म्हणाले: देवाधिदेवाने असे सांगितल्यावर, ब्रह्माच्या तोंडातून आपोआप एक अत्यंत सहन न होणारा तेजाचा समूह प्रकट झाला.
रक्तवर्णं शुभाकारं पद्मरागमणिप्रभम् । किञ्चिच्छीतं तथा चोष्णं मरीचिजालमण्डितम्
ते तेज लाल रंगाचे, सुंदर आकाराचे, पद्मराग मण्यासारखे झळाळणारे, थोडेसे थंड आणि उष्णही, किरणांच्या जाळ्यांनी सजलेले होते.
निःसृतं हरिणा दृष्टं हरेण च महात्मना । विस्मितौ तौ महाराज बभूवतुरुरुक्रमौ
ते तेज हरिणे पाहिले आणि महात्मा हरानेही पाहिले; हे दोन्ही पराक्रमी फारच आश्चर्यचकित झाले.
शङ्करस्य शरीरात्तु निःसृतं महदद्भुतम् । रौप्यवर्णमभूत्तीव्रं दुर्दर्शं दारुणं महत्
शंकराच्या शरीरातून एक मोठे, अद्भुत, रुपेरी रंगाचे, तीव्र, पाहवत न येणारे, भयंकर आणि विशाल तेज प्रकट झाले.
भयङ्करञ्च दैत्यानां देवानां विस्मयप्रदम् । घोररूपं गिरिप्रख्यं तमोगुणमिवापरम्
ते तेज दैत्यांना भयप्रद आणि देवांना आश्चर्यकारक वाटले; त्याचे रूप भयंकर, पर्वतासारखे आणि जणू अंधकारगुणाचे दुसरे रूपच होते.